Theo Tổng cục Thống kê, tính từ đầu năm đến thời điểm 20/11/2015, cả nước đã có 1.855 dự án đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) được cấp phép mới với số vốn đăng ký đạt 13,55 tỷ USD, tăng 30% về số dự án và tăng 1,1% về số vốn so với cùng kỳ năm 2014.

FDI tăng tốc

Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), nhận định, việc có nhiều dự án và vốn FDI đổ vào Việt Nam cho thấy niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài đối với thị trường Việt Nam đang được củng cố. Xu hướng chuyển dịch cơ sở sản xuất của các tập đoàn lớn trong lĩnh vực công nghiệp điện tử từ các thị trường trong cùng khu vực sang Việt Nam đang ngày càng rõ rệt để tận dụng chi phí sản xuất thấp đi kèm với đón đầu cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã và sẽ tham gia.

Các chuyên gia cho rằng Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ giúp Việt Nam thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các quốc gia lớn có lợi thế về công nghệ và kỹ thuật. Rõ nét nhất, hiện đang có một “làn sóng” các DN FDI đổ xô đến Bình Dương tìm kiếm cơ hội và nhanh chóng quyết định đầu tư.

Sở KH&ĐT tỉnh Bình Dương, cho biết chỉ trong 10 tháng đầu năm 2015, địa phương này đã thu hút được 1,7 tỷ USD vốn FDI, gần gấp đôi so với kế hoạch, trong đó phần lớn các DN FDI đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ để đón đầu TPP.

Theo các DN FDI, họ muốn lấy Bình Dương làm “bàn đạp” để tiếp cận với Tp.HCM và cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Đặc biệt, để giúp đỡ cho cộng đồng DN của mình, các Hiệp hội DN châu Âu, Mỹ cũng đặt văn phòng xúc tiến đầu tư tại địa phương này. Trước đó, hiệp hội và các tổ chức xúc tiến thương mại của Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Ba Lan… tại Tp.HCM cũng liên tục đón tiếp nhiều phái đoàn DN đến Việt Nam.

Với các DN Nhật Bản, theo khảo sát mới nhất của Trung tâm Xúc tiến thương mại đầu tư Nhật Bản (Jetro) thực hiện đối với 500 DN, có tới 130 công ty trong số này mong muốn đầu tư vào Việt Nam trong khi chỉ có 78 DN muốn đầu tư vào Thái Lan.

Các buổi gặp gỡ giữa DN Việt Nam với DN các nước gần đây diễn ra ở nhiều lĩnh vực cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài về cơ hội làm ăn tại Việt Nam là rất lớn.

Các động thái trên chứng tỏ làn sóng đầu tư FDI vào Việt Nam đang ngày càng gia tăng. Song Ts. Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, lo ngại khi hiện nay FDI thường tập trung vào các địa phương có môi trường kinh doanh thuận lợi, hạ tầng phát triển để đầu tư. Điều này sẽ làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa các địa phương, sẽ tác động không nhỏ tới quá trình hoạch định chính sách an sinh xã hội và hài hòa xã hội.

Hiệu quả của dòng vốn FDI mang lại cho nền kinh tế đang chững lại, tốc độ đóng góp vào tăng trưởng ngày càng không tương xứng tới tốc độ tận thu các lợi thế so sánh của Việt Nam.

Hiệu quả đến đâu?

Tổng cục Thống kê cho biết, trong khi Tp.HCM là địa phương dẫn đầu cả nước về số vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm với hơn 500 dự án thì 11 tháng đầu năm 2015, vẫn còn 16 tỉnh thành vẫn “trắng” về thu hút FDI như Trung du miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long. Cùng với sự mất cân bằng về vấn đề thu hút vốn FDI giữa các địa phương là nỗi lo khi DN FDI không ngừng mở rộng đầu tư sản xuất tại Việt Nam, song đóng góp của khối DN FDI vào tăng trưởng kinh tế dường như lại không tương xứng với sự “bành trướng” đó.

Về vấn đề chuyển giao công nghệ, Gs. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, cho rằng lo ngại lớn nhất hiện nay là làm sao biến cơ hội thu hút đầu tư thành cơ hội chuyển giao công nghệ, nắm bắt kỹ thuật, kỹ năng của các nước có nền sản xuất phát triển. “Bởi nếu không làm chủ được công nghệ hay học hỏi những kỹ năng, Việt Nam mãi mãi là quốc gia gia công của thế giới”, ông Mại khuyến cáo.

Mới đây, tại Diễn đàn Tổng kết 30 năm phát triển kinh tế Việt Nam, Viện Kinh tế Việt Nam cũng chỉ ra nhiều biểu hiện cho thấy FDI đã góp phần biến Việt Nam thành điểm đến của công nghệ trung bình và lạc hậu.

Ts. Vũ Tuấn Anh, chuyên gia kinh tế, Viện Kinh tế Việt Nam chỉ ra thực trạng là hiện có tới 90% công nghệ chuyển giao thông qua các DN FDI, chỉ có 10% thông qua việc mua bán công nghệ trên thị trường. Thực tế là công nghệ mà các DN nước ngoài chuyển giao cho Việt Nam không phải loại tiên tiến, đa số chỉ đạt trình độ công nghệ ở mức trung bình, nhiều trường hợp là công nghệ cũ, lạc hậu. Cá biệt có trường hợp chuyển giao lại là công nghệ thanh lý khiến Việt Nam có nguy có trở thành bãi rác thải.

Số liệu của Tổng cục Thống kê cũng minh họa thêm về hiệu quả và chuyển giao công nghệ từ các DN FDI đang ngày càng tụt hạng. Bởi năm 2013-2014, Việt Nam xếp thứ 103 về chỉ số này, giảm 46 bậc sau 5 năm, trong khi Malaysia xếp thứ 13, Thái Lan thứ 36, Indonesia 39, Philippines thứ 42 và Campuchia thậm chí còn cao hơn ở thứ 44.

Trong khi đó, theo các chuyên gia, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore đã xây dựng được một nền công nghiệp có tầm vóc thế giới, chủ yếu dựa vào chuyển giao công nghệ. Áp dụng con đường như của Nhật Bản, công nghiệp hiện đại của Hàn Quốc đã được xây dựng khởi đầu từ các công nghệ nhập khẩu. Yếu tố quan trọng quyết định thành công của Hàn Quốc là sự nghiêm chỉnh trong việc chuẩn bị nhân sự và phương tiện để hấp thụ công nghệ từ nước ngoài.

Lê Thúy