Chiều 24/8, dấu mốc quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế tài chính đã được thiết lập khi Quốc hội bấm nút thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Đạo luật này không chỉ mở ra không gian vận hành linh hoạt hơn cho các tổ chức tín dụng mà còn thiết lập một hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt về thanh tra, giám sát.

Trao quyền đi đôi với trách nhiệm giám sát

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất là việc trao cho Ngân hàng Nhà nước thẩm quyền áp dụng tỷ lệ đảm bảo an toàn khác theo quy định tại khoản 3 Điều 59 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phải chịu sự thanh tra, giám sát. Đây là bước đi nhằm mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn nhất định. Tuy nhiên, quyền năng này luôn đi kèm với sự kiểm soát chặt chẽ.

Báo cáo giải trình trước khi Quốc hội bấm nút, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn nhấn mạnh rằng các tổ chức tín dụng khi được áp dụng tỷ lệ an toàn khác phải chịu sự thanh tra và giám sát của Ngân hàng Nhà nước. Việc bổ sung quy định này vào luật nhằm xác định rõ trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước trong việc theo dõi sát sao các đơn vị được nới lỏng tỷ lệ an toàn, đảm bảo không phát sinh rủi ro hệ thống.

Trước những lo ngại của đại biểu về việc quy định này sẽ ảnh hưởng an toàn đến hệ thống và yêu cầu đưa ra tiêu chí cụ thể đối với việc áp dụng tỷ lệ an toàn khác, Thống đốc cho rằng việc hướng dẫn chi tiết ngay trong luật là không khả thi bởi danh mục các dự án trọng điểm và tình huống thực tế luôn biến động theo thời gian. Do đó, phạm vi và thời hạn áp dụng sẽ được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với điều kiện thực tế phát sinh thay vì đóng khung cứng nhắc.

Đột phá trong quản lý ngoại hối và cơ chế tài chính

Luật sửa đổi lần này cũng mang đến luồng gió mới trong quản lý đầu tư và ngoại hối. Quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam lần đầu tiên được bổ sung, giao Chính phủ quy định chi tiết về đối tượng và hình thức cung cấp thông tin tương tự như việc lập cán cân thanh toán.

Đặc biệt, việc luật hóa các quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam đã thể hiện sự tôn trọng nguyên tắc quyền con người và quyền công dân, vốn chỉ có thể bị hạn chế bằng các quy định luật định. Song song đó, thẩm quyền quy định chế độ tài chính của Ngân hàng Nhà nước được chuyển từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ để đảm bảo tính thống nhất.

Dự án Luật Phòng, chống rửa tiền (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội vào kỳ họp thứ 4

Về lo ngại khoảng trống quản lý khi bãi bỏ chức năng kiểm tra của Bộ Tài chính tại Luật Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ khẳng định sự thay đổi này không gây ảnh hưởng tiêu cực. Các cơ chế giám sát thay thế từ Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ đến hệ thống kiểm soát nội bộ của chính Ngân hàng Nhà nước vẫn đang vận hành hiệu quả.

Quyết liệt phòng chống rửa tiền và hỗ trợ thị trường vốn

Công tác phòng chống rửa tiền được nâng lên một tầm cao mới với các khái niệm bao quát hơn về chủ sở hữu hưởng lợi và việc bổ sung đối tượng báo cáo liên quan đến lĩnh vực tài sản ảo. Luật mới quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành trong việc kiểm tra và giám sát dựa trên kết quả đánh giá rủi ro quốc gia.

Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết Chính phủ sẽ chỉ đạo chỉnh sửa khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi tại Luật Doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ. Đồng thời, các quy định về nghĩa vụ báo cáo sẽ được xây dựng tương ứng với quy mô và mức độ rủi ro của từng đối tượng, tạo sự công bằng và hiệu quả trong quản lý.

Một tin vui cho thị trường vốn là việc luật hóa hoạt động ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản đảm bảo cho trái phiếu doanh nghiệp. Bước đi này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những nút thắt pháp lý hiện nay, giúp giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn của doanh nghiệp vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng và thúc đẩy thị trường trái phiếu phát triển minh bạch hơn.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/12 năm nay, hứa hẹn tạo ra những thay đổi tích cực cho bức tranh tài chính quốc gia.

Thanh Hoa