Đặt vấn đề khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng thời gian qua, hai cụm từ được nhắc nhiều lần là nông nghiệp và khởi nghiệp. Nông nghiệp là lợi thế đặc biệt của Việt Nam và khởi nghiệp là phương thức thúc đẩy phát triển nông nghiệp.

Vì sao khởi nghiệp nông nghiệp vẫn ít?

Ông Vũ Tiến Lộc chia sẻ câu chuyện trong một buổi tọa đàm gần đây, hai giáo sư hàng đầu của Mỹ có đặt câu hỏi: Tại sao Việt Nam không trở thành bếp ăn của thế giới?

“Việc Việt Nam có thể trở thành cường quốc về nông nghiệp và sự cộng sinh giữa du lịch và nông nghiệp sẽ là lợi thế rất quan trọng của Việt Nam. Đối với nước ta, phát triển nông nghiệp nông thôn không chỉ là kinh tế mà còn liên quan đến vấn đề chính trị xã hội. Do vậy, phát triển nông nghiệp sẽ là định hướng quan trọng nhất trong phát triển kinh tế của Việt Nam”, ông Vũ Tiến Lộc nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thực tế, số lượng DN trong lĩnh vực nông nghiệp nông thôn còn thấp, chỉ chiếm 1% trong tổng số DN hoạt động trên cả nước. Sản xuất nông nghiệp vẫn đa phần là quy mô nhỏ, điều kiện hạ tầng, dịch vụ… còn nhiều yếu kém. DN mới chỉ chú ý đến sản xuất và chế biến thô mà chưa chú trọng về sản xuất tinh và các hoạt động marketing. DN mới chỉ tập trung phát triển ở các vùng có điều kiện thuận lợi.

Bên cạnh đó, một số chính sách về đất đai, thuế, về khuyến khích DN đầu tư, tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn vẫn còn những hạn chế, chậm sửa đổi so với thực tiễn.

Về vấn đề này, ông Trần Trí Dũng, Cán bộ đánh giá và giám sát Chương trình Thúc đẩy Khởi nghiệp, đặt câu hỏi: khởi nghiệp nông nghiệp là cái tương đối dễ để bắt đầu một kinh doanh nào đấy, bởi chúng ta có tài nguyên, có đất đai, có ý tưởng để sản xuất ra sản phẩm.

Nếu không xây dựng hành lang pháp lý phù hợp, các nhà đầu tư sẽ không lựa chọn thị trường Việt Nam

Với nông nghiệp, thị trường phát triển mạnh nên cũng không đến nỗi quá khó. Thế nhưng, làm thế nào để đưa việc kinh doanh đó lên thì chúng ta lại không làm nổi.

Theo ông Phạm Hồng Quất, Cục Phát triển Thị trường và Doanh nghiệp Khoa học Công nghệ, nguyên nhân là do chúng ta chưa có hành lang pháp lý, chính sách đặc thù cho khởi nghiệp về đầu tư mạo hiểm, đầu tư gọi vốn cộng đồng, ưu đãi thuế cho nhà đầu tư cá nhân, cơ chế đối ứng đầu tư từ nhà nước cho các quỹ đầu tư tư nhân, cơ chế thoái vốn của nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, các DN khởi nghiệp còn thiếu thông tin, chưa có sự gắn kết giữa các thành phần của hệ sinh thái khởi nghiệp. Thiếu kiến thức, kinh nghiệm về khởi nghiệp, đầu tư cho khởi nghiệp.

Do vậy, nếu không xây dựng hành lang pháp lý phù hợp, các nhà đầu tư sẽ không lựa chọn thị trường Việt Nam mà đầu tư cho các nước khác trong khu vực ASEAN; Doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo từ Việt Nam sẽ sang các nước khác trong khu vực để lập nghiệp; Các doanh nghiệp khởi nghiệp sẽ không muốn phát triển mạnh mà muốn giữ quy mô nhỏ để tránh các vướng mắc về hành chính, pháp lý.

Ông Vũ Ngọc Huyên, Trưởng Phòng Công tác chính trị và sinh viên, Học viện Nông nghiệp, cho biết, cần cấp thiết thành lập một hội đồng cố vấn khởi nghiệp. Hiện nay chúng ta mới chỉ có cố vấn ý tưởng, cố vấn cuộc thi mà chưa có hội đồng cố vấn để triển khai các ý tưởng khởi nghiệp vào cuộc sống.

Thực tế, ông Huyên cho biết, qua 4 năm triển khai đề án hệ sinh thái khởi nghiệp, hiện mới chỉ có 5 đề án tham dự thành công trong việc thành lập DN, vẫn có những DN đang loay hoay kêu gọi vốn, loay hoay xin thủ tục…

Bên cạnh đó, có những dự án được giải cao nhưng chưa đi vào thực tiễn, những dự án giải thấp lại ngay lập tức thành lập được DN sau khi kết thúc cuộc thi. Bởi vậy, theo ông Huyên vấn đề ở đây là yếu tố con người. Ông Huyên cho rằng nếu có sự chung sức của nhiều lực lượng, sự vào cuộc hỗ trợ của nhiều đơn vị, đã có nhiều dự án khởi nghiệp được đi vào thực tiễn hơn.

Không khởi nghiệp theo phong trào

“Chúng ta cần phải nghiêm túc hơn, trách nhiệm hơn, không để những dự án khởi nghiệp chỉ “nằm trên giấy”. Để hỗ trợ khởi nghiệp thành công, nhất thiết phải thành lập một hội đồng cố vấn. Mà không ai có thể đứng vào vị trí này ngoài các doanh nhân đi trước, những người có thể chia sẻ kinh nghiệm cho các bạn trẻ khởi nghiệp thành công”. – ông Huyên nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Chí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, đối với việc khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp nông thôn – một lĩnh vực nhiều rủi ro, chậm thu hồi vốn, vai trò của Nhà nước là vô cùng quan trọng.

Mới đây, tại Hội nghị tổng kết thực hiện kế hoạch năm 2016 và triển khai kế hoạch 2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh “Thể chế ràng buộc sự phát triển thì phải bãi bỏ ngay, đừng để các thể chế đó bắt chúng ta phải chạy theo, phải sợ nó một cách vô lý”._

Ông Ngọc cho rằng để thực hiện được việc xóa bỏ đó không dễ dàng, thực tiễn cho thấy, hệ thống chính sách, thể chế của chúng ta còn chậm thay đổi, Nhà nước cần phải thay đổi thể chế, thay đổi tư duy ngay lúc này.

“Chúng ta phải thẳng thắn nhìn vào thực tế để đổi mới, thay đổi quyết liệt, để những lời nói của Thủ tướng Chính phủ được thực hiện hiệu quả nhằm xây dựng thành công hệ sinh thái khởi nghiệp”_– ông Ngọc bày tỏ.

Ông Phạm Hồng Quất cho rằng_sự liên kết năng lực 4 nhà (Nhà nước – Nhà trường – Nhà Khoa học – Nhà Doanh nghiệp) là vô cùng quan trọng. Liên kết 4 khối đó vào với nhau để ứng dụng và đem tiền về.

Tuy nhiên, ở một góc độ khác, từ kinh nghiệm hơn 20 năm gắn với với các dự án khởi nghiệp, ông_Nguyễn Văn Mỹ, Giảng viên cao cấp CEFE, Cố vấn Chương trình Khởi nghiệp Quốc gia, đánh giá rằng vẫn có nhiều người chưa thực sự hiểu được điều này một cách đúng đắn, có thể xu hướng cộng đồng hay theo tập tính số đông sẽ khiến nhiều bạn trẻ tham gia khởi nghiệp một cách vội vàng.

“Tôi lo ngại rằng nếu chúng ta cứ hô hào nhiều quá sẽ có những nhận thức thiếu đầy đủ. Khởi nghiệp nếu chỉ kêu gọi “thúc đẩy, thúc đẩy” theo phong trào và số đông thì không thể thành công được. Chúng ta không thể khởi nghiệp bằng bất cứ giá nào”, ông Mỹ thẳng thắn nói.

Lê Thúy