Với gần 70% dân số nước ta đang sống ở khu vực nông thôn, LĐNT chiếm 69% tổng lực lượng lao động cả nước, nhưng trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động có việc làm ở nông thôn còn quá thấp, hầu hết chưa qua đào tạo.

Lực cản lớn

Theo PGs.Ts. Mạc Văn Tiến - Viện nghiên cứu khoa học dạy nghề, nếu chỉ tính số lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế, lao động trong nông, lâm, ngư nghiệp chưa qua đào tạo chiếm đến 96,4% lao động toàn ngành; trong khi đó tỷ lệ này ở khu vực công nghiệp là 81,6% và dịch vụ là 62%. Số qua đào tạo cũng chủ yếu là sơ cấp và trung cấp. Số lao động trình độ từ cao đẳng trở lên trong nông thôn chỉ khoảng 1% trong tổng số người đang làm việc trong ngành nông, lâm, ngư nghiệp. Đây là một trong những lực cản rất lớn đối với quá trình CNH-HĐH nông thôn của nước ta.

Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện đào tạo nghề cho LĐNT theo Quyết định 1956 của Thủ tướng Chính phủ (năm 2010), cả nước đã đào tạo nghề ngắn hạn cho khoảng 3,2 triệu LĐNT.

Trong số này, số người được học nghề phi nông nghiệp chiếm 57,3%. Số người học xong có việc làm mới hoặc tiếp tục làm nghề cũ nhưng có năng suất, hiệu quả cao hơn đạt từ 70% trở lên, trong đó có khoảng 23% số người sau đào tạo đã được các DN tuyển dụng.

Bên cạnh dạy nghề ngắn hạn, đã triển khai đặt hàng dạy nghề trình độ cao đẳng, trung cấp cho 10.534 người thuộc diện hộ nghèo, người dân tộc thiểu số.

Một lớp dạy nghề may cho LĐNT

Đào tạo nghề cho LĐNT đã góp phần xóa đói, giảm nghèo, xây dựng NTM ở Việt Nam. Qua thống kê của các địa phương, cho thấy đã có 59.285 hộ nghèo có người tham gia học nghề, có việc làm đã thoát nghèo, chiếm 24,5% tổng số hộ nghèo có người tham gia học nghề; 98.122 hộ có người tham gia học nghề, có việc làm, có thu nhập cao hơn mức bình quân tại địa phương (trở thành hộ khá), chiếm 4,5% tổng số LĐNT tham gia học nghề.

Tuy nhiên, theo PGs.Ts. Mạc Văn Tiến, đào tạo nhân lực trong lĩnh vực NN&PTNT còn nhiều hạn chế, chất lượng đào tạo còn thấp, nhân lực qua đào tạo chưa thích ứng với phương thức sản xuất mới. Quy mô đào tạo tăng nhưng mất cân đối nghiêm trọng: Quy mô đào tạo một số ngành nghề tăng mạnh, trong khi một số ngành nghề chuyên môn lại rất khó tuyển sinh do tính hấp dẫn thấp đối với người học. Các cơ sở đào tạo chưa triển khai được chương trình đáp ứng nhu cầu của người lao động. Số đối tượng LĐNT học nghề và sau khi học nghề được vay vốn từ Quỹ quốc gia về việc làm còn rất hạn chế nên việc phát huy hiệu quả học nghề chưa cao.

Đổi mới quản lý đào tạo nhân lực

Theo quy hoạch nhân lực, đến năm 2020 khoảng 22 - 24 triệu người (tương đương với khoảng 35,0 - 38,0% tổng nhân lực trong nền kinh tế) làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn. Tỷ lệ nhân lực qua đào tạo trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn tăng lên khoảng 50% năm 2020 (tương đương 12 triệu người).

Để phát triển nhân lực nông nghiệp, nông thôn đáp ứng được yêu cầu CNH-HĐH nông thôn, cần một số giải pháp: Đổi mới và nâng cao nhận thức về vai trò của phát triển nhân lực đối với phát triển bền vững nông nghiệp và nông thôn. Hoàn thiện và nâng cao năng lực, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý về phát triển nhân lực của ngành NN&PTNN. Tăng cường phân cấp, nâng cao tính tự chủ của cơ sở đào tạo nhân lực.

Thực hiện quy hoạch mạng lưới các cơ sở đào tạo ngành NN&PTNT trong toàn quốc. Đổi mới công tác quản lý đào tạo nhân lực đi đôi với đổi mới công tác tuyển dụng, sử dụng nhân lực sau đào tạo.

Có các chính sách, cơ chế phù hợp để phát triển nhân lực nông nghiệp, trong đó, bao gồm các nội dung về môi trường làm việc, chính sách việc làm, thu nhập và các điều kiện sinh sống… đồng thời có chính sách ưu tiên, thu hút đối với bộ phận nhân lực chất lượng cao, nhân tài. Thực hiện chính sách ưu tiên đối với người học nhằm thu hút học sinh, sinh viên học các ngành, nghề NN&PTNT.

Phối hợp có hiệu quả giữa công tác đào tạo và dạy nghề cho LĐNT với thực hiện kế hoạch phát triển KT-XH và chương trình xây dựng NTM. Có cơ chế khuyến khích, thu hút các nghệ nhân, những người nông dân giỏi tham gia các hoạt động đào tạo nghề cho LĐNT. Đẩy mạnh và đa dạng hóa các hình thức đào tạo quản lý/quản trị và khởi sự DN cho các chủ trang trại, những nông dân có khả năng kinh doanh lớn trong lĩnh vực và phát triển nông thôn.

Đổi mới và tăng cường sự phối hợp với các cấp, các ngành, các địa phương, các cơ sở đào tạo và các chủ thể tham gia phát triển nhân lực. Đổi mới cơ chế cấp phát ngân sách căn cứ theo quy mô, chất lượng và hiệu quả đào tạo, tiến tới thực hiện đào tạo theo cơ chế đặt hàng đối với một số ngành, lĩnh vực...

Thu Hường