Tại buổi tọa đàm, vấn đề mà các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện của các DN Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực phân phối bán lẻ đã đề cập chính, vẫn là năng lực tài chính của các DN trong nước còn hạn chế; chưa xây dựng được trung tâm logistic. Đặc biệt, là sự hỗ trợ từ phía các cơ quan chức năng, đó là xây dựng hàng rào kỹ thuật để bảo vệ các DN trong nước.

Nhà bán lẻ bị kỳ thị

Nhiều câu hỏi được đặt ra tại tọa đàm, như tại sao Việt Nam có nhiều cơ hội, lợi thế, dư địa về không gian, cơ hội đầu tư bởi chính sách mở cửa, hội nhập sẽ là “bàn đạp” để phát triển mạnh mẽ hệ thống bán lẻ hiện đại, nhưng đến nay, chúng ta vẫn chưa tận dụng được cơ hội này?

Theo nhận định của ông Võ Văn Quyền - Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), nguyên nhân do xuất phát điển hình thức bán lẻ hiện đại của DN nội thấp, chủ yếu bán hàng truyền thống, gần đây mới xuất hiện hình thức bán lẻ hiện đại. Trong khi đó, DN bán lẻ ngoại có cơ sở bán lẻ quy mô gấp đôi, lại có tiềm lực tài chính, khả năng quản trị…

Tuy nhiên, ông Quyền cũng khẳng định mở cửa hội nhập là xu thế không thể đảo ngược, nên việc nhà bán lẻ ngoại tăng cường hệ thống, tràn vào nước ta là điều tất yếu.

Liên quan đến việc DN bán lẻ FDI đổ bộ chiếm lĩnh thị trường trong nước, có ý kiến cho rằng, do một thời gian chúng ta có chính sách ưu đãi cho nhà đầu tư ngoại về thuế đất, lỗ hổng về thuế, khiến DN nội thua cuộc.

Đồng tình quan điểm trên, Chủ tịch Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam cho rằng trước khi gia nhập WTO, có thời gian dài Việt Nam khuyến khích đầu tư nước ngoài, trải thảm đỏ cho DN FDI, dù trong lĩnh vực DN nội có tiềm năng và lĩnh vực kinh doanh có điều kiện như phân phối bán lẻ.

Bên cạnh đó, bà Loan cũng cho rằng vấn đề còn là do nhận thức, vai trò của cộng đồng DN bán lẻ Việt Nam. Nói rộng ra là cách nhận thức những người làm công tác thương mại ở Việt Nam khi có thời gian dài chúng ta kỳ thị những nhà bán lẻ.

Tuy nhiên, theo đại diện Bộ Công Thương: “Trước 2005, tùy từng dự án có sự ưu đãi, do cách tiếp cận, ưu đãi. Sau 2005 có Luật Đầu tư chung ra đời, không có ưu đãi cho DN FDI trong lĩnh vực bán lẻ. Nhưng với tiềm lực tài chính mạnh, họ cũng có lợi thế. Cũng không loại trừ có chuyện chuyển giá, lỗ vẫn tiếp tục mở rộng, dựa vào tiềm lực tài chính”.

Mở cửa thị trường bán lẻ là xu hướng tất yếu

Cần chuẩn bị kỹ khi rào cản dỡ bỏ

Để phát huy được lợi thế của DN nội như hiểu tâm lý người tiêu dùng Việt và am hiểu thị trường của mình hơn, các chuyên gia ngành bán lẻ cho rằng, Chính phủ, chính quyền địa phương cần tạo chính sách chung giữa nhà bán lẻ ngoại, nội; cần tạo sự phát triển, động lực cạnh tranh, nhưng phải giữ sự ổn định thị trường và phát triển nhà bán lẻ nội địa.

Theo bà Loan, rào cản hợp lý và hội nhập mà chúng ta có được để bảo vệ các nhà bán lẻ nội non trẻ bao gồm việc kiểm tra yêu cầu kinh tế và danh mục nhà bán lẻ nước ngoài. “Thời gian qua, thực tế có những lúc, những nơi rào cản bị vô hiệu. Sự thật là nhiều lúc, nhiều nơi chưa ý thức rõ nên rào cản của chúng ta không hữu hiệu”, bà Loan nói.

Tuy nhiên, một số cơ quan nhà nước cho rằng sẽ không áp dụng rào cản với các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực bán lẻ khi các Hiệp định FTA thế hệ mới, đặc biệt TPP và FTA với EU có hiệu lực. Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, DN bán lẻ nội sẽ gặp khó khi những rào cản này được dỡ bỏ và đối mặt cạnh tranh bình đẳng, DN nội sẽ lép vế.

“Những rào cản này không phải bỏ ngay từ bây giờ, mà phải có lộ trình. TPP dù đã ký, nhưng phải được phê chuẩn và có hiệu lực. Sau khi có hiệu lực, chúng ta cũng còn thời gian 5 năm mới dỡ bỏ rào cản. Những gì vẫn còn và có hiệu lực thì vẫn phải giữ. Trong cuộc đua cam go này, các địa phương cần ý thức điều này để bảo vệ lợi ích chính đáng của DN nội địa”, bà Loan bổ sung thêm.

Đại diện cho DN bán lẻ nội, ông Nguyễn Thành Nhân - Tổng Giám đốc Saigon Coop, cho rằng: “Nhà mình cửa không đóng nhưng phải có hàng rào kỹ thuật, các nước đều làm để bảo vệ các nhà bán lẻ của họ. Đơn cử như Ấn Độ, bất kỳ nhà bán lẻ ngoại vào đều phải liên doanh với DN nội địa với tỷ lệ tối đa 51%. Ngoài ra, còn những quy định khác, như tổng doanh thu bán hàng phải có 30% của các nhà sản xuất nhỏ, vừa trong nước. Malaysia cũng tương tự, nhưng tỷ lệ trong liên doanh tới 70%”.

Huyền Anh