Khát vọng tăng trưởng đi đôi với bền vững; công bằng và hoà nhập xã hội; Nhà nước có năng lực và trách nhiệm giải trình.

Khi nhìn lại chặng đường 71 năm, từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến ngày hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, đưa cả nước bước vào thời kỳ mới, có thể nói, từ khi bắt đầu Đổi Mới, Việt Nam đã đi được một chặng đường dài. Nhất là trong 20 năm trở lại đây, nền kinh tế Việt Nam đã đi vào quá trình hội nhập khu vực và quốc tế theo đúng tinh thần “chủ động và tích cực”.

Khát vọng tương lai sẽ ra sao?

Từ khi trở thành thành viên chính thức của WTO (tháng 1/2007), cũng có nghĩa là nền kinh tế nước ta hội nhập toàn diện với nền kinh tế toàn cầu, với quan điểm: Chủ động và tích cực hội nhập để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Điểm lại những thành tựu nổi bật của Việt Nam, nhóm chuyên gia của Ngân hàng Thế giới (WB) nhấn mạnh cần ghi nhận tăng trưởng GDP bình quân đầu người đạt mức bình quân 5,5% trong hai thập kỷ qua (xét trên toàn thế giới chỉ kém Trung Quốc). Thậm chí còn ấn tượng hơn ở chỗ thu nhập của 40% dân số nghèo nhất đã tăng 9%/năm. Tỷ lệ nghèo đói và các tiêu chí nghèo khác đã giảm mạnh.

Hơn nữa, theo ghi nhận của các chuyên gia WB, kết quả giáo dục ở cấp trung học cơ sở của Việt Nam đã ngang tầm thế giới. Tuổi thọ trung bình của người dân đã tăng từ 65 tuổi lên 75 tuổi trong hai thập kỷ. Tỷ lệ điện khí hoá là 97% trong cả nước và 95% ở khu vực nông thôn. Sản lượng lương thực tăng mạnh trong sản xuất và xuất khẩu.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là khát vọng tương lai của Việt Nam sẽ ra sao? Thành công sẽ như thế nào trong 20 năm tiếp theo? Chiến lược nào để Việt Nam là một quốc gia có thu nhập trên trung bình (GDP bình quân đầu người theo sức mua tương đương sẽ là 22.000 USD), tiến tới trở thành một xã hội thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ?

Trong Báo cáo Việt Nam 2035, các chuyên gia kinh tế hàng đầu đã đề xuất 6 chuyển đổi lớn, được cơ cấu xung quanh ba trụ cột của khát vọng Việt Nam. Đó là tăng trưởng đi đôi với bền vững; công bằng và hoà nhập xã hội; Nhà nước có năng lực và trách nhiệm giải trình.

Những cơ hội nổi bật để Việt Nam đạt được những mục tiêu trong 20 năm tới, như lời của ông Sandeep Mahajan, chuyên gia Kinh tế trưởng của WB, chính là các hiệp định thương mại song phương, khu vực và siêu khu vực (AEC, TPP, FTA với EU và RCEP và FTAAP).

Đó là những sáng kiến về công nghệ và kinh doanh toàn cầu (ví dụ như năng lượng mặt trời, in 3D, robot, trình tự bộ gen tiến triển…) đặt ra cơ hội và thách thức đối với Việt Nam. Ngoài ra, theo ông Sandeep Mahajan, tầng lớp trung lưu trong nước tại Việt Nam đang tăng nhanh. Và làm sao để đạt được mục tiêu là hơn một nửa dân số cả nước sẽ thuộc “tầng lớp trung lưu toàn cầu” trong 20 năm tới.

Sứ mệnh của cả dân tộc

Song, như tầm nhìn của vị kinh tế trưởng WB, có lẽ cơ hội lớn nhất của Việt Nam nằm ở việc hoàn thành chương trình hiện đại hoá kinh tế chưa kết thúc, do khu vực tư nhân dẫn dắt và tập trung vào nâng cao năng suất.

Cẩn trọng hơn, như lưu ý của chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, Việt Nam phải luôn thận trọng với các bẫy phát triển trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh thế giới không còn thuận lợi như trước kia, khi xảy ra khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Có bốn mối lo lớn của Việt Nam về tăng trưởng kinh tế đòi hỏi cần có những giải pháp khắc phục. Đó là năng suất thấp và sụt giảm; hệ thống đổi mới sáng tạo còn yếu kém; đô thị hoá chưa giúp tăng trưởng; tăng trưởng “xám” và biến đổi khí hậu.

Ở một góc nhìn thực tiễn về khả năng hội nhập của Việt Nam để hiện thực hoá khát vọng, Ts. Trần Du Lịch nhận định rằng từ lâu, chúng ta đã xác định nội lực của nền kinh tế là yếu tố quyết định thành công trong hội nhập.

Vì vậy, khi nhìn lại quá trình công nghiệp hoá đất nước gắn với quá trình hội nhập trong hai thập kỷ qua là để nhận diện những thách thức từ nội tại của nền kinh tế, đối chiếu với những chủ trương và giải pháp đang thực thi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây chính là cách tiếp cận để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức trong hội nhập.

Do đó, có thể nói, kết quả của quá trình tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế Việt Nam là yếu tố quyết định để nâng cao năng lực cạnh tranh trong hội nhập.

Theo Ts. Trần Du Lịch, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước vận hội mới để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, tránh hai nguy cơ: “Bẫy thu nhập trung bình thấp” và “dân số chưa giàu đã già”. Để tránh hai nguy cơ này, kinh tế Việt Nam phải đạt tốc độ tăng trưởng cao và ổn định trong ít nhất vài thập niên tới.

Ông Lịch chia sẻ thêm: “Chúng ta đang ở trong thời đại, mà sự “thắng thua” trên thương trường không tùy thuộc vào quy mô DN lớn nhỏ, mà tùy thuộc vào tư duy đổi mới và sáng tạo”.

Thế Vinh