Từ khi thực hiện Luật HTX 2012 đến nay, tỉnh Thanh Hóa có 153 HTX thành lập mới, nâng tổng số lên 911 HTX. Trong số này có 744 HTX đã chuyển đổi theo Luật và khoảng trên 170 HTX ngừng hoạt động, chờ giải thể do hoạt động kém hiệu quả.

Tồn tại thực thi Luật

Liên minh HTX tỉnh Thanh Hóa khẳng định, quá trình thực hiện Luật HTX 2012, các HTX đã thúc đẩy kinh tế hộ phát triển, tạo ra lượng sản phẩm, dịch vụ kịp thời đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu.

Ở những địa bàn có HTX khá, ngoài những đóng góp hiệu quả cho kinh tế địa bàn, các HTX còn góp phần củng cố đoàn kết cộng đồng và giúp địa phương triển khai thuận lợi phát triển kinh tế - xã hội.

Thanh Hóa có đặc thù địa bàn rộng, số lượng HTX lớn. Thực tế so với thời điểm Luật HTX 2012 có hiệu lực (1/7/2013), đến nay ở tỉnh giảm 20 HTX, nguyên nhân chủ yếu do các HTX dịch vụ điện năng giải thể sau khi bàn giao lưới điện cho ngành điện.

Những tồn tại chủ yếu ở Thanh Hóa là quy mô và năng lực HTX còn yếu, số lượng thành lập mới HTX còn chậm so với tiềm năng và lợi thế địa phương. Tuy có số lượng HTX tương đối lớn, nhưng tỉnh chưa có Liên hiệp HTX nào. Hơn nữa, một số cấp ủy, chính quyền địa phương chưa quan tâm đúng mức việc triển khai Luật HTX 2012, quá trình thực hiện chính sách hỗ trợ HTX ở một số địa phương chưa kịp thời, chưa đầy đủ, đã hạn chế quyền lợi HTX.

Việc tổ chức lại HTX theo Luật còn chậm so với yêu cầu, vẫn còn tình trạng chuyển đổi hình thức, tức là chỉ đăng ký lại HTX cho đúng thời gian Luật quy định, nhưng thực chất cách hoạt động vẫn theo kiểu cũ, không đúng bản chất HTX, nhất là việc các thành viên góp vốn không bảo đảm theo quy định Luật.

Chiếu Nga Sơn - sản phẩm của HTX tỉnh Thanh Hóa được người tiêu dùng ưa chuộng

8 vấn đề kiến nghị

Ông Nguyễn Văn Hưng - Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Thanh Hóa, đã tập hợp 8 nội dung đề xuất và kiến nghị với Trung ương trong đợt Sơ kết 5 năm thực hiện Luật HTX 2012.

Liên minh HTX tỉnh đề nghị Chính phủ xây dựng chương trình và dành nguồn lực riêng cho phát triển kinh tế hợp tác, HTX. Bởi lẽ các nguồn lực cho phát triển HTX hiện nay chỉ lồng ghép vào Chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Trong khi đó, HTX rơi xuống vị trí rất thấp trong nền kinh tế, cụ thể như mức đóng góp GDP không đáng kể, sức cạnh tranh yếu, nguồn lực hạn chế…

Thanh Hóa đề nghị các bộ ngành Trung ương sớm nghiên cứu xây dựng và ban hành các cơ chế, chính sách được giao tại Chỉ thị 19 của Thủ tướng Chính phủ ngày 24/7/2015 về đẩy mạnh thi hành Luật HTX 2012, để các địa phương thực hiện.

Đối với các quy định Luật, Liên minh HTX tỉnh kiến nghị điều chỉnh lại mức vốn góp thành viên từ mức “không quá 20% vốn điều lệ của HTX” (Điểm 1, Điều 17) tăng lên “không quá 30%”. Trên thực tế, nhiều thành viên có nhiều vốn muốn góp và HTX cũng muốn thu hút thêm nguồn vốn để liên doanh, liên kết nhưng không được huy động… Đó là một trong những điểm quy định cản trở HTX phát triển.

Liên minh HTX tỉnh đề nghị bỏ hẳn quy định tại Điểm 13, Điều 21 về cam kết HTX cung ứng, tiêu thụ cho thành viên và tỷ lệ cung ứng sản phẩm HTX ra ngoài thành viên.

Lý do bỏ quy định này là tại Điểm 1, 2, 3 của Điều 3 trong cùng bộ Luật đã nêu rõ thành viên tự nguyện tham gia HTX để hợp tác đáp ứng nhu cầu chung. Vậy nên, quy định HTX phải cam kết cung ứng, tiêu thụ cho thành viên là chưa phù hợp thực tế, gây khó khăn cho người dân hợp tác phát triển và khắc phục thực trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún.

Đối với Điểm 1, Điều 58 của Chương VII về “tổ chức hai cấp Trung ương, tỉnh” của hệ thống Liên minh HTX, Liên minh HTX tỉnh Thanh Hóa đề nghị sửa đổi “Liên minh HTX Việt Nam được thành lập ở 3 cấp là Trung ương, tỉnh, huyện…”.

Lý do bổ sung thêm tổ chức cấp huyện là địa bàn rất quan trọng và trực tiếp chi phối hoạt động HTX và hầu hết các tổ chức đại diện đều có hệ thống tổ chức 3 - 4 cấp. Thực tế hiện nay ở nhiều địa phương đã thành lập Ban chỉ đạo Kinh tế hợp tác cấp tỉnh và huyện.

Ở cấp tỉnh, hầu hết Liên minh HTX tỉnh được giao cơ quan thường trực Ban chỉ đạo, trong khi ở cấp huyện, có nơi giao thường trực cho Phòng Tài chính - Kế hoạch, có nơi là Phòng NN&PTNT.

Lưu Đoàn