Thống kê cho thấy, chỉ tính đến nửa đầu năm nay, tổng số nợ đọng thuế trong cả nước đã vào khoảng 76.000 tỷ đồng. Nguyên nhân tình trạng này chủ yếu do tăng trưởng kinh tế có phục hồi nhưng còn chậm nên các DN nhỏ và vừa còn đối mặt nhiều khó khăn, làm ăn thua lỗ, hàng hóa tiêu thụ chậm, sản xuất đình đốn… Chưa kể, một bộ phận DN cố tình chây ỳ nợ thuế kéo dài.

Lối thoát nào cho DN nhỏ?

Trong khi đó, theo số liệu từ Cục Quản lý Đăng ký kinh doanh (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), trong 9 tháng 2016, đã có 16.294 DN đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 31,0% so với cùng kỳ năm trước và có 28.803 DN tạm ngừng hoạt động không đăng ký hoặc chờ giải thể, giảm 18,1% so với cùng kỳ năm trước.

Thực tế, nguyên nhân nợ thuế tăng là do nhiều năm qua, DN gặp khó khăn, phải ngừng kinh doanh, giải thể… Chính vì vậy, không phải không có lý do khi trong dự thảo Nghị quyết một số giải pháp về thuế nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy mạnh sự phát triển của DN do Bộ Tài chính soạn thảo có đề xuất gần 14.700 tỷ đồng tiền thuế, nợ thuế được xóa và khoanh. Điều này vốn dĩ được cho là sẽ tạo lối thoát cho các DN nhỏ và vừa đang thực sự gặp khó khăn mà thuế là một gánh nặng.

Tuy nhiên, việc đề xuất xoá, khoanh nợ thuế này đã vấp phải không ít ý kiến băn khoăn về vấn đề công bằng trong việc đối xử giữa khối các DN tư nhân với khối DN nhà nước.

Những lo ngại không phải là không có lý do khi hồi năm ngoái, Bộ Tài chính từng nghĩ đến chuyện xóa nợ thuế cho các DN, chủ yếu là các DN nhà nước làm ăn bết bát. Ngoài ra, còn có những lấn cấn chưa rõ ràng về tiêu chí, trách nhiệm cán bộ thuế trong việc xóa, khoanh nợ thuế cho DN. Hơn nữa, đề xuất này liệu có hướng vào đối tượng khó khăn nhất là các DN nhỏ và vừa hay phục vụ cho lợi ích nhóm.

Nợ thuế tăng là do nhiều năm qua DN gặp khó khăn, phải ngừng kinh doanh, giải thể

Giới chuyên gia cho rằng nếu chỉ thuần túy là xóa nợ thuế cho những DN đã phá sản, giải thể và ngừng hoạt động thì nhìn chung sẽ không có bất bình đẳng giữa các DN còn hoạt động. Vấn đề bất bình đẳng chỉ phát sinh nếu trong số những DN đang hoạt động hiện nay có DN được hưởng lợi, có DN không được hưởng lợi.

Chính vì vậy, trước đề xuất của Bộ Tài chính xóa nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt cho người nộp thuế 7.963 tỷ đồng và khoanh nợ cho những trường hợp thực tế đã giải thể, phá sản, bỏ kinh doanh 6.731 tỷ đồng, hôm 3/10, trong thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ tại cuộc họp về dự thảo Nghị quyết này, đã bác bỏ đề xuất này và cho rằng đây là vấn đề quản lý thuế, không liên quan đến khó khăn, vướng mắc của DN. Trường hợp cần thiết thì quy định ở văn bản khác.

Cần khung pháp lý “mở”

Ngoài ra, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ yêu cầu Bộ Tài chính khẩn trương hoàn chỉnh lại dự thảo Nghị quyết theo hướng rà soát, thu hẹp phạm vi áp dụng để bảo đảm đúng với tinh thần của Nghị quyết số 35/NQ-CP.

Trong đó, cần đề xuất các giải pháp áp dụng đối với DN nhỏ và vừa, kể cả DN khởi nghiệp, công nghệ thông tin phải thống nhất với quy định trong dự thảo Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa.

Trường hợp Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa không quy định về tiêu chí và ưu đãi thuế, bổ sung các quy định này tại dự thảo Nghị quyết để kịp thời thực hiện trong các năm 2017, 2018. Giao Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ để trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung các Luật về thuế để áp dụng lâu dài.

Được biết trong dự thảo Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa do Bộ Kế hoạch và Đầu tư soạn thảo hiện mới chỉ quy định các DN khởi nghiệp được hỗ trợ 5% thuế suất thuế thu nhập DN so với mức thuế suất phổ thông trong thời hạn tối đa 5 năm kể từ ngày DN có hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tuy vậy, để tránh việc hỗ trợ dàn trải và tạo gánh nặng đối với ngân sách, dự thảo quy định chỉ hỗ trợ thuế suất 5% cho các DN nhỏ và vừa mới thành lập trong ngành, lĩnh vực ưu tiên.

Với các DN nhỏ và vừa hiện nay, sự bất bình đẳng và gánh nặng thuế phí là những nỗi lo lớn cộng thêm nhiều yếu tố khác. Luật sư Hoàng Văn Sơn, Trưởng Văn phòng luật sư VNC, cho rằng trong khi hàng năm, các DN này phải đóng các loại thuế để phục vụ cho việc chi tiêu của bộ máy nhà nước thì các khoản lệ phí cộng lại là gánh nặng với họ. Chẳng hạn như DN thay đổi về địa chỉ, thay đổi vốn điều lệ, thay đổi thành viên… đều phải nộp lệ phí.

Theo giới chuyên gia, vấn đề không chỉ ở thuế, phí mà còn ở nợ xấu, tồn kho của các DN nhỏ và vừa. Nợ xấu đeo bám và nặng nề hơn vấn đề thuế rất nhiều. Làm thế nào tăng tổng cầu, sản xuất của DN nhỏ và vừa phát triển thì họ mới có thu nhập, mới trang trải được các món nợ, kể cả nợ xấu và nợ thuế.

Luật sư Võ Thị Như Ngọc (Đoàn luật sư Tp.HCM) đề xuất trong những điều kiện đủ để phát triển DN nhỏ và vừa thì cần miễn thuế thu nhập DN trong thời hạn 5 năm kể từ ngày có doanh thu.

Hiện nay, khối DN này đóng góp khoảng 45% vào GDP, 31% vào tổng số thu ngân sách và đóng góp gần 50% vào tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm. Cho nên Nhà nước phải tạo khung pháp lý “mở” bảo vệ quyền và lợi ích của DN nhỏ và vừa.

Thế Vinh