Tại buổi đối thoại với Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, đã phải nêu lên thực trạng đáng lo ngại của ngành dệt may đang phải đối mặt với nhiều thách thức khiến nhiều DN nhỏ và vừa phải đóng cửa do không thể cạnh tranh.

Bất lợi từ thị trường

Báo cáo của Hiệp hội dệt may Việt Nam (Vitas) cho thấy, quý I/2016, hàng loạt khách hàng quen thuộc của Việt Nam đã chuyển đơn hàng sang Myanmar, Lào, Campuchia, khiến doanh thu của ngành đã sụt giảm so với mục tiêu.

Theo lý giải của Vitas, Việt Nam đã ký kết Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định Thương mại tự do (FTA) với EU, nhưng đến nay vẫn chưa có hiệu lực, ngành dệt may trong nước đứng trước sức ép cạnh tranh của thị trường, đặc biệt, sự trỗi dậy của hai đối thủ cạnh tranh mới là Campuchia và Lào.

Hiện, Campuchia, Lào đang được hưởng thuế suất ưu đãi 0% theo chương trình GSP dành cho các nước kém phát triển khi xuất khẩu sang Mỹ, EU, còn Việt Nam chỉ được hưởng ở nhóm các nước đang phát triển là 9,6%. Vì vậy, nhiều đơn đặt hàng đã “rơi vào tay” hai đối thủ này.

Năm 2015, Camphuchia đã vượt Việt Nam xuất khẩu hàng may mặc vào EU (một trong những thị trường xuất khẩu chủ lực của_Việt Nam). Hàng dệt may Campuchia xuất khẩu sang EU đạt kim ngạch 3,27 tỷ đô la Mỹ, tăng 9,95% so với năm 2014, chiếm 3,64% trong tổng kim ngạch nhập khẩu hàng dệt may của EU.

Trong khi đó, trong năm 2015, hàng dệt may Việt Nam xuất sang EU chỉ đạt 3,11 tỷ đô la Mỹ, tăng 5% so với năm trước đó, chiếm 3,45% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của thị trường này.

Lý giải cho sự trỗi dậy của Campuchia, ông Vũ Đức Giang cho hay, Campuchia có lợi thế là hàng hoá nước này lâu nay được nhiều nước nhập khẩu cho hưởng chính sách ưu đãi thuế quan, đặc biệt là tại thị trường châu Âu. Do đó, nhà đầu tư từ Đài Loan, Hong Kong, Trung Quốc,… đầu tư rất nhiều tại Campuchia, giúp gia tăng sản lượng cũng như kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của nước này.

Ngoài ra, chi phí nhân công tại Campuchia thấp hơn nhiều so với Việt Nam, mặc dù nhìn chung tay nghề công nhân, năng suất cũng như chất lượng quản lý tại đây có thể chưa bằng Việt Nam.

Bên cạnh đó, sự mất giá của đồng euro so với đô la Mỹ khiến cho giá thực hiện đơn hàng dệt may của DN nội trở nên cao hơn. Bởi Việt Nam đang xuất khẩu sang EU với đồng tiền được thanh toán là đô la Mỹ. Không thể hạ giá đã khiến DN Việt mất đơn hàng vào “tay” Campuchia.

Đã có nhiều DN phải đóng cửa vì điều kiện cạnh tranh và môi trường kinh doanh hết sức khó khăn. Trong khi đó, hàng loạt chi phí đầu vào từ lương cơ bản, bảo hiểm xã hội, thuê đất… đều tăng. Ngay việc Ngân hàng Nhà nước có quy định ngừng cho vay ngắn hạn ngoại tệ đối với các nhu cầu vốn trong nước cũng khiến chi phí của DN dệt may xuất khẩu tăng thêm.

Hiện, Việt Nam là nước xuất khẩu hàng dệt may lớn thứ sáu vào thị trường EU, xếp sau Trung Quốc, Bangladesh, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Campuchia

Đến chính sách

Trước thực trạng đáng lo ngại của ngành dệt may, ông Giang cho rằng việc điều chỉnh mức lương tối thiểu vừa qua đã gây những tác động rất lớn đến nội lực cạnh tranh của DN.

“Trong khi chúng ta tăng lương tối thiểu nhưng những nước lân cận thì lại điều chỉnh bảo hiểm xã hội DN theo hướng giảm. Đơn cử như tại Trung Quốc, mức bảo hiểm xã hội DN giảm từ 22% xuống 19% thì khó có cơ sở để DN có thể cạnh tranh”, ông Giang lấy ví dụ.

Ông Giang cho rằng chính sách đang áp dụng cho ngành dệt may hiện nay còn nhiều bất cập, cản trở sự phát triển của DN. “Các chính sách liên quan đến kiểm tra nguyên phụ liệu quá chặt chẽ, một mét vải nhập về cũng phải kiểm tra mẫu. Có DN, trong quý vừa rồi phải kiểm tra mẫu vải đến 138 lần, quá tốn kém thời gian và chi phí. Hay một DN nhỏ mà mỗi quý phải đón 3-4 đoàn kiểm tra của các ngành thuế, phòng cháy chữa cháy, an toàn vệ sinh thực phẩm, môi trường” – ông Giang bức xúc.

Để gỡ khó cho DN dệt may, ông Giang kiến nghị rằng những quy định về giờ làm thêm là một trong những thách thức ngành dệt may; những đơn hàng dệt may có mùa vụ, do vậy, nên linh hoạt trong việc quy định giờ lao động. Bên cạnh đó, Chính phủ cần phải gom các đơn vị kiểm tra vào một lần, để thời gian cho doanh nghiệp hoạt động đúng với hoạt động kinh doanh của mình.

Các chuyên gia cũng cho rằng hiện nay, ngành dệt may không những phải chịu tác động bất lợi từ những bất cập trong quy hoạch, mà còn gặp khó khăn do những quy định bất hợp lý.

Cụ thể, việc điều chỉnh quy hoạch ngành đến thời điểm này đã không còn phù hợp như việc yêu cầu xây nhà máy xử lý rác thải còn rất nhiều bất cập và là rào cản lớn kìm hãm sự phát triển của DN ngành dệt may. Có những DN 400 công nhân, nguồn nước thải chủ yếu là sinh hoạt nhưng vẫn phải phải đầu tư nhà máy xử lý môi trường lên đến vài tỷ đồng giống như DN hoạt động trong lĩnh vực dệt.

Chưa kể, trước đây, quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2020, toàn ngành xuất khẩu 20 tỷ USD nhưng năm 2015, kim ngạch đã lên đến 27 tỷ USD. Do đó, cần quy hoạch, xây dựng lại chiến lược của ngành dệt may, trong đó gắn với vấn đề quản lý nước thải để ngành phát triển bền vững theo xu thế chung.

Thanh Hoa