Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) vừa công bố Báo cáo kinh tế vĩ mô quý II/2017 cho thấy, bước sang quý II, kinh tế Việt Nam đã có những dấu hiệu hồi phục tích cực với mức tăng trưởng 6,17%, cao hơn so với cùng kỳ năm trước (5,78%). Tính chung 6 tháng đầu năm, tăng trưởng kinh tế đạt 5,73%, tăng nhẹ so với cùng kỳ năm 2016.

Gỡ mãi không hết khó

Dự báo tăng trưởng kinh tế trong 6 tháng cuối năm, VEPR lo ngại một số nền kinh tế lớn đang trên đà phục hồi, khuynh hướng bảo hộ thương mại của một số quốc gia, lộ trình tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), những bất định từ tiến trình Brexit tại châu Âu và dấu hiệu giảm tốc của Trung Quốc sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới kinh tế Việt Nam trong thời gian tới.

Năm 2017 có đặc điểm khác biệt là ngay từ đầu năm, Chính phủ đã quyết tâm rất cao trong việc đạt mục tiêu tăng trưởng 6,7% do Quốc hội đề ra. Các biện pháp nêu ra để đạt mục tiêu tăng trưởng mang tính kế hoạch hóa cao, chi tiết đến từng bộ, ngành (Chỉ thị 24/CT-TTg, 2/6/2017). Đặc biệt, ngành dầu khí được chỉ  thị tăng cường sản lượng khai thác để tăng mức đóng góp vào GDP.

Tuy nhiên, đánh giá về Chỉ thị nêu trên, ông Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng VEPR, cho rằng việc áp đặt chỉ tiêu cho từng bộ, ngành có thể gây ra một số ảnh hưởng tiêu cực tới nền kinh tế do không tạo được động lực phát triển cho các thành phần kinh tế.

Cũng theo ông Thành, tăng trưởng của khu vực sản xuất và hoạt động thương mại chủ yếu vẫn phụ thuộc vào hoạt động của một số ít doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (DN FDI) lớn. Số DN tạm ngừng hoạt động tăng đáng kể cùng với sự suy giảm trong quy mô lao động hoạt động cho thấy khu vực kinh tế trong nước đang ngày càng trở nên khó khăn, đặc biệt trong việc cạnh tranh với khu vực FDI.

Ông Thành nhấn mạnh: “Đã đến lúc nên đặt câu hỏi về chất lượng tăng trưởng một cách rất thực tế, là mức tăng trưởng chung, dù cao, có phản ánh đúng thực lực của nền kinh tế hay không”.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, tăng trưởng quý II vẫn chủ yếu nhờ vào động lực từ khu vực FDI, trong khi đó, khu vực trong nước chưa có nhiều dấu hiệu khởi sắc.

“Văn bản, các nghị quyết, nghị định, chỉ thị, yêu cầu nhiều “kinh khủng” nhưng hiệu lực thực thi kém. Do đó, tôi cho rằng chỉ cần thực hiện đúng chính sách đã ban hành là được, thay vì ban hành thêm nhiều mà không thực hiện được”, bà Lan khuyến nghị.

Về khu vực tư nhân, bà Lan đánh giá, tuy đã có nhiều biện pháp giảm chi phí kể cả chính thức và phi chính thức nhưng hiện nay ở nhiều lĩnh vực, các DN đều chịu khó khăn, mỗi lần thay đổi chính sách, các bộ, ngành liên quan cố gắng cài cắm vào thêm lợi ích của mình.

Vì vậy, “Chừng nào vẫn còn 5 – 7 cơ quan khác nhau quản lý, chịu trách nhiệm một mặt hàng, bốn tầng lớp quản lý chồng chéo, vẫn khó có thể giúp DN giảm chi phí, dẫn tới câu chuyện gỡ mãi nhưng không hết khó cho DN”, bà Lan nói.

VEPR dự báo tăng trưởng hai quý tiếp theo sẽ ở mức 6,7% và 7,0%, đưa tăng trưởng cả năm lên mức 6,4%. Lạm phát cuối quý III có thể giảm xuống 1,8% trước khi tăng lên 2,2% vào cuối năm.

Động lực từ quyết tâm cải cách

Phân tích tăng trưởng trong từng lĩnh vực, bà Lan cho biết, nông nghiệp 6 tháng đầu năm không chịu thiên tai quá nặng nề như năm ngoái nhưng lại tái diễn câu chuyện được mùa mất giá.

Điều đó chứng tỏ nông nghiệp vẫn còn khoảng cách xa với thị trường trong khi vẫn chưa giải được bài toán chất lượng, an toàn thực phẩm. Do vậy, chưa chắc cuối năm nông nghiệp đã tăng trưởng được như mục tiêu đề ra.

Về công nghiệp, theo bà Lan, những thay đổi về giá trị gia tăng, về năng suất chưa được bao nhiêu. Nền kinh tế Việt Nam dường như vẫn đang trong tình trạng bế tắc. Nếu chúng ta chưa tìm ra động lực, chúng ta vẫn chỉ chạy theo tăng trưởng ngắn hạn, cạnh tranh trong khu vực. VEPR cũng đã đưa ra nhiều giải pháp cụ thể. Về lạm phát, với mức giá giảm xuống thấp như trong quý II, Chính phủ có nhiều không gian hơn để điều hành chính sách tiền tệ và các chính sách liên quan như điều chỉnh giá các dịch vụ công thiết yếu, cũng như nới rộng chính sách tiền tệ và tăng trưởng tín dụng nhằm kích thích kinh tế.

Đối với chi ngân sách, thực trạng chậm giải ngân nguồn vốn đầu tư phát triển đã ảnh hưởng tiêu cực tới tăng trưởng, thị trường, việc làm cũng như hiệu quả sử dụng vốn.

Việc đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công là một nhiệm vụ cấp thiết và cũng đã được đề cập cụ thể trong chỉ đạo của Chính phủ tại phiên họp chiều ngày 4/7 vừa qua. Trong khi đó, chi thường xuyên không những không giảm đi mà thậm chí còn gia tăng với tốc độ cao hơn so với các năm trước, dẫn tới sự gia tăng không ngừng của chi ngân sách cho trả nợ cả gốc và lãi.

Do đó, Chính phủ cần thực hiện quyết liệt các biện pháp thắt chặt chi thường xuyên như: chính sách tinh giảm biên chế, thoái vốn khỏi các DN nhà nước cũng như nâng cao hiệu quả chi phí quản trị nhà nước. Đồng thời, để giảm sức ép đối với ngân sách và tránh lệ thuộc nhiều vào nguồn vốn nước ngoài, việc thực hiện các biện pháp nhằm cải cách thủ tục hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy nguồn vốn đầu tư tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh cho khu vực này là yếu tố sống còn.

Tuy nhiên, theo VEPR, cần rất cảnh giác với hiện tượng là nhiều thay đổi chính sách đang tạo ra nhiều giấy phép con mới, hoặc đưa ra nhiều điều kiện mới, gây khó khăn hơn cho các DN.

Trên thị trường tài chính, tín dụng tăng trưởng ở mức cao, đưa tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam cao hơn so với các quốc gia trong khu vực và xấp xỉ giai đoạn khủng hoảng kinh tế năm 2009. Đây là một thực tế cần theo dõi chặt chẽ vì nó hàm chứa nhiều rủi ro trên thị trường vốn.

Nếu vốn ngân sách được đẩy mạnh giải ngân vào cuối năm, có thể gây sức ép mới về thanh khoản và lãi suất. Để bình ổn, Ngân hàng Nhà nước có thể phải bổ sung lượng phương tiện thanh toán về cuối năm. Điều này, trong bối cảnh tín dụng đang tăng trưởng cao hơn tiền gửi, có thể dẫn tới khả năng lạm phát cao hơn trong năm 2018.

“Chúng tôi lưu ý về khả năng những rủi ro lớn có thể xuất hiện trên thị trường tài sản (bất động sản, chứng khoán) khi tín dụng đang tăng nhanh một cách bất thường, dẫn tới những thay đổi không đồng đều trên các thị trường này (thị trường chứng khoán tăng nhanh, trong khi thị trường bất động sản có dấu hiệu chững lại)”, VEPR lưu ý.

Lê Thúy