Kinh tế thế giới và trong nước trong năm 2016 sẽ như thế nào, những tác động và thay đổi lớn đến chính sách kinh tế vĩ mô sẽ ra sao, trước hội nhập sâu rộng và cạnh tranh khốc liệt, cơ hội và thách thức cho cộng đồng doanh nghiệp (DN) nội là gì?

Đây chính là những vấn đề quan tâm lớn của các DN trong nước hiện nay, đã được đưa ra bàn luận tại Hội thảo Kịch bản kinh tế Việt Nam 2016 với chủ đề “Tăng trưởng kinh tế và triển vọng đầu tư trong bối cảnh hội nhập” do Ban Kinh tế Trung ương tổ chức ở Tp.HCM ngày 3/3.

Lo cho doanh nghiệp nội

Theo ông Vũ Bá Phúc, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Bộ Công Thương, đến nay, Việt Nam đã có quan hệ giao thương với 200 thị trường trên toàn thế giới và ký kết hiệp định thương mại tự do (FTA) với 55 nền kinh tế. Trong các FTA thì có 17 quốc gia thuộc khối G20 (nhóm các nền kinh tế lớn).

Sau những lạc quan khi ký kết các FTA, theo Vụ trưởng Vũ Bá Phúc, thách thức ngày càng lớn hơn. Khi đã mở cửa thị trường thì không có lý do nào để cản trở hàng hoá nước ngoài vào Việt Nam nhanh và mạnh hơn.

“Trong khi đầu tư nước ngoài vào Việt Nam tăng vọt sau các FTA thì các DN tư nhân của Việt Nam, do nguồn vốn và trình độ quản trị còn hạn chế, vẫn rụt rè, chưa tận dụng cơ hội từ các FTA mang lại” – ông Vũ Bá Phúc nói.

Chia sẻ với giới doanh nhân, PGs.Ts Trần Đình Thiện, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng nếu nền kinh tế Việt Nam tiếp tục phụ thuộc vào các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thì khối ngoại sẽ hưởng lợi thay cho chúng ta. Và nếu các DN nội địa không phát triển thì tư duy kinh tế có vấn đề.

Vấn đề đặt ra là những chính sách vĩ mô để tác động đến cơ cấu kinh tế vẫn chưa thực sự thuận lợi cho khối kinh tế trong nước. Theo PGs.Ts Trần Đình Thiên, với cấu trúc kinh tế nội địa chủ yếu lắp ráp, gia công, “ăn theo” tài nguyên thì đối với hội nhập là có vấn đề nghiêm trọng.

Theo ý kiến của giới chuyên gia tại hội thảo này, cần đặc biệt quan tâm đến số DN đóng cửa hiện nay nhằm làm rõ tính nguy kịch lấn át tính lạc quan của nền kinh tế.

Việt Nam cần một động lực mới cho cải cách cũng như các nguồn lực có chất lượng để phát triển

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Bởi vì một thực tế hiển hiện là các DN trong nước ngày càng nhỏ bé về tầm vóc, quy mô trong khi “trò chơi” hội nhập ngày càng lớn, đẳng cấp đòi hỏi ngày càng cao.

Vấn đề đặt ra của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2016, theo giới chuyên gia kinh tế, là thái độ của Nhà nước đối với DN vẫn chưa được đánh giá đúng mức. Yếu tố trụ cột là còn thiếu những DN tư nhân lớn, đủ tầm trước hội nhập.

Phát biểu tại hội thảo, TS Trần Du Lịch, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế Quốc hội, cho rằng từ giữa năm 2013, nền kinh tế Việt Nam đã bắt đầu phục hồi, nhưng tổng cầu của nền kinh tế tăng chậm.

Sự giảm giá lương thực thực phẩm trên thị trường thế giới trong những năm gần đây cùng với sự chậm tái cơ cấu nền sản xuất nông nghiệp đã đưa nền sản xuất nông nghiệp nước ta đứng trước viễn cảnh rất khó khăn, tốc độ tăng trưởng chậm lại và sẽ khó khăn hơn khi mở cửa thị trường nội địa.

Theo Ts Trần Du Lịch, nền công nghiệp gia công kéo dài, công nghiệp hỗ trợ chậm phát triển dẫn đến nhiều ngành công nghiệp khó tồn tại khi thực hiện lộ trình cắt giảm thuế quan, trước mắt là khu vực Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC).

Gần đây, các dự báo cho thấy mức tăng trưởng của kinh tế thế giới so với dự báo tháng 10 năm 2015 giảm: IMF là 3,4% (giảm 0,2%); WB là 2,9%(giảm 0,4%).

Theo giới chuyên gia, cần quan tâm theo dõi những điều chỉnh có tác động đến thị trường thế giới trong chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn: Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản.

Với bối cảnh kinh tế chung như vậy, tuy kinh tế vĩ mô tương đối ổn định và tăng trưởng đang phục hồi, nhưng trong năm 2016, giới chuyên gia kinh tế dự báo còn nhiều khó khăn, vừa phải giải quyết những vấn đề đang tồn tại ngắn hạn, vừa phải thực hiện các mục tiêu trung-dài hạn liên quan đến tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Hơn nữa, nền kinh tế còn phải giải quyết vấn đề suy giảm trong sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, Việt Nam cần chuẩn bị điều kiện để hội nhập khu vực và quốc tế, nhất là thực hiện các hiệp định kinh tế đa phương và song phương thế hệ mới.

Chính vì vậy, nói như Ts Võ Trí Thành, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương, bước ngoặt cho cải cách kinh tế Việt Nam chính là Việt Nam thực sự cần chuyển đổi mô hình phát triển, thiết lập những nền tảng cho việc vượt qua “bẫy thu nhập trung bình”.

Cũng theo Ts Võ Trí Thành, Việt Nam cần một động lực mới cho cải cách cũng như các nguồn lực có chất lượng để phát triển. Trong khi đó, sự tương tác giữa cải cách trong nước và hội nhập (TPP, AEC và RCEP, Việt Nam – EU, các FTA…) trở nên sâu sắc hơn.

Thế Vinh