Với đà phát triển của các đơn hàng cuối năm, ngành gỗ Việt tỏ ra tự tin có thể sớm hoàn thành mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu (XK) trong năm nay là 11 tỷ USD, tăng 1,7 tỷ USD so với năm ngoái.

Thách thức đan xen cơ hội

Số liệu từ Tổng cục Lâm nghiệp (Bộ NN&PTNT) cho thấy giá trị XK lâm sản tháng 8/2019 đã đạt 1,031 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm 2018, đưa tổng giá trị XK lâm sản trong 8 tháng qua đạt 7,08 tỷ USD, tăng 18,6%, chiếm khoảng 26,6% tỷ trọng XK toàn ngành nông nghiệp.

Riêng XK gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 6,6 tỷ USD. Có 5 thị trường chiếm gần 80% tổng kim ngạch XK lâm sản là Mỹ, Nhật, EU, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Đối với thị trường XK chủ lực là Mỹ, ông Nguyễn Chánh Phương, Giám đốc công ty AA Long An, đồng thời là Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Tp.HCM (Hawa), cho biết mức tăng trưởng XK đồ gỗ Việt vào thị trường này từ đầu năm đến nay là hơn 30%. Mỹ hiện chiếm hơn 40% tổng kim ngạch XK của toàn ngành gỗ.

Các sản phẩm đồ gỗ Việt vẫn đang ở mức độ trung bình, nhưng lại rất phù hợp thị trường Mỹ. Trong khi đó, việc XK vào EU lại khó vì yêu cầu giá cả vừa phải, lại đòi hỏi cao về chất lượng.

Theo ông Phương, đang có sự chuyển dịch đầu tư khá lớn từ các quốc gia, vùng lãnh thổ như Trung Quốc, Đài Loan hoặc kể cả Mỹ vào ngành chế biến gỗ ở các tỉnh phía Nam như Bình Dương, Tây Ninh hoặc ở các tỉnh miền Trung.

Chỉ tính riêng 5 tháng đầu năm nay, số dự án có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) mới đầu tư vào ngành gỗ ở Việt Nam là 49 dự án, tương đương 73% số dự án FDI trong ngành gỗ của cả năm 2018. Đặc biệt, chiếm trên 60% trong tổng số dự án đầu tư vào ngành gỗ tại Việt Nam là 32 công ty hoạt động trong mảng chế biến gỗ.

Mặc dù vậy, theo lưu ý của giới chuyên gia tại hội thảo của ngành gỗ tổ chức ở Tp.HCM ngày 10/9 với chủ đề “Tư duy lại mô hình sản xuất”, ngành gỗ Việt đang nổi lên 4 thách thức cần giải quyết sớm.

Thứ nhất là tính cạnh tranh tăng cao do các doanh nghiệp (DN) tham gia thị trường ngày càng lớn. Dịch chuyển đơn hàng từ thương chiến Mỹ – Trung khiến lượng khách hàng mới gia tăng vào Việt Nam.

Đối với những DN năng động, chủ động, làm tốt công tác bán hàng và chăm sóc khách hàng thì có thể nhận được nhiều đơn hàng. Tuy nhiên, lượng đặt hàng trên mỗi khách hàng cũ thì lại giảm do nhu cầu tiêu dùng nội thất trên thế giới bắt đầu chững lại.

Thứ hai là tình trạng khan hiếm lao động do làn sóng dịch chuyển đầu tư vào Việt Nam quá nhanh và quá nhiều. Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, một số nhà sản xuất đồ gỗ cho biết làn sóng FDI đã khiến nhu cầu nhân công tăng lên. Giá nhân công ở các khu công nghiệp hiện đã tăng 10 – 20% nhưng DN đồ gỗ vẫn khó tuyển người.

Gia tăng nội lực

Thách thức thứ ba đối với ngành gỗ là năng suất lao động của DN Việt còn khá thấp, được xếp vào nhóm thấp nhất trong ASEAN. Theo đánh giá, năng suất lao động của Việt Nam năm 2018 chỉ bằng 7,3% mức năng suất của Singapore, 19% của Malaysia, 37% của Thái Lan, 19% của Malaysia và Philippines.

Thách thức thứ tư với ngành gỗ là nền tảng số hóa đang thay đổi rất lớn công nghiệp chế biến, quản trị, thiết kế, mua bán hàng hóa… Mua bán trực tuyến cũng là xu thế bắt đầu lan vào ngành nội thất làm thay đổi rất lớn công nghiệp thiết kế sản phẩm và cách sản xuất.

Trước những thách thức như vậy, giới chuyên gia cho rằng các DN chế biến gỗ một mặt vừa phải giải quyết những vấn đề nội tại để đảm bảo chất lượng, đáp ứng đơn hàng đang có, vừa phải gia tăng năng suất, chất xám… để có thể giữ khách hàng cũ và đón khách hàng mới.

Hơn nữa, các DN còn phải linh hoạt, phải thêm lợi thế cạnh tranh để có thể trụ vững và đón đầu những thách thức trong tương lai.

Ông Leslie Lye, Giám đốc kinh doanh của một DN FDI trong ngành chế biến gỗ tại Việt Nam, chia sẻ trong tương lai, thị trường đồ gỗ sẽ có những thay đổi đáng kể. Chẳng hạn, thay vì chi tiền để mua đồ nội thất được sản xuất đại trà, khách hàng ngày càng sẵn sàng chi tiền để mua những đồ gỗ nội thất được cá nhân hóa.

Để có thể cạnh tranh trước xu hướng này, DN cũng cần phải nghĩ đến chi phí sản xuất cho những đồ gỗ nội thất tùy biến đương nhiên phải có giá cả tương đương với các sản phẩm sản xuất hàng loạt.

Cũng theo khuyến nghị của ông Lye, các nhà sản xuất đồ gỗ nội thất đến lúc cần thiết lập khả năng không chỉ sản xuất các sản phẩm đại trà mà còn có khả năng sản xuất đơn hàng nhỏ lẻ một cách linh hoạt. Để có lợi nhuận, DN cần có biểu đồ chính xác về quy trình sản xuất và các cách chuyển đổi sản xuất giữa các sản phẩm dễ dàng và nhanh chóng.

Trên thực tế, bài toán mà DN chế biến gỗ đang đối mặt là không đơn giản. Như nhận định của ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch Hawa: “DN trong ngành gỗ cần có tầm nhìn mới, tư duy sâu để cùng lúc giải 2 bài toán là tư duy lại mô hình sản xuất của mình, ứng dụng công nghệ để gia tăng nội lực”.

Thế Vinh