Tại hội thảo “Các rào cản đối với kinh doanh đầu vào trung gian nông nghiệp” của Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn ngày 12/1, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, cho rằng để đạt được mục tiêu xuất khẩu nông sản, điều quan trọng là làm sao vẫn giữ được chất lượng sản phẩm nhưng giảm được giá đầu vào để sản phẩm nông nghiệp tăng sức cạnh tranh?

Cuộc đổi ngôi ngoạn mục

Số liệu tại Hội thảo cho thấy, trong năm 2016, tổng giá trị xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 32,1 tỷ USD. Trong đó giá trị xuất khẩu các mặt hàng nông sản chính như cà phê, hạt điều, hạt tiêu… ước đạt 15,1 tỷ USD, tăng 7,9% so với năm 2015.

Năm 2016 đã có một cuộc đổi ngôi ngoạn mục giữa kim ngạch xuất khẩu mặt hàng gạo và mặt hàng rau củ quả. Mặt hàng rau quả gia tăng kim ngạch xuất khẩu vượt trội với kỳ tích 2,4 tỷ USD, trong khi xuất khẩu gạo chỉ được 1,9 tỷ USD. Năm 2015, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 1,9 tỷ USD, còn lúa gạo đạt 2,4 tỷ USD.

Sự đổi ngôi ngày càng cho thấy trong xuất khẩu nông sản, ngoài các mặt hàng quen thuộc như gạo, điều, hồ tiêu, hay cà phê, vẫn còn khá nhiều mặt hàng khác nếu khai thác tốt sẽ là lợi thế cũng như tiềm năng, kỳ tích của ngành nông nghiệp không chỉ dừng lại ở 32 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nền nông nghiệp nước ta vẫn dựa trên quy mô hộ nhỏ lẻ là chính, sản xuất còn manh mún với tổng số 13,8 triệu hộ và 78 triệu miếng ruộng, việc đầu tư vào nông nghiệp vẫn còn hạn chế.

Thủ tướng nhấn mạnh quy hoạch phải trên tinh thần kiến tạo chứ không phải tiện cho việc quản lý, kiểm soát, kìm hãm, tạo cơ hội xin-cho

Phát biểu tại Hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế – Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng các nước trên thế giới rất ưu tiên trong bảo hộ quyền tài sản, quyền hợp đồng một cách toàn vẹn và lâu dài. Còn biện pháp ưu đãi, hỗ trợ, định hướng thị trường chỉ là bước thứ hai. Việt Nam đang sử dụng ngược lại, quyền tài sản và quyền hợp đồng vẫn chưa được đảm bảo, nên hiệu quả chưa cao.

Chỉ ra ví dụ về quyền tài sản đối với đất đai, ông Đậu Anh Tuấn cho biết, quy định về hạn điền làm manh mún ruộng đất, khó áp dụng khoa học công nghệ, làm tăng chi phí sản xuất, khiến chất lượng sản phẩm không đồng đều. Thời hạn sử dụng đất, thu hồi đất nông nghiệp làm tăng rủi ro cho chủ đầu tư, giảm động lực đầu tư dài hạn.

“Cần mở rộng, tiến tới xóa bỏ hạn điền, kéo dài thời gian sử dụng đất. Có những quy định về việc tiếp tục sử dụng đất sau khi hết thời hạn và hạn chế các trường hợp thu hồi đất nông nghiệp”, ông Đậu Anh Tuấn nói.

Đối với việc nhân giống cây trồng mới, hiện nay, quy trình cấp phép còn phức tạp (phải được công nhận 2 lần, 4 hội đồng thẩm định, khảo nghiệm giá trị canh tác…) nên phải mất 3,5-5 năm cho cây ngắn ngày và 5-6 năm cho cây dài ngày, lâu hơn 2-4 năm so với các nước trong khu vực.

“Chính những thủ tục rườm rà, kéo dài này đã làm nảy sinh cơ chế xin – cho, đồng thời cũng gây khó khăn cho cơ quan quản lý, tốn kém cho doanh nghiệp”, ông Tuấn nói.

1% DN đầu tư vào nông nghiệp

Theo dự báo, nền kinh tế sẽ tăng trưởng cao hơn trong năm 2017, khi những hiệu ứng tiêu cực từ hạn hán (làm gián đoạn sản xuất nông nghiệp trong nửa đầu năm 2016) giảm dần đi.

Việt Nam là một đất nước mở cửa với những hiệp định thương mại, đã và đang ký với các đối tác. Việt Nam là thành viên của Khối Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC). Do vậy, các con đường để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu nông nghiệp sẽ “rộng mở”.

Thực tế, xu hướng hội nhập và sự bứt phá của xuất khẩu nông sản thời gian qua đang thu hút ngày càng nhiều DN đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Tính đến hết năm 2015, cả nước đã có 3.640 DN đầu tư vào nông nghiệp. Năm 2016, đã có thêm gần 1.500 DN. Hiện đã có nhiều DN, tập đoàn lớn đầu tư vào nông nghiệp đem lại lợi nhuận lớn như TH Group, Dabaco, Vingroup, Hòa Phát… Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm dưới 1% trong tổng số doanh nghiệp của cả nước.

Lý giải tại sao việc đầu tư vào nông nghiệp vẫn chưa thu hút được doanh nghiệp, ông Tuấn cho rằng kinh doanh nông nghiệp vốn là ngành nghề khó kiếm lợi nhuận cao, thời gian thu hồi vốn dài, đối mặt với nhiều rủi ro.

Trong khi đó, những ưu đãi của chính phủ chưa đủ sức hấp dẫn nên hiệu quả thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nông thôn còn hạn chế. Vì vậy, cần có sự “cởi trói” về cơ chế, chính sách, cần tạo những bước đột phá trong tiếp cận vốn, tín dụng cũng như những ưu đãi khác.

Theo các chuyên gia kinh tế, phải coi phát triển là then chốt, là nòng cốt trong thực hiện chủ trương tái cơ cấu nông nghiệp, phải_ tháo gỡ những khó khăn vướng mắc mà các doanh nghiệp đang gặp phải. Như vậy, mới khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn nữa vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn.

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cho biết, năm 2017, Bộ sẽ tập trung tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng rà soát tập trung ba trục sản phẩm.

Thứ nhất, nhóm sản phẩm chủ lực quốc gia là những sản phẩm chủ lực có kim ngạch xuất khẩu từ 1 tỷ USD trở lên và thịt heo. Thứ hai, nhóm sản phẩm chủ lực cấp tỉnh, thành phố. Thứ ba, nhóm sản phẩm vùng, miền là những đặc sản nhưng có quy mô nhỏ, sẽ được xây dựng và phát triển gắn với xây dựng nông thôn mới ở xã theo mô hình “mỗi làng, xã một sản phẩm”.

Vừa qua, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ và khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn như: Chính sách ưu đãi về thuế, gói tín dụng 50-60 nghìn tỷ đồng cho phát triển nông nghiệp và doanh nghiệp công nghệ cao, các quy định về đầu tư hợp tác công tư (PPP) trong nông nghiệp, nông thôn. Đây được xem là tiền đề để các DN đầu tư vào nhiều dự án trong nông nghiệp.

Thanh Hoa