Mới đây, tại Thông tư số 39/2016/TT-NHNN (Thông tư 39) của NHNN (hiệu lực từ ngày 15/3/2017) đã bổ sung quy định các đối tượng không phải là pháp nhân (ví dụ như: hộ kinh doanh, hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân) không đủ tư cách chủ thể vay vốn.

Những khúc mắc

Theo đó, trường hợp vay phục vụ hoạt động kinh doanh, cá nhân có thể vay để đáp ứng nhu cầu vốn của chính mình và nhu cầu vốn của hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân mà cá nhân đó là chủ. Song để vay vốn, các hộ kinh doanh phải chuyển đổi thành doanh nghiệp (DN) hoặc chủ hộ phải tự đứng tên vay.

Nói về thông tư này, mặc dù phủ nhận chuyện bắt buộc hộ kinh doanh thành lập doanh nghiệp mới được vay vốn ngân hàng, nhưng ông Đoàn Thái Sơn, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (NHNN), có lưu ý rằng nếu ngân hàng thương mại tiếp tục ký hợp đồng cho vay “hộ” là trái luật, có nghĩa là hợp đồng vô hiệu.

Phía đại diện của Bộ Tư pháp cho rằng quy định này không phải để bắt buộc các hộ gia đình kinh doanh, tổ hợp tác phải thành lập DN mà nhằm quy định rõ trách nhiệm của các cá nhân khi tham gia giao dịch dân sự. Còn bản thân lãnh đạo các ngân hàng thương mại cũng khẳng định không bỏ rơi những khách hàng là hộ kinh doanh.

Dù vậy, ngoài những khúc mắc trong vấn đề vay vốn vẫn có thể thấy việc vận động các hộ kinh doanh chuyển đổi thành mô hình DN là điều mà các cơ quan quản lý đang rất muốn làm.

Tại Tp.HCM, theo phản ánh của chính quyền một số quận, huyện, nhiều hộ kinh doanh cá thể dường như né tránh chuyển đổi sang mô hình DN. Nguyên do chính là vì ngại phát sinh chi phí về thủ tục hành chính phức tạp, nhất là ở khâu khai thuế, phải chuyển từ khoán sang tự khai, cũng như phải bổ sung nhân lực, xây dựng hệ thống quản trị, hồ sơ kế toán.

Theo Ts. Trần Du Lịch, tại Tp.HCM hiện có khá nhiều cơ sở hoạt động trong lĩnh vực cơ khí, khuôn mẫu ở quận 5, 6, 10 và 11. Họ không đăng ký theo Luật DN, chỉ đăng ký kinh doanh. Thế nhưng, số cơ sở này mới đông, tuy chỉ đăng ký là hộ kinh doanh, ở dạng nhỏ và siêu nhỏ, nhưng hiệu quả tốt hơn nhiều so với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).

Vì thế, nếu Luật hỗ trợ DNNVV hướng đến các hộ kinh doanh cá thể, việc chuyển đổi mô hình sản xuất, kinh doanh sẽ trở nên đơn giản hơn. Một điểm đáng chú ý trong Dự án Luật Hỗ trợ DNNVV là các hộ kinh doanh nhỏ chuyển đổi thành DN sẽ là đối tượng được Nhà nước hỗ trợ.

Để khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển sang thành lập DN,
Nhà nước cần có chính sách thuế áp dụng cho DN siêu nhỏ

Cần hỗ trợ thuế, tín dụng

Giới chuyên gia khuyến nghị, để khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển sang thành lập DN, Nhà nước cần có chính sách thuế áp dụng cho DN siêu nhỏ, khác với quy định hiện hành theo hướng đơn giản, dễ thực hiện, tần suất nộp ít hơn, rút gọn thủ tục nộp thuế và sửa đổi, bổ sung các quy định về bảo hiểm cho người lao động…

Theo Ts. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chương trình chuyển đổi các hộ kinh doanh thành DN phải là chương trình then chốt, mang tính quyết định giúp hoàn thành mục tiêu đạt 1 triệu DN hoạt động hiệu quả vào năm 2020.

“Chúng ta đang có khoảng 4 triệu hộ kinh doanh hoạt động trong khu vực phi chính thức và hơn 1 triệu DN hoạt động trong khu vực chính thức, nhưng họ chưa phải là DN” – ông Vũ Tiến Lộc chia sẻ.

Vị lãnh đạo VCCI cho rằng, muốn chuyển đổi thành mô hình DN, phải đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với việc thành lập và vận hành DN, nhất là với các DN có quy mô nhỏ và siêu nhỏ. Cần có những chính sách hỗ trợ về thuế và tín dụng.

Về vấn đề hỗ trợ tín dụng cho nhóm DN có quy mô nhỏ mà hộ kinh doanh không phải ngoại lệ, luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch HĐTV công ty Luật BASICO, Trọng tài viên VIAC, lưu ý: quy định về việc các ngân hàng tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn thông qua việc cung cấp thể loại, số lượng và lãi suất tín dụng cần phù hợp với nhu cầu, đặc điểm và khả năng trả nợ của họ.

Theo luật sư Đức, điều này không sai, nhưng làm việc hiển nhiên các ngân hàng đã, đang và sẽ làm để thu hút và phục vụ khách hàng một cách tốt nhất, thay vì phải chờ Luật quy định. Ngược lại, nếu ngân hàng chỉ đặt ra quy định để đối phó thì cũng không thể bắt bẻ, xử lý được.

Đặc biệt, việc các tổ chức tín dụng có cho vay hay không và cho vay với điều kiện thế nào là hoàn toàn do sự xem xét, quyết định của họ. Vì các tổ chức tín dụng cũng là các DN hoạt động theo cơ chế thị trường, nên hoàn toàn có quyền từ chối cho vay “nếu thấy không đủ điều kiện, không có hiệu quả”.

Luật sư Trương Thanh Đức nhận định, việc hỗ trợ lãi suất trực tiếp từ ngân sách hay yêu cầu ngân hàng giảm lãi suất là cơ chế mang tính hành chính và bao cấp sẽ gây khó khăn cho hoạt động của ngân hàng, làm méo mó cung cầu và quan hệ tín dụng, không phù hợp với kinh tế thị trường, dễ nảy sinh tiêu cực, ỷ lại, cào bằng, xin cho, không có tác dụng hỗ trợ DN nhỏ về chiều sâu và lâu dài.

Vì vậy, cần giảm thiểu việc hỗ trợ DN bằng lãi suất, nên tập trung vào các biện pháp hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng hoạt động và năng lực cạnh tranh, từ đó giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn vay với lãi suất thấp.

Khi đó, ngân sách tăng thu thay vì chi lại để hỗ trợ lãi suất cho DN cũng như ngân hàng sẽ tự nguyện, tích cực tạo mọi điều kiện thuận lợi, tạo ra sản phẩm, quy trình phục vụ tốt nhất và cho vay ưu đãi lãi suất đối với DNNVV.

Thế Vinh