Trên toàn cầu, cộng đồng LGBT được coi là một lực lượng kinh tế hùng mạnh, với tổng sức chi tiêu được gọi là "Pink Money".

Sức mua tiềm ẩn

Theo một nghiên cứu của Out Leadership, sức mua của cộng đồng LGBT toàn cầu ước tính đạt 3,9 nghìn tỷ đô la Mỹ. Tại Mỹ, dữ liệu từ các tổ chức nghiên cứu thị trường cho thấy cộng đồng LGBT có xu hướng chi tiêu nhiều hơn cho các mặt hàng xa xỉ và dịch vụ du lịch, với mức thu nhập trung bình cao hơn so với dân số dị tính.

Tại Việt Nam, việc xác định chính xác số lượng người thuộc cộng đồng LGBT là một thách thức, do tính nhạy cảm và thiếu các khảo sát quy mô lớn.

Tuy nhiên, dựa trên các ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và một số nghiên cứu xã hội học, tỷ lệ người thuộc cộng đồng LGBT trong dân số có thể dao động từ 3% đến 10%. Nếu lấy con số trung bình là 5%, với dân số Việt Nam hiện nay là hơn 100 triệu người, ước tính có khoảng 5 triệu người thuộc cộng đồng này.

Nếu giả định rằng mức chi tiêu của họ bằng với mức chi tiêu trung bình của dân số (ước tính khoảng 1.500 - 2.000 USD/năm), thì tổng giá trị thị trường tiềm năng có thể lên tới hàng tỷ đô la mỗi năm. Con số này chưa tính đến việc cộng đồng LGBT thường có thu nhập cao hơn do không phải chịu áp lực tài chính từ việc sinh con và nuôi dưỡng gia đình truyền thống, cũng như họ thường có xu hướng độc thân và không kết hôn nhiều hơn so với nhóm dị tính, từ đó có nhiều nguồn lực hơn để chi tiêu.

Mặc dù có sức mua lớn, cộng đồng LGBT tại Việt Nam đang phải đối mặt với một khoảng trống lớn về sản phẩm và dịch vụ chuyên biệt. Chẳng hạn, trong lĩnh vực du lịch, rất ít khách sạn hay khu nghỉ dưỡng tại Việt Nam quảng bá mình là "thân thiện với LGBT" hay có các gói dịch vụ dành riêng cho các cặp đôi cùng giới. Điều này trái ngược với các quốc gia khác, nơi ngành du lịch LGBT là một phần quan trọng của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực thời trang và mỹ phẩm, nhu cầu của người chuyển giới vẫn chưa được đáp ứng một cách thỏa đáng. Tương tự, các dịch vụ y tế, đặc biệt là liệu pháp hormone, tư vấn tâm lý chuyên sâu và chăm sóc sức khỏe cho người chuyển giới, hầu như không có sẵn trong hệ thống y tế công lập, buộc họ phải tìm kiếm các phòng khám tư nhân không chính thống hoặc di chuyển ra nước ngoài làm thất thoát nguồn thu không nhỏ ở thị trường nội địa.

Theo một số báo cáo từ các tổ chức xã hội và truyền thông, ước tính có khoảng 300.000 đến gần 500.000 người Việt Nam có mong muốn được chuyển giới. Trước khi Luật chuyển đổi giới tính được thông qua, đại đa số những người này buộc phải ra nước ngoài để thực hiện phẫu thuật. Thái Lan được xem là "thiên đường" của phẫu thuật chuyển giới với chi phí hợp lý và công nghệ tiên tiến.

Ngay cả các ngành tưởng chừng như đã phát triển mạnh như tài chính và bảo hiểm tại Việt Nam cũng bỏ qua thị trường này. Rất ít ngân hàng hay công ty bảo hiểm cung cấp các sản phẩm dành cho các cặp đôi cùng giới, chẳng hạn như tài khoản chung hay bảo hiểm nhân thọ cho “người bạn đời” không chính thức.

Thị trường ngách cần khai phá

Vậy đâu là lý do khiến các doanh nghiệp Việt Nam còn e dè với “mỏ vàng” này? Rào cản lớn nhất đến từ tâm lý lo sợ rủi ro về danh tiếng. Một số doanh nghiệp cho rằng việc công khai ủng hộ cộng đồng LGBT có thể gây ra phản ứng tiêu cực từ một bộ phận khách hàng truyền thống, ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu.

Ngoài ra, việc thiếu dữ liệu chính xác về thói quen tiêu dùng và hành vi mua sắm của cộng đồng này cũng khiến các doanh nghiệp khó đưa ra các chiến lược kinh doanh hiệu quả. Hạn chế về mặt pháp lý cũng là một yếu tố, khi hôn nhân cùng giới chưa được công nhận đầy đủ, gây khó khăn cho việc phát triển các dịch vụ liên quan đến “gia đình” cùng giới.

Tuy nhiên, những tín hiệu tích cực đã bắt đầu xuất hiện. Một vài thương hiệu thời trang độc lập, nhỏ lẻ đã tiên phong trong việc ra mắt các thiết kế phi giới tính, nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ. Một số chuỗi cửa hàng, quán cà phê, quán bar cũng công khai tuyên bố mình là "không gian an toàn" (safe space) cho cộng đồng LGBT, tạo dựng một lượng khách hàng trung thành.

Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) đã chỉ ra rằng việc công nhận hôn nhân cùng giới có thể mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho các ngành công nghiệp liên quan đến dịch vụ cưới hỏi, xây dựng gia đình, với mức tăng doanh thu từ 5,26% đến 12,36%. Con số này cho thấy tiềm năng kinh tế khổng lồ từ thị trường này đang chờ được khai phá.

Do đó, để khai thác tiềm năng của "thị trường tím", các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi tư duy. Thay vì lo sợ, họ nên nhìn nhận đây là một cơ hội để thể hiện sự tiến bộ và nhân văn. Việc đầu tư vào nghiên cứu thị trường chuyên sâu, phát triển các sản phẩm và dịch vụ đa dạng, và xây dựng một chiến dịch truyền thông chân thành, không chỉ giúp tiếp cận thị trường này theo màu vụ mà chính là chìa khóa để mở kho báu này.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển, cho biết cộng đồng giới tính thứ ba chính là thị trường ngách đầy tiềm năng cần được các doanh nghiệp khai phá.

Tại Việt Nam, các hàng hóa, dịch vụ phục vụ thị trường này diễn ra một cách hữu cơ, phân tán và chủ yếu là do cộng đồng đó tự xây dựng, chứ chưa phải là một chiến lược kinh doanh có quy mô lớn từ các tập đoàn hay chuỗi cửa hàng.

Tại Bắc Âu, dân số chỉ khoảng 20 triệu dân nhưng họ khai thác rất tốt thị trường giới tính thứ ba và thị trường này tăng trưởng rất nhanh. Để có được điều này, hệ thống chính sách hoàn thiện chính là điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia thị trường.

Theo các khảo sát của Gallup, các quốc gia Bắc Âu nằm trong số những nơi có mức độ chấp nhận người đồng tính và song tính cao nhất trên thế giới. Năm 2023, Na Uy có 92% dân số coi đây là một nơi tốt để người đồng tính sinh sống, tiếp theo là Iceland (90%), Thụy Điển (89%) và Đan Mạch (86%). Mức độ chấp nhận cao này tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp xây dựng chiến lược tiếp thị hướng đến cộng đồng LGBT mà không lo ngại về phản ứng tiêu cực.

Thay vì hình thành các phân khúc thị trường tách biệt, các doanh nghiệp Bắc Âu đã tích hợp thành công cộng đồng LGBT vào các chiến lược kinh doanh của họ, dẫn đến sự tăng trưởng mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực như Du lịch “thân thiện với LGBT”, thời trang phi giới tính, các gói bảo hiểm cho các cặp đôi giới tính thứ ba, sử dụng hình ảnh của người trong thế giới thứ ba để quảng cáo… từ đó tạo ra một thị trường bền vững và đầy tiềm năng.

Điều này cũng chứng minh rằng, việc tôn trọng và công nhận quyền của con người không chỉ là một vấn đề đạo đức mà còn là một chiến lược kinh doanh thông minh, giúp doanh nghiệp mở ra nhiều hướng kinh doanh, tiếp cận thị trường ngách thuận lợi.

Tùng Lâm