Kinh tế tập thể (KTTT), mà nòng cốt là các hợp tác xã (HTX), từ lâu đã được Đảng và Nhà nước xác định là một thành phần kinh tế quan trọng. Tại Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/06/2022, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã khẳng định: KTTT phải được củng cố và phát triển cùng kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc phát triển các mô hình HTX kiểu mới, đa dạng về quy mô và lĩnh vực là yêu cầu tất yếu để thích ứng với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Khoảng 7.000 tỷ đồng vốn tín dụng "chảy vào" KTTT

Cụ thể hóa những chủ trương lớn này, với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã nhanh chóng triển khai các cơ chế, chính sách tại Luật HTX 2023 vào thực tiễn. Nhiều giải pháp đồng bộ đã được thực hiện nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho khu vực KTTT, HTX tiếp cận nguồn vốn và các dịch vụ tài chính hiện đại.

Không chỉ dừng lại ở các văn bản chỉ đạo, NHNN đã chủ động phối hợp với Liên minh HTX Việt Nam tổ chức các hội thảo quốc gia, diễn đàn kinh tế hợp tác để trực tiếp lắng nghe, đánh giá nguyên nhân và tìm giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho khu vực này, đặc biệt là HTX nông nghiệp. 

“Sự hiện diện của ngành ngân hàng tại Diễn đàn HTX quốc gia và các diễn đàn kinh tế hợp tác năm 2025 là minh chứng rõ nét cho cam kết đồng hành cùng khu vực kinh tế này”, đại diện NHNN cho biết.

Dưới sự chỉ đạo sát sao của NHNN, các tổ chức tín dụng (TCTD) đã tích cực phát triển đa dạng sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù sản xuất kinh doanh của HTX. Trọng tâm vốn vay được ưu tiên vào các lĩnh vực sản xuất, các động lực tăng trưởng xanh, mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP).

Tính đến cuối tháng 12/2025, tổng dư nợ đối với các HTX và Liên hiệp HTX đạt khoảng 7.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, một điểm sáng đáng chú ý hơn cả bên cạnh dư nợ cho vay chủ thể là HTX, liên hiệp HTX, các TCTD còn cho vay đối với các cá nhân, hộ gia đình là thành viên HTX để đáp ứng nhu cầu sản xuất của HTX, liên hiệp HTX. Đến nay, dư nợ tín dụng đối với cá nhân, hộ gia đình, trong đó có các cá nhân thành viên HTX đạt trên 8,5 triệu tỷ đồng, chiếm tỷ trọng khoảng 46% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế. 

Việc tập trung vốn cho thành viên HTX không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu sản xuất nhỏ lẻ mà còn tạo ra sự gắn kết bền chặt trong mô hình HTX kiểu mới. Nhiều TCTD hiện nay đã yêu cầu HTX xây dựng phương án kinh doanh có liên kết đầu ra và hợp đồng bao tiêu sản phẩm như một điều kiện ưu tiên để cấp vốn. Điều này không chỉ giúp quản trị rủi ro cho ngân hàng mà còn thúc đẩy HTX nâng cao năng lực quản trị, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững giữa HTX và doanh nghiệp, từ đó cải thiện thu nhập cho lao động nông thôn.

Song hành cùng hệ thống ngân hàng thương mại, Quỹ hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam đã và đang khẳng định vai trò là công cụ tài chính đắc lực, giúp nâng cao năng lực cho các HTX. Với nguồn vốn điều lệ được nâng lên mức 1.000 tỷ đồng vào năm 2022, Quỹ đã tạo ra luồng sinh khí mới cho khu vực KTTT.

Trong giai đoạn 2019-2025, bất chấp những khó khăn từ dịch bệnh và lạm phát toàn cầu, Quỹ đã nỗ lực giải ngân gần hết nguồn vốn để hỗ trợ các dự án đổi mới công nghệ và mở rộng thị trường. Điểm đột phá diễn ra vào năm 2024 khi Quỹ áp dụng cơ chế cho vay mới theo Nghị định 45/2021/NĐ-CP, mở rộng đối tượng cho vay đến cả các cá nhân là thành viên HTX, tổ hợp tác và hỗ trợ cả vốn lưu động.

Tính chung trong giai đoạn này, Quỹ đã ký hợp đồng cho vay 391 dự án với số tiền giải ngân đạt 2.094 tỷ đồng. Nguồn vốn này không chỉ là con số tài chính khô khan, mà là những dàn máy móc hiện đại, những nhà kho đạt chuẩn và những cánh đồng ứng dụng VietGAP, Global GAP, giúp HTX có đủ năng lực cung ứng hàng hóa cho các chuỗi siêu thị lớn và thị trường xuất khẩu.

Đại diện Quỹ hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam chia sẻ, sự kết nối giữa HTX và khu vực kinh tế tư nhân là nhu cầu tự thân và đòi hỏi khách quan. Khi HTX mạnh về vốn và kỹ thuật, họ sẽ trở thành đối tác tin cậy của các doanh nghiệp lớn, từ đó thoát khỏi tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ.

Nhận diện thách thức để bứt phá

Mặc dù đã đạt được những kết quả khả quan, nhưng phải thẳng thắn nhìn nhận, hành trình đưa vốn đến với HTX vẫn còn không ít rào cản. Hiện nay, mới chỉ có một tỷ lệ nhỏ HTX tiếp cận được vốn vay chính thống. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ năng lực nội tại của nhiều HTX còn yếu, mô hình tổ chức lỏng lẻo và thiếu tính minh bạch trong báo cáo tài chính.

Nhiều HTX chưa tuân thủ đầy đủ quy định về hạch toán kế toán, dòng tiền thiếu rõ ràng và đặc biệt là thiếu tài sản bảo đảm. Bên cạnh đó, tình trạng tự ý phá vỡ hợp đồng liên kết trong chuỗi giá trị nông nghiệp vẫn diễn ra, làm suy giảm niềm tin của các TCTD khi thẩm định hồ sơ vay vốn.

Để giải quyết bài toán này, NHNN đã định hướng những bước đi quyết liệt hơn trong thời gian tới. Theo đó, ngành ngân hàng sẽ tiếp tục rà soát, cải tiến quy trình thủ tục cấp tín dụng sao cho phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của HTX. Các chương trình tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp sẽ được đẩy mạnh, đặc biệt hướng tới các mô hình liên kết HTX – doanh nghiệp thực chất và hiệu quả.

Để khu vực KTTT, HTX thực sự trở thành “ngôi sao” trong nền kinh tế, NHNN cho rằng chỉ riêng nỗ lực của ngành ngân hàng là chưa đủ, mà cần có sự phối hợp đồng bộ từ các Bộ, ngành và địa phương.

NHNN đề nghị các Bộ, ngành liên quan sớm sơ kết, đánh giá các chính sách hỗ trợ về khoa học công nghệ, chuyển đổi số và kết cấu hạ tầng cho HTX theo Luật HTX. Đồng thời, cần nâng cao hơn nữa hiệu quả của các Quỹ hỗ trợ phát triển HTX tại địa phương để tạo thêm nguồn lực cộng hưởng.

Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam: 'Mở đường' giảm nghèo bền vững cho HTX

Nghị định 253: Quỹ hỗ trợ phát triển HTX có ‘luật chơi’ mới, thủ tục 3 ngày là xong

Đối với Liên minh HTX Việt Nam, NHNN đề nghị tăng cường hướng dẫn các HTX xây dựng chương trình liên kết, nhân rộng các mô hình sản xuất tiên tiến. Đặc biệt, cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để phát triển mô hình doanh nghiệp trong HTX theo Điều 18 Luật HTX, nhằm nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Sự kết hợp giữa chính sách tín dụng linh hoạt của ngân hàng, sự hỗ trợ nguồn lực từ các Quỹ và sự chủ động đổi mới của bản thân các HTX sẽ là “chìa khóa” mở ra chương mới cho KTTT. Khi dòng vốn được khơi thông, HTX sẽ không chỉ là nơi tập hợp những người sản xuất nhỏ, mà sẽ vươn mình trở thành những mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Thanh Hoa