Tại cuộc họp của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhằm quán triệt chỉ đạo của Thủ tướng về thị trường vàng và triển khai Nghị định 232/2025/NĐ-CP, Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng cho biết cơ quan này đang khẩn trương nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đề xuất phương án thành lập sở giao dịch vàng quốc gia.

3 giai đoạn cải cách quản lý thị trường vàng

Nhìn nhận về các chính sách mới quản lý thị trường vàng vừa được ban hành, ông Nguyễn Minh Tuấn, Tổng giám đốc AFA Capital nhận định, Chính phủ sẽ cải cách quản lý thị trường vàng làm 3 giai đoạn và hiện là giai đoạn đầu tiên: thiết lập nền tảng với việc ra đời của Nghị định 232, trong đó xoá bỏ độc quyền nhập khẩu, sản xuất vàng...

Giai đoạn II, NHNN sẽ tiến hành cấp phép cho một số doanh nghiệp, ngân hàng thương mại đủ điều kiện, giám sát giao dịch vàng, kiểm tra kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử… 

Đích đến cuối cùng của cải cách quản lý thị trường vàng là giai đoạn III, cũng là giai đoạn quan trọng nhất - lập sở giao dịch vàng, tiếp đó nghiên cứu công cụ phái sinh vàng (hợp đồng tương lai, quyền chọn…).

Hiện nay, bên cạnh việc đang soạn thảo thông tư hướng dẫn với quy trình, quy định cụ thể về nhập khẩu vàng, sản xuất vàng…, NHNN cho biết cũng đang khẩn trương tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đề xuất phương án thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia, hoặc cho phép vàng được giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa, hay lập sàn giao dịch vàng trong Trung tâm tài chính quốc tế ở Việt Nam. Ý tưởng thành lập sàn vàng quốc gia được nhiều chuyên gia tài chính đánh giá là giải pháp quan trọng để đưa thị trường vàng về quỹ đạo minh bạch và ổn định. 

Trước đó, VnBusiness đã có nhiều bài viết ghi nhận các ý kiến chuyên gia về việc quản lý thị trường vàng trong bối cảnh mới. Trong đó, đề xuất sớm thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia. Việc này được kỳ vọng sẽ tạo môi trường giao dịch minh bạch, giúp giá vàng trong nước liên thông với thị trường quốc tế. Quan trọng hơn, sàn vàng mở ra cơ hội chuyển từ giao dịch vàng vật chất sang các sản phẩm tài chính hiện đại như chứng chỉ vàng, hợp đồng kỳ hạn, hay quỹ ETF vàng. Điều này không chỉ giảm phụ thuộc vào vàng vật chất mà còn huy động được nguồn lực vàng trong dân, ước tính khoảng 500 tấn, để phục vụ phát triển kinh tế.

PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, nhận định: “Sàn giao dịch vàng là giải pháp thị trường, giúp loại bỏ chênh lệch giá bất hợp lý, hạn chế đầu cơ và vàng hóa nền kinh tế”.

Ông Long nhấn mạnh, sàn vàng sẽ tạo sân chơi bình đẳng, khuyến khích nhiều doanh nghiệp tham gia, phá vỡ thế độc quyền hiện nay và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh. Việc khuyến khích chế tác vàng trang sức sẽ tạo việc làm và gia tăng giá trị xuất khẩu, góp phần phát triển ngành kim hoàn.

Trao đổi với VnBusiness, chuyên gia tài chính – ngân hàng, TS Nguyễn Trí Hiếu cho biết ông đã nhiều lần đề xuất sớm triển khai sàn giao dịch vàng quốc gia nhằm giải quyết những vấn đề của thị trường hiện tại, như khoảng cách chênh lệch giữa giá trong nước và thế giới. 

Nhìn lại thị trường hiện nay, ông Hiếu cho rằng giá vàng đang giảm rất sâu sau khi Thủ tướng chỉ đạo các cơ quan quản lý kiểm soát, thực hiện thanh kiểm tra thị trường. “Như vậy, thị trường vàng lâu nay có yếu tố đầu cơ, chợ đen, nên khi bị kiểm soát, tình trạng này sẽ giảm mạnh. Tuy nhiên, nếu không có biện pháp quản lý hiệu quả, tình trạng này có thể sẽ quay trở lại”, ông Hiếu phân tích.

Vì vậy, theo chuyên gia này, việc thành lập sàn giao dịch vàng là rất cần thiết. Bởi lẽ, sàn vàng quốc gia với cơ chế vận hành rõ ràng, các giao dịch sẽ được thực hiện tương tự sàn chứng khoán. 

Những người tham gia giao dịch phải được cấp phép; các công ty, nhà kinh doanh vàng hợp pháp mới có quyền cung cấp dịch vụ. Giá cả, thông tin giao dịch phải cập nhật liên tục theo thời gian thực. Người dân nếu muốn mua bán vàng có thể thực hiện thông qua các đơn vị này.

Ông Hiếu cho rằng nếu được triển khai, sàn giao dịch vàng quốc gia sẽ mở ra một kênh đầu tư minh bạch; trở thành công cụ chính sách tài chính - tiền tệ quan trọng, giúp điều tiết thị trường, thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới mà không cần tiêu tốn nhiều ngoại tệ nhập khẩu vàng vật chất.

Mô hình sàn vàng nào sẽ phù hợp?

Vậy, mô hình sàn giao dịch vàng nào phù hợp với thị trường Việt Nam? 

TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng Việt Nam có thể tham khảo các mô hình sàn giao dịch vàng tại các quốc gia khác như: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật, Thái Lan…  Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc lập sàn giao dịch vàng theo hướng người dân được tự do giao dịch, mua bán; tách bạch giữa quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng. Điều này có nghĩa là khi sàn vàng quốc gia ra đời, mọi người dân đều có thể đăng ký giao dịch.

Đồng tình, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cũng khuyến nghị cần nghiên cứu kỹ mô hình, đối tượng tham gia, cơ quan nào tổ chức quản lý?... Trên thế giới có vài chục sàn giao dịch vàng hoạt động dưới nhiều hình thức như bán vàng vật chất (vàng thỏi, vàng miếng), vàng tài khoản hoặc hợp đồng vàng tương lai.

“Chẳng hạn, Trung Quốc có Sàn vàng Thượng Hải (SGE), Thái Lan có Sàn vàng TGJMA. Các sàn này vận hành minh bạch, nhờ đó giá vàng trong nước của họ chỉ chênh lệch với giá quốc tế từ 1-2%. Đây là điều mà thị trường vàng Việt Nam đang rất cần hướng tới”, ông Long nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Ngọc Trọng, Giám đốc Công ty vàng NPJ nêu ý kiến: "Nếu lập sàn vàng thì nên theo mô hình sàn trung tâm như sàn Hong Kong, New York, chứ để mạnh ai nấy mở sàn sẽ phát sinh rất nhiều vấn đề tiêu cực".

Trong bản kiến nghị về một số giải pháp phát triển thị trường vàng ổn định và bền vững, các chuyên gia tại Đại học Kinh tế Quốc dân kiến nghị Chính phủ cần sớm xây dựng một thị trường vàng hiện đại, để thị trường vàng trong nước liên thông với thị trường vàng thế giới, một thị trường cho phép vàng trong dân được đưa vào lưu thông trong hệ thống tín dụng thông qua chứng chỉ vàng và sàn vàng quốc gia.

Mô hình sàn giao dịch vàng được chuyên gia gợi ý đó là chuyển đổi từ thị trường vàng vật chất sang vàng kỳ hạn. Cụ thể, cần cho phép thực hiện huy động vốn thông qua phát hành chứng chỉ chứng nhận vàng. "Việc sử dụng chứng chỉ vàng có những ưu điểm là an toàn, tiện lợi, không sợ vàng giả, vàng thiếu tuổi, thiếu trọng lượng, không mất phí gia công dập ra vàng miếng", các chuyên gia cho hay.

Việc mua, bán chứng chỉ chứng nhận vàng sẽ được phép thực hiện với những quy định chặt chẽ của NHNN và là những giao dịch đầu tư hoàn toàn tự nguyện. Người sở hữu chứng chỉ chứng nhận vàng cũng có quyền chuyển đổi chứng chỉ chứng nhận vàng thành vàng vật chất sau thời hạn ghi trên chứng chỉ.

Thanh Hoa