Italia là một trong những nước có tỷ lệ sử dụng thẻ thanh toán thấp nhất ở châu Âu, với 86% giao dịch vẫn dùng tiền giấy và tiền xu, theo ước tính của ngân hàng trung ương nước này.

Thay đổi về văn hóa

Theo kế hoạch, chính phủ Italia sẽ dành 3 tỷ euro trong ngân sách của năm 2020 để chi cho mục đích khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt, với hy vọng việc người dân chuyển sang các hình thức thanh toán điện tử sẽ giúp tăng thu ngân sách thông qua giảm gian lận thuế và các giao dịch kinh tế ngầm.

Ông Roberto Gualtieri - Bộ trưởng Bộ kinh tế, cho biết chính phủ muốn mang lại “một sự thay đổi văn hóa ở Italia… để thay đổi hành vi của người tiêu dùng cho phù hợp hơn với thực tiễn của các quốc gia châu Âu khác”.

Thống kê cho thấy trong năm 2017, người Italia sử dụng các lựa chọn thay thế cho tiền mặt - chẳng hạn như thẻ hoặc chuyển khoản ngân hàng, trung bình 100 lần mỗi người. Trong khi ở Hà Lan, con số này là 424. Theo ông Giorgio Di Giorgio - giáo sư kinh tế tại đại học Luiss, có nhiều lý do khiến người dân vẫn chuộng tiền mặt như vậy.

“Italia là một quốc gia lâu đời, rất coi trọng truyền thống. Những người lớn tuổi ít khi thay đổi những thói quen đã có trong suốt cuộc đời họ. Lý do khác là ở Italia tồn tại nền kinh tế đen vào loại lớn nhất ở châu Âu - có lẽ chỉ có Hy Lạp là tồi tệ hơn. Điều này có nghĩa là tiền mặt được sử dụng nhiều hơn so với các cách thức thanh toán dễ bị truy xuất”, ông Di Giorgio nói.

Italia có tỷ lệ gian lận thuế VAT cao nhất ở EU, theo một báo cáo trong năm nay của Ủy ban châu Âu. Báo cáo kết luận rằng chênh lệch giữa số tiền thuế VAT thực nộp và số tiền mà cơ quan thuế Italia lẽ ra phải thu được lên tới 35 tỷ euro trong năm 2015 và 41 tỷ euro trong năm 2014.

Cơ quan thống kê của Italia ước tính rằng nền kinh tế đen (kết hợp giữa thị trường chợ đen và hoạt động tội phạm) có quy mô 211 tỷ euro trong năm 2017, tương đương 12% tổng sản lượng kinh tế trong năm đó.

Tuy nhiên, những nỗ lực trước đây nhằm hạn chế thanh toán tiền mặt cho các giao dịch lớn đã không được thực hiện nhất quán. Năm 2011, chính phủ của Thủ tướng Mario Monti từng hạ ngưỡng tối đa có thể thanh toán bằng tiền mặt xuống còn 1.000 euro. Nhưng chính phủ sau đó của ông Matteo Renzi lại phải tăng lên 3.000 euro vào năm 2016, sau khi vấp phải phản ứng dữ dội.

Vấn đề mang tính thế hệ

Nhiều người dân cũng cho hay họ thích tiền mặt hơn vì không muốn thói quen chi tiêu của mình bị các ngân hàng theo dõi. Nếu dùng tiền mặt, họ còn kiểm soát được nhu cầu mua sắm của mình.

Một số chính trị gia cũng tiếp tục phản đối chủ trương khuyến khích người dân “tránh xa” tiền mặt. Bà Giorgia Meloni - lãnh đạo đảng Những người anh em Italia, đã tìm cách sửa đổi luật ngân sách hiện hành nhằm cấm áp đặt giới hạn đối với tất cả các khoản thanh toán bằng tiền mặt, nhưng không thành công.

Bà lập luận rằng vấn đề không nằm ở những người Italia thường xuyên sử dụng tiền mặt. “Chuyện lừa đảo trốn thuế thực sự diễn ra tại các tập đoàn lớn khi họ tìm cách nộp thuế ở các nước khác, thay vì Italia, để hưởng thuế suất hấp dẫn hơn”, bà Meloni cho hay.

Tuy nhiên, với tốc độ phát triển vũ bão của công nghệ, sự vươn lên của các dịch vụ ngân hàng trực tuyến vừa nhanh chóng, vừa thuận tiện với người dùng đang ngày càng chiếm được lòng tin của thanh niên Italia, những người ít gắn bó với tiền giấy, tiền xu hơn so với thế hệ trước. Việc mua được mọi thứ bằng thẻ, hoặc thậm chí dùng luôn điện thoại để thanh toán, giúp họ rảnh rang không phải bận tâm mang theo tiền mặt.

Ông Di Giorgio tin rằng đây chỉ là vấn đề thời gian trước khi người Italia dần dần chấp nhận việc bỏ tiền mặt để sử dụng các hình thức thanh toán khác.

“Đó là một vấn đề mang tính thế hệ. Dần dần nó sẽ thay đổi, nhưng bạn cần thời gian. Và cũng có thể là một chút thúc đẩy từ chính phủ để mọi người thay đổi thái độ”, ông Di Giorgio nói.

Hải Châu