Đây là chia sẻ của ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Vietnam, trong bối cảnh Chính phủ đang thực hiện các giải pháp đưa nền kinh tế vượt qua đại dịch Covid-19.

Nhiều thách thức

Theo ông Bình, trước yêu cầu đưa nền kinh tế bật dậy sau đại dịch, cần phải đối diện một thực tế rất khó khăn là sẽ có những vấn đề vượt khả năng của Chính phủ, như tình hình dịch bệnh và mức độ đóng, mở cửa các thị trường xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ chính của Việt Nam.

Thực tế hiện nay, kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều thị trường khác, những thị trường này nằm ngoài khả năng dự đoán của Việt Nam. Với nguyên tắc phòng chống dịch là mục tiêu trên hết và là mục tiêu thường trực, các hoạt động kinh tế có thể được dần nối lại một cách an toàn. Tuy nhiên, thực tế này buộc Chính phủ cũng như mỗi tác nhân trong nền kinh tế phải linh hoạt trong công tác điều hành và trong sản xuất kinh doanh.

Một thách thức khác đối với sự nối lại hoạt động bình thường của nền kinh tế là cầu đối với hàng hóa và dịch vụ do nền kinh tế Việt Nam tạo ra. Ông Bình cho rằng, giải pháp quan trọng sẽ là mở rộng và kích thích thị trường trong nước.

Nhưng nhìn thẳng thắn, với thu nhập bình quân hiện tại của người dân và quy mô của thị trường trong nước, rõ ràng là không thể kỳ vọng thị trường trong nước sẽ bù đắp được những sụt giảm của cầu ở nhiều thị trường xuất khẩu của Việt Nam.

Chính phủ đã bắt đầu cho doanh nghiệp mở cửa trở lại, nhưng ông Bình trăn trở một điều rằng: sự phục hồi của các doanh nghiệp Việt Nam chỉ được một phần nào đó, nếu thị trường xuất khẩu truyền thống không phục hồi thì doanh nghiệp nội khó “vực dậy” được.

Như vậy, trong bối cảnh này, việc nhanh nhạy nắm bắt những nhu cầu mới và những xu thế phục hồi của các thị trường xuất khẩu và nhanh chóng tìm cách đáp ứng được các nhu cầu và xu thế đó sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp của Việt Nam.

Ông Bình chia sẻ, hiện một số nước châu Âu đang phục hồi, Hiệp định EVFTA được ký kết sẽ là cơ hội hình thành những nhu cầu mới đối với sản phẩm và dịch vụ của Việt Nam. Những diễn tiến từ đại dịch đang thúc đẩy các nước như Mỹ, Nhật Bản và các nước châu Âu đẩy nhanh hơn việc tổ chức lại chuỗi cung ứng an toàn.

“Đây là cơ hội lớn Việt Nam cần nắm lấy để có vị trí tốt hơn trong chuỗi cung ứng an toàn này với giá trị gia tăng cao hơn, tạo cơ hội cho sự phát triển bền vững hơn của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới”, ông Bình nói.

Đầu tư công là chủ công?

Bên cạnh nắm bắt cơ hội từ chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam cần chú ý đến đầu tư công, vì đây sẽ là “ngôi sao” hy vọng cho tăng trưởng kinh tế năm 2020. Nếu giải ngân được gần 700.000 tỷ đồng sẽ đóng góp vô cùng lớn cho việc khắc phục những khó khăn và đóng góp cho tốc độ phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, mục tiêu đặt ra với đầu tư công không chỉ là bao nhiêu phần trăm số vốn dành cho đầu tư công sẽ được giải ngân vào cuối năm tài khóa. Mục tiêu quan trọng hơn là nguồn vốn đó sẽ được sử dụng hiệu quả như thế nào? Bao nhiêu điểm nghẽn của nền kinh tế sẽ được khơi thông? Các điểm nghẽn vốn hạn chế sự kết nối giữa vùng sản xuất hàng hóa với cơ sở hạ tầng cảng biển, sân bay, đường cao tốc có được tháo gỡ hay không? Sức lan tỏa của nguồn vốn đầu tư công đó như thế nào? Mọi nỗ lực đạt số lượng vì áp lực tiến độ nhưng dẫn việc giải ngân sai địa chỉ, gây thất thoát, lạm dụng sẽ để lại những hậu quả dài hạn cho nền kinh tế.

Đồng thời, để giải ngân được 100% vốn đầu tư công đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt của các bộ ngành, địa phương; nhất là cần có những quy định rõ hơn nữa về trách nhiệm của các bộ ngành và đến từng cá nhân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu.

Trong “nguy” có “cơ”, ông Bình nhìn nhận, đại dịch Covid-19 sẽ giúp Việt Nam “nhận diện” rõ thêm một lần nữa những điểm mạnh, điểm yếu của nền kinh tế và trong cách thức điều hành nền kinh tế.

“Tôi tin là Covid-19 sẽ tạo ra những kháng thể mới cho kinh tế Việt Nam. Những kháng thể này sẽ kích thích mạnh mẽ cho việc tái cấu trúc nền kinh tế, tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả của công tác điều hành kinh tế, qua đó khiến hệ miễn dịch của nền kinh tế Việt Nam trở nên mạnh mẽ hơn, nền kinh tế Việt Nam có khả năng chống chọi tốt hơn trước những khó khăn và thách thức trong tương lai”, ông Bình nhấn mạnh.

Sẽ là một cơ hội bị đánh mất nếu Việt Nam không thực sự phát huy các "kháng thể" này bằng những hành động mạnh mẽ, coi đây là động lực nhằm khắc phục những điểm yếu của nền kinh tế, tái cấu trúc lại nền kinh tế mà Covid-19 đã giúp chúng ta nhận diện mình rõ hơn bao giờ hết.

Như vậy, Việt Nam cần quyết liệt thử nghiệm những mô hình kinh doanh mới, khai phá những thị trường mới, những tư duy mới, cải cách môi trường kinh doanh… Bên cạnh đó, cần gỡ bỏ tư duy cũ, khắc phục những bất cập trong quá trình điều hành kinh tế, tháo gỡ rào cản về quy định và thể chế.

Phạm Minh