Theo báo cáo của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), giá điều thô trong nước đã tăng mạnh từ sau Tết âm lịch. Nguyên nhân chủ yếu là sau kỳ nghỉ Tết, tất cả các nhà máy đều khai trương mua nguyên liệu, trong khi sản lượng thu hoạch chưa nhiều vì chưa rộ vụ ở cả Việt Nam và Campuchia.

Giá nguyên liệu điều tươi đã tăng từ 29.000 – 30.000 đồng lên 33.000 – 36.000 đồng/kg cho loại nhân thu hồi từ 295g trở lên. Đây là mức giá rất cao nhưng các nhà máy buộc phải mua cho sản xuất nhằm thực hiện hợp đồng giao nhân đã ký, mặc dù cân đối giữa giá mua – giá bán không hiệu quả.

Có hợp đồng mới mua nguyên liệu

Theo khảo sát của các chuyên gia nông nghiệp, mùa vụ của Việt Nam và Campuchia đang diễn ra bình thường. Riêng ở Campuchia, mùa vụ thu hoạch có vùng kéo dài tới hết tháng 5/2019; sản lượng của Việt Nam và Campuchia dự báo sẽ tăng khoảng 10% trở lên so với năm 2018.

Do đó, để cân đối sản xuất và xuất khẩu (XK) không bị lỗ, các nhà máy nên mua điều thô khi đã có hợp đồng xuất nhân, không nên mua dự trữ ở mức giá này.

Vinacas cảnh báo các doanh nghiệp (DN) khi nhập khẩu điều thô để sản xuất chế biến nhân XK phải thật sự tỉnh táo với mức giá hiện tại vì rất ít khả năng giá điều nhân sẽ tăng từ tháng 5/2019. Theo Vinacas, không nên để tình trạng sản xuất kinh doanh không hiệu quả của năm 2018 lặp lại.

Tại Hội nghị điều quốc tế lần thứ 11 do Vinacas tổ chức mới đây, có hai phiên thảo luận là điều nhân và điều thô nhưng khác với các kỳ hội nghị trước, xuất phát từ mối tương quan chặt chẽ của hai loại điều.

Các diễn giả và đại biểu tham dự đã thảo luận trong sự gắn kết của chuỗi giá trị điều: Chế biến và XK điều nhân trong tương quan với việc sản xuất, cung ứng điều thô và ngược lại.

Vấn đề được tranh luận sôi nổi đầu tiên là chuyện "nhân và thô – con gà và quả trứng": cái nào quan trọng hơn, mang tính quyết định hơn để đi đến chiến lược cho năm 2019 sản xuất, chế biến điều thế nào cho hiệu quả nhất?

Mặc dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng cuối cùng dường như đều đi đến thống nhất là thị trường sẽ quyết định. Khi nhu cầu điều nhân cao nhưng nguồn cung ứng điều thô có giới hạn thì điều thô có tiếng nói "nặng" hơn và ngược lại.

Mô hình giao dịch cho năm 2019 được nhiều người đồng tình là: "Các nhà chế biến, kinh doanh điều có thể lạc quan về triển vọng của năm 2019 nhưng cần cẩn trọng, không chạy theo đám đông; tránh đầu cơ và chỉ kinh doanh khi có lợi nhuận".

Xuất khẩu gặp khó vì giá giảm

Chia sẻ kinh nghiệm khi mua điều thô, ông Babatola Faseru, Giám đốc điều hành Liên minh hạt điều châu Phi, Chủ tịch Hiệp hội điều quốc gia Nigeria (NCAN), khuyến nghị khi dự định mua hàng, DN nên phối hợp với hiệp hội điều để chọn được đối tác uy tín; trước khi ký hợp đồng nên trực tiếp kiểm tra chất lượng hàng hóa, nhất là với những người chào giá rẻ. Nếu DN gặp khó khăn, Vinacas cần đứng ra hỗ trợ.

Trong khi đó, ông Alex Trần, Tổng Giám đốc công ty Hạt điều Mỹ An, nhấn mạnh để đạt hiệu quả kinh doanh tốt, các DN điều Việt Nam cần phải giữ vững vị thế của người mua, bất kể người bán điều thô đặt ra những điều kiện gì.

Hiện, vị thế của người mua điều nguyên liệu năm nay rất mạnh khi sản lượng dồi dào, các DN Ấn Độ lại không mấy mặn mà trong việc thu mua điều thô châu Phi, nên sự cạnh tranh trong thu mua điều thô châu Phi giữa Việt Nam và Ấn Độ không cao và gay gắt như những năm trước.

Mặt khác, ông Nguyễn Minh Họa, Giám đốc công ty TNHH Bimico, cho rằng các DN Việt Nam cần tẩy chay, từ chối những hợp đồng mua bán điều thô không đưa ra được những điều khoản công bằng thương mại cho cả hai.

Đặc biệt, các dự báo cho thấy thị trường điều nhân vẫn chưa có dấu hiệu khởi sắc. Ông Vũ Thái Sơn, Tổng Giám đốc CTCP Long Sơn, cho biết trong năm 2018, tổng lượng nhân điều XK của Việt Nam tăng nhưng tổng kim ngạch XK lại giảm, nguyên nhân là do giá XK đi xuống.

Đáng lo ngại là tình trạng này tiếp tục diễn ra trong tháng đầu năm 2019. Vừa qua, người mua (DN nhập khẩu điều nhân từ châu Âu, Mỹ) cứ chờ giá giảm nữa và họ đã thành công, khiến nhiều DN Việt Nam rơi vào cảnh thua lỗ nặng nề.

Theo Tổng cục Hải quan, XK hạt điều tháng 2/2019 đạt 14,7 nghìn tấn, trị giá 123 triệu USD, giảm 54,9% về lượng và giảm 53,8% về trị giá so với tháng 1/2019, giảm 3,6% về lượng và giảm 21,8% về trị giá so với cùng kỳ năm 2018. Lũy kế 2 tháng đầu năm 2019, XK hạt điều đạt 47,7 nghìn tấn, trị giá 390,9 triệu USD, tăng 4,2% về lượng, nhưng giảm 16,7% về trị giá so với cùng kỳ năm 2018.

Giá XK bình quân hạt điều tháng 2/2019 đạt mức 8.332 USD/ tấn, tăng 2,4% so với tháng 1/2019, nhưng giảm 18,9% so với cùng kỳ năm 2018. Lũy kế 2 tháng đầu năm 2019, giá XK bình quân hạt điều đạt mức 8.197 USD/tấn, giảm 20,1% so với cùng kỳ năm 2018.

Thy Lê