Theo Tổng cục Du lịch, năm 2016, Việt Nam đón 10 triệu lượt khách quốc tế, 62 triệu lượt khách nội địa, mang lại tổng thu 400.000 tỷ đồng. Năm 2017, ngành du lịch Việt Nam chỉ đặt mục tiêu sẽ đón 11,5 triệu lượt khách quốc tế và 66 triệu lượt khách nội địa. Đây là một bức tranh khá sáng sủa đối với ngành du lịch Việt Nam.

Thành ngành kinh tế mũi nhọn?

Nếu theo Đề án Phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn, đến năm 2020, ngành này sẽ thu hút 14-15 triệu lượt khách quốc tế, tăng trưởng bình quân 12-14%/năm trong giai đoạn 2015-2020; ngành du lịch đóng góp 9-10% GDP, tổng thu từ khách du lịch đạt 29-32,5 tỷ USD, tăng trưởng 14-16% giai đoạn 2015-2020; tạo ra 3,5 triệu việc làm, trong đó có 1,02 triệu việc làm trực tiếp, với tổng số 600.000 phòng lưu trú, trong đó 30-35% đạt chuẩn 3-5 sao.

Mới đây Chính phủ một lần nữa khẳng định đang đề nghị nỗ lực đưa du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp 15% GDP. Tuy nhiên, để trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, theo đánh giá của các chuyên gia, du lịch Việt cần có các điểm nổi trội như đóng góp lớn vào nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhiều ngành và địa phương, tạo thu nhập và việc làm cho xã hội, thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần ổn định xã hội…

Ông Vũ Thế Bình, Phó Chủ tịch Hiệp hội du lịch Việt Nam, đặt câu hỏi: “Chúng ta nói nhiều về du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn nhưng chúng ta đã làm gì để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn”?

Ông Bình cho rằng chúng ta không thể trông vào những người lao động còm cõi, công cụ không có, sức khoẻ không có nhưng cứ phải vác trên vai những thứ nặng nề, đó là chuyện ảo tưởng. Muốn du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, cần phải cho họ công cụ để họ có sức mạnh… Ngành du lịch phải có tiền, nghiệp vụ và nguồn nhân lực. Nếu chỉ hô hào thôi thì không phát triển được.

Đánh giá về ngành du lịch, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng cho rằng trong năm 2016, lần đầu tiên Du lịch Việt Nam đón 10 triệu khách quốc tế, về đích trước 4 năm so với mục tiêu đề ra tại Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030.

Thủ tướng yêu cầu, trong thời gian tới, cần thực hiện đồng bộ, hiệu quả Chiến lược phát triển du lịch, các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Chỉ thị và Thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt là Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Thủ tướng chia sẻ: “Tôi vừa lấy điện thoại ra đọc tin thì đọc được 7 nỗi sợ hãi của du lịch Việt Nam, trong đó có chặt chém, cướp giật, mất vệ sinh… Chúng ta phải làm du lịch văn minh lịch sự chứ không để lộn xộn thế này!”.

Trước thực trạng ấy, Thủ tướng đề nghị ngành VH-TT&DL có biện pháp để trả lời 5 câu hỏi: Làm thế nào để du khách ngày càng tìm đến các địa điểm du lịch của Việt Nam đông hơn; Làm thế nào để khách ở lâu hơn thay vì phải rời đi sớm; Làm thế nào để khách tiêu tiền nhiều hơn thay vì không có gì để chi tiêu; Làm thế nào để khách kể lại những câu chuyện du lịch thú vị với người thân, bạn bè một cách đầy hứng khởi chứ không phải kể xấu hay chê bai về Việt Nam; Làm thế nào để khách quay trở lại sớm nhất có thể chứ không phải một đi không trở lại.

Người Việt ngày càng thích đi du lịch Thái Lan, Singapore, Trung Quốc,
Hàn Quốc, Nhật Bản… hơn là du lịch Việt Nam

Theo thống kê, hiện nay, lượng khách du lịch đến Việt Nam đa phần vẫn là các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ… Công ty tư vấn chuyên về lĩnh vực khách sạn và resort Alternaty cho biết, trong năm 2016, lượt khách quốc tế đã tăng 26% so với năm ngoái, nhờ vào sự tăng trưởng của một số thị trường trọng điểm như Trung Quốc (tăng 51%), Hàn Quốc (tăng 39%), Nga (tăng 28%) và Thái Lan (tăng 26%). Nhật Bản, Mỹ, Đài Loan và Malaysia cũng đang tăng hơn 10%.

Tuy nhiên, Alternaty đánh giá: Việt Nam vẫn đang phụ thuộc khá nhiều vào 4 nguồn thị trường chính khi các nguồn thị trường này đang chiếm hơn một nửa tổng lượng khách. Trung Quốc chiếm 27% tổng lượt du khách quốc tế, theo sau là Hàn Quốc (15%), Nhật Bản (7%) và Mỹ (6%).

Mờ nhạt thương hiệu du lịch

Đặc biệt, một nghịch lý là trong khi du lịch trong nước đang cố thu hút khách nước ngoài thì khách nội địa lại ùn ùn đi Thái Lan, Singapore, Trung Quốc, Campuchia…

Mới đây, theo báo cáo về Tương lai du lịch nước ngoài tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương từ năm 2016 đến 2021 của Mastercard, Việt Nam sẽ đạt tốc độ tăng trưởng hàng năm kép về số lượng người đi du lịch nước ngoài ở mức 9,5%, đứng thứ 2 khu vực châu Á - Thái Bình Dương, chỉ sau Myanmar (10.6%). Theo dự báo, Việt Nam sẽ có khoảng 7,5 triệu người đi du lịch nước ngoài vào năm 2021, so với 4,8 triệu người trong năm 2016.

Giá và chất lượng đang là nguyên nhân chính khiến người Việt chọn đi du lịch nước ngoài. Cụ thể, được biết, nếu ở Thái Lan, giá khách sạn 4 sao trung bình khoảng 34 USD/đêm, khách sạn 3 sao khoảng 22 USD/đêm thì ở Việt Nam là 55 USD/đêm tại khách sạn 4 sao và 30 USD/đêm cho khách sạn 3 sao. Ngoài ra, chi phí mỗi bữa ăn cho khách tour tại Việt Nam, theo nhiều hãng lữ hành phản ánh, cũng cao hơn các nước trong khu vực. Mỗi bữa ăn cho khách tại Thái Lan, Malaysia, Campuchia khoảng 5 USD, nhưng Việt Nam tầm 8 USD.

Do vậy, nhiều người Việt Nam đã chọn ra nước ngoài du lịch vì du lịch nước ngoài không phải lúc nào cũng đắt hơn du lịch trong nước, trong khi du lịch nước ngoài là cơ hội để biết thêm về các nền văn hóa mới, phong tục tập quán mới,…

Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam đánh giá rằng năm 2016, với sự nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương, du lịch Việt Nam đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nhận định rằng trong thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành khá đầy đủ, đồng bộ, thường xuyên cập nhật, đổi mới các cơ chế chính sách cho phát triển du lịch nhưng việc tổ chức thực hiện của cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp và người làm du lịch chưa quyết liệt, hiệu quả chưa cao, chưa tạo được sự cộng hưởng, lan tỏa, tạo động lực phát triển mạnh mẽ du lịch Việt Nam.

Lê Thúy