Từ 0h ngày 23/4, cả nước cơ bản dừng cách ly xã hội, nền kinh tế chính thức bước vào giai đoạn tái khởi động, phục hồi sau dịch. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu hoạt động, các cửa hàng, cửa hiệu trên cả nước mở cửa trở lại.

Không đơn thuần là hồi phục

Vấn đề quan tâm nhất lúc này là doanh nghiệp sẽ mất bao lâu để lấy lại "sức khỏe" như trước khi dịch Covid-19 xảy ra. Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ TP Hà Nội cho biết, doanh nghiệp vừa và nhỏ cần ít nhất 24 tháng mới có thể hồi phục.

Ông Quốc Anh lý giải từ đầu tháng 3 đến nay, gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP Hà Nội ngừng sản xuất kinh doanh, chỉ còn tồn tại những doanh nghiệp phục vụ hàng hóa thực phẩm thiết yếu. Với thực tế khó khăn trên, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương phải quyết liệt cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết gây phiền hà cho doanh nghiệp. Nền hành chính công vụ phải đáp ứng yêu cầu nhanh nhất cho doanh nghiệp nhằm phục hồi các dự án đã và đang dở dang.

Dẫn kết quả khảo sát 394 doanh nghiệp du lịch, Hội đồng Tư vấn Du lịch cho biết 82,7% doanh nghiệp tham gia khảo sát nhận định hoạt động kinh doanh có thể trở lại bình thường vào đầu quý III/2020, thậm chí 41,1% doanh nghiệp dự đoán tiêu cực hơn là phải đến năm sau thì mới có thể hồi phục trở lại. Gần 90% doanh nghiệp tham gia khảo sát quan tâm tới khả năng nhận được một khoản vay từ Chính phủ để phục hồi kinh doanh sau dịch.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng không phải bấm nút tạm dừng và khi khởi động lại thì mọi thứ sẽ quay về như lúc đầu. Tình hình thay đổi, nhu cầu thay đổi, doanh nghiệp cần bình tĩnh xem xét để xây dựng phương án "tái sinh" chứ không chỉ đơn thuần là hồi phục. Theo PGs.Ts. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Trưởng khoa Tài chính, Đại học Kinh tế Tp.HCM, trên lý thuyết Việt Nam là một nền kinh tế nhỏ, chủ yếu là gia công và chế biến, đội ngũ lao động thì luôn sẵn sàng, máy móc nhà xưởng vẫn ở đó, chỉ cần các hoạt động thông thường trở lại, học sinh đi học, công nhân vào nhà máy thì sự phục hồi là rất nhanh. Nhưng trên thực tế, khả năng phục hồi được tới đâu còn phụ thuộc vào các doanh nghiệp của quốc gia đối tác và môi trường quốc tế. Liệu họ có muốn tiếp tục mô hình sản xuất như trước đây?

Thông thường sau những cuộc khủng hoảng, các công ty đa quốc gia hoạt động ở quy mô toàn cầu sẽ có xu hướng thu hẹp lại, co cụm, thậm chí là tiến hành tái cấu trúc, nên dễ xảy ra hiện tượng thoái vốn. Ông Bảo lo ngại: "Nếu điều này diễn ra, rõ ràng chúng ta không thể quay trở lại trạng thái như trước khi dịch bệnh diễn ra được nữa. Điều đó có nghĩa rằng ngay cả trong trường hợp chống dịch thành công, sự phục hồi không còn nằm trong tầm kiểm soát của chúng ta".

Xác định rõ ưu đãi, ưu tiên

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, sau đại dịch, mọi quy luật kinh doanh sẽ thay đổi. Doanh nghiệp được cứu sống nhưng sau khi hồi phục vẫn làm y như cũ, kinh doanh sản phẩm cũ, thì nguy cơ chết vẫn rất lớn.

"Cơn khủng hoảng vừa qua cho chúng ta thấy rõ có quá nhiều sai lầm trong các mô hình kinh doanh hiện nay: sản xuất, xuất khẩu hay du lịch đều chạy đua theo số lượng, phụ thuộc vào 1 - 2 thị trường nên khi có biến động xảy ra, tác động cực kỳ nhanh và nghiêm trọng. Điều này không thể tiếp tục tái diễn", bà Lan lưu ý.

Vì vậy, chuyên gia này nhấn mạnh ưu đãi của Nhà nước phải hướng tới đúng đối tượng. Doanh nghiệp nào đầu tư công nghệ, tìm thị trường mới, tạo được giá trị gia tăng cao hơn trong ngành nghề kinh doanh của mình thì mới được hưởng các ưu đãi.

PGs.Ts. Nguyễn Khắc Quốc Bảo chỉ ra, bên cạnh nguy cơ xảy ra sự đổ vỡ hàng loạt sau khủng hoảng, vẫn tồn tại những cơ hội dành riêng cho các doanh nghiệp và tổ chức nhận diện và nắm bắt được những phương thức làm ăn mới, hoặc cải tiến các mô hình truyền thống dựa trên nguồn nhân lực, vật lực sẵn có. Những phương thức kinh doanh, phương pháp làm việc hiện hữu cũng buộc phải thay đổi để hiệu quả hơn.

"Dịch bệnh lần này cũng có những mặt tích cực riêng, khi nó đặt chúng ta vào trạng thái buộc phải hoạt động chậm lại và trong một hoàn cảnh khắc nghiệt hơn. Khi đó, các tổ chức và cá nhân sẽ có điều kiện để lắng nghe, nhìn nhận và đánh giá lại các đặc điểm và giá trị truyền thống của tổ chức mình, dám chấp nhận từ bỏ các thói quen và hoạt động không cần thiết để tăng tính hiệu quả và nâng cao giá trị của công ty", ông Bảo nói.

Theo Ts. Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, các chính sách đầu tư công cần nhắm vào 2 mục tiêu: vừa kích thích kinh tế, vừa giúp bồi dưỡng năng lực khi hồi phục. Các ngành công nghệ thông tin và truyền thông (5G), năng lượng tái tạo, các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng mà hiện nay do thiếu vốn nên ngưng trệ, chậm tiến độ, các nền tảng giáo dục trực tuyến, khám bệnh từ xa, thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử... nên được xem là các ưu tiên đầu tư.

Tuy nhiên, mọi chính sách vĩ mô dù tốt đến đâu nhưng nếu không gây dựng được niềm tin của người dân thì cũng không có tác dụng. Đây vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội lớn cho Chính phủ.

Ts. Vũ Thành Tự Anh nhấn mạnh: "Một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ là phải xây dựng được niềm tin rằng Chính phủ đã hành động kịp thời, hành động hiệu quả vì lợi ích của người dân và doanh nghiệp. Khi đó, Chính phủ sẽ ra khỏi cuộc khủng hoảng này với một trạng thái tự tin và những chính sách sau này của Chính phủ sẽ có hiệu lực hơn rất nhiều".

Lê Thúy