Theo nhận định của các chuyên gia Ngân hàng Standard Chartered tại buổi thuyết trình nghiên cứu kinh tế toàn cầu diễn ra ở Tp.HCM hôm 27/1 vừa qua, tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm 2016 có thể đạt 6,9%. Theo đó, viễn cảnh dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam sẽ tiếp tục tích cực.

Còn hãng Bloomberg mới đây cũng nhận xét, với một thị trường đang phát triển đầy hứa hẹn, Việt Nam hiện là một trong những lựa chọn lý tưởng của giới doanh nghiệp nước ngoài.

Không tăng trưởng theo chiều rộng

Các bình luận này dẫn chứng từ số liệu thực tế khi năm 2015, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam đã tăng hơn 17% so với năm 2014, lên mức kỷ lục gần 15 tỷ USD.

Với dân số ước tính khoảng 90 triệu người, trong đó 60% đang ở độ tuổi dưới 35, một môi trường công nghệ năng động, giá nhân công thấp, chi phí sử dụng đất rẻ… thì tăng trưởng được xem là đương nhiên.

Thế nhưng, không ít ý kiến vẫn băn khoăn về chất lượng tăng trưởng hiện nay nếu cứ phát triển theo chiều rộng mà thiếu chiều sâu và làm lợi cho doanh nghiệp nước ngoài nhiều hơn là các doanh nghiệp trong nước.

Nói như Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh, để nâng chất lượng tăng trưởng thì không thể theo chiều rộng như thời gian qua. Đó là chỉ chăm chăm dựa vào việc tăng vốn, dựa vào lao động thấp và khai thác nguồn tài nguyên.

Trong khi đó, các giải pháp để tăng năng suất lao động quốc gia, lấy năng suất lao động làm động lực cho tăng trưởng kinh tế trong những năm tới vẫn còn khá mong manh.

Theo các chuyên gia kinh tế, trong vòng 30 năm tới, Việt Nam cần giảm bớt sự lệ thuộc vào lao động giá rẻ và xuất khẩu hàng hóa, thay vào đó, cần tập trung vào các sáng kiến, đổi mới, loại bỏ những yếu tố tiêu cực để giúp nền kinh tế Việt Nam phát triển bền vững.

Trên thực tế, giới nghiên cứu kinh tế cho rằng có một số loại tăng trưởng xấu, tăng trưởng ảo rất đáng để lưu tâm. Đó là tăng trưởng nhưng không việc làm hoặc không tạo ra việc làm mới.

Ngoài ra, còn có loại tăng trưởng không lương tâm khi chỉ đem lại lợi ích cho nhóm người giàu, còn người nghèo ít được hưởng lợi, tăng trưởng như không gắn với sự cải thiện về dân chủ, đạo đức xã hội bị suy thoái…

Chất lượng tăng trưởng phản ánh nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng cao, duy trì trong một thời gian dài, gắn với đó là quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền tự do cho mỗi người.

Trong phát biểu mới đây, ông Nguyễn Quang Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, có nhấn mạnh rằng mô hình kinh tế Việt Nam giai đoạn 2016-2020 cần được xác định là mô hình tăng trưởng bền vững, hiệu quả dựa trên cơ sở khai thác tốt nhất các lợi thế cạnh tranh quốc tế, các yếu tố tăng trưởng theo chiều sâu, vận hành theo cơ chế kinh tế thị trường…

Tăng trưởng kinh tế không thể dựa mãi vào nhân công giá rẻ.

Tham nhũng ngáng chân tăng trưởng

Các chuyên gia kinh tế đã chỉ ra rằng việc tham gia TPP, AEC và triển khai thực thi các FTA chính là điều kiện cần và đủ để Việt Nam bước vào chu kỳ nâng cao chất lượng tăng trưởng từ việc hoàn thiện thể chế kinh tế, cải cách, cải thiện môi trường kinh doanh.

Theo giới nghiên cứu, cơ chế quản lý tốt sẽ là cơ sở để tiến hành mọi việc nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự hoạt động có hiệu quả của các bộ máy, các chế độ qui định, các đặc quyền, các thể chế minh bạch và rõ ràng sẽ đảm bảo cho tăng trưởng và phát triển. Ngược lại, tác động của quản lý kém và nạn tham nhũng sẽ ảnh hưởng nặng nề đến tăng trưởng bền vững.

Trong khi đó, điểm đáng lưu ý hiện nay là trong tổng kết 10 năm thực hiện luật phòng chống tham nhũng ở các bộ ngành và các địa phương trên cả nước liệu đã nhìn thẳng vào sự thật khi đa số đều báo cáo không có tham nhũng? Điều này phải chăng là có sự che đậy và là một thách thức lớn trước hội nhập?

Gần đây, theo công bố của Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI) về chỉ số cảm nhận tham nhũng năm 2015 (CPI 2015) cho thấy từ năm 2012 đến nay, Việt Nam không có cải thiện nào về điểm số CPI. Theo đó, Việt Nam chỉ đạt 31/100 điểm, đứng thứ 112/168 trên bảng xếp hạng toàn cầu, tiếp tục rơi vào nhóm các nước có mức độ tham nhũng nghiêm trọng trong khu vực công.

Giới chuyên gia cảnh báo tình trạng tham nhũng có thể làm giảm luồng vốn đầu tư, hạn chế tăng trưởng kinh tế và gây bất ổn định kinh tế do giới kinh doanh coi đó là một loại “thuế không tên” đáng sợ nhất.

Thế Vinh