Năm vừa qua, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là lĩnh vực thu hút mạnh mẽ nhất dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam.

Xu hướng ổn định và mở rộng về chiều sâu

Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, năm 2025, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút khoảng 1.381 dự án đầu tư mới với tổng vốn đăng ký đạt gần 9,8 tỷ USD. Ngoài ra còn có 843 lượt dự án điều chỉnh tăng vốn với giá trị bổ sung khoảng 8,79 tỷ USD và 602 lượt góp vốn, mua cổ phần với giá trị khoảng 2,43 tỷ USD. Tính chung tổng vốn đầu tư nước ngoài vào ngành chế biến, chế tạo đạt 21,01 tỷ USD, chiếm 54,7% tổng vốn vào Việt Nam. 

So sánh với các lĩnh vực khác cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về quy mô và mức độ ưu tiên của dòng vốn FDI đối với lĩnh vực này. Cụ thể, lĩnh vực đứng thứ hai về thu hút FDI là ngành kinh doanh bất động sản đạt 7,11 tỷ USD, tương đương gần 18,5% tổng vốn; ngành bán buôn, bán lẻ và sửa chữa ô tô, mô tô chỉ đạt  3,01 tỷ USD, chiếm 7,9%. 

Không chỉ vốn đăng ký, vốn FDI thực hiện ngành chế biến, chế tạo cũng chiếm tỷ trọng cao nhất trong các ngành kinh tế. Cụ thể, trong tổng vốn FDI thực hiện ước đạt 27,62 tỷ USD (tăng 9% so với năm trước), công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 22,88 tỷ USD, chiếm 82,8%.

Cục Thống kê đánh giá, kết quả này khẳng định vị thế chi phối và vai trò trung tâm của ngành chế biến, chế tạo trong thu hút FDI của nền kinh tế.

Dòng vốn FDI vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của Việt Nam không chỉ cho thấy quy mô vốn lớn mà còn có xu hướng ổn định và mở rộng theo chiều sâu. Nhiều dự án FDI hiện hữu tiếp tục mở rộng công suất, gia tăng quy mô sản xuất, nâng cấp dây chuyền công nghệ và kéo dài thời gian hoạt động tại Việt Nam, cho thấy mức độ gắn bó ngày càng lớn của các tập đoàn đa quốc gia đối với nền kinh tế Việt Nam. 

Trong cơ cấu nội ngành, dòng vốn FDI tiếp tục tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế so sánh và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu như điện tử, linh kiện, thiết bị điện, cơ khí chế tạo, dệt may, da giày và chế biến thực phẩm, đồng thời đã xuất hiện ngày càng rõ xu hướng đầu tư vào các phân ngành có hàm lượng công nghệ cao hơn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp hơn và giá trị gia tăng lớn hơn.

Trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam nổi lên như một điểm đến hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài nhờ lợi thế về ổn định chính trị, môi trường đầu tư ngày càng cải thiện, chi phí sản xuất cạnh tranh, lực lượng lao động dồi dào và khả năng tiếp cận rộng mở các thị trường quốc tế thông qua mạng lưới hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. 

Những điểm mạnh này đã củng cố vị trí của Việt Nam là một trung tâm sản xuất và xuất khẩu trong khu vực và thế giới. Các quốc gia như Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, các nhà đầu tư châu Âu, Hoa Kỳ đẩy mạnh đầu tư vào ngành chế biến, chế tạo tại Việt Nam, tập trung vào các lĩnh vực như điện tử, thiết bị điện, cơ khí chính xác, dệt may, chế biến thực phẩm, hóa chất và gần đây là các ngành công nghệ cao, thân thiện môi trường.

Như ông Ko Tae Yeon, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM) cho biết, trong chiến lược hợp tác mới, Việt Nam đang chuyển vai trò từ "cứ điểm sản xuất đơn thuần" sang "đối tác chiến lược trong nghiên cứu và phát triển, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Đông Nam Á, trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị khu vực của các tập đoàn Hàn Quốc.

Xây nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững 

Đầu tư nước ngoài vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng công nghiệp, kim ngạch xuất khẩu, tạo việc làm và cải thiện cán cân thương mại của Việt Nam. Dòng vốn FDI này cũng tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với các ngành liên quan như logistics, vận tải, thương mại, xây dựng hạ tầng khu công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ sản xuất.

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được, cơ cấu và chất lượng dòng vốn FDI vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn bộc lộ một số hạn chế cần được nhìn nhận một cách toàn diện và khách quan. 

Cục Thống kê chỉ ra, mặc dù quy mô vốn đầu tư lớn, song giá trị gia tăng nội địa trong nhiều dự án FDI vẫn ở mức thấp, phần lớn dự án tập trung vào các khâu gia công, lắp ráp, sử dụng nhiều lao động nhưng hàm lượng công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo còn hạn chế, dẫn đến hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất đối với khu vực doanh nghiệp trong nước chưa tương xứng với quy mô đầu tư.

Liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, vẫn còn lỏng lẻo. Tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành chủ lực như điện tử, cơ khí chính xác và thiết bị điện còn thấp, khiến khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam chưa được cải thiện rõ rệt. 

Sự phân bố không đồng đều của dòng vốn FDI vào ngành chế biến, chế tạo giữa các địa phương cũng đặt ra những vấn đề về cân đối phát triển vùng miền, khi các dự án quy mô lớn và có giá trị gia tăng cao chủ yếu tập trung tại một số địa phương có lợi thế sẵn có về hạ tầng, khu công nghiệp, nguồn nhân lực và vị trí địa lý thuận lợi, trong khi nhiều địa phương khác chưa thu hút được các dự án chế biến, chế tạo có quy mô và chất lượng tương xứng với tiềm năng.

FDI chất lượng cao 2026: Cải cách càng mạnh, Việt Nam càng hút vốn lớn

Việt Nam đặt mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, với mức tăng trưởng GDP hai con số. Để ngành công nghiệp chế biến chế tạo thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng và tính lan tỏa của dòng vốn đầu tư nước ngoài, gắn chặt thu hút FDI với phát triển năng lực nội sinh, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Ở góc độ nhà đầu tư nước ngoài, ông Ko Tae Yeon, nhấn mạnh, "Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị khu vực”, nhưng điều này đòi hỏi cải cách thể chế và quản trị trong nước mạnh mẽ, chọn lọc và giữ chân FDI chất lượng, tăng cường sự kết nối bên trong doanh nghiệp và bên ngoài với các đối tác để chuỗi cung ứng vận hành hiệu quả hơn và bảo đảm môi trường chính sách công bằng, minh bạch và thống nhất.

 Dòng vốn FDI mới trong năm 2025 tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao như bán dẫn, điện tử, điện máy, chiếm hơn 80%. Đây cũng là nhóm ngành có tỷ trọng xuất khẩu lớn nhất và đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng. Việc thu hút mạnh FDI vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao sẽ tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững, gắn với mở rộng thương mại và xuất khẩu trong những năm tới.

TS. Nguyễn Quốc Việt Chuyên gia chính sách công, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội

Sau nhiều thập kỷ dựa vào lợi thế chi phí lao động thấp và dân số trẻ, nền kinh tế đang chuyển sang cạnh tranh bằng năng lực đổi mới, chất lượng nguồn nhân lực, giá trị gia tăng trong sản xuất và sức hấp dẫn thể chế. Dòng vốn FDI thế hệ mới không còn tập trung vào lắp ráp, mà chuyển dịch sang nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế bán dẫn và sản xuất công nghệ cao. Việc mở rộng hoạt động của các tập đoàn như Samsung và Intel tại Việt Nam ngày càng đóng vai trò là “mỏ neo” tăng trưởng trung hạn thay vì chỉ thúc đẩy sản xuất ngắn hạn.

Ông Samuel Hertz  Giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của EBC Financial Group

Các doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo cần tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu trong năm 2026 theo hướng hiện đại hóa, phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của sản phẩm các ngành công nghiệp có lợi thế. Bên cạnh đó, ưu tiên phát triển, làm chủ công nghệ mới, các ngành, lĩnh vực công nghiệp mới nổi như chíp, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, xanh, bền vững. Đồng thời, phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, tăng cường liên kết giữa khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực trong nước.

Bà Phí Thị Hương Nga  Trưởng ban Thống kê công nghiệp và xây dựng, Cục Thống kê