Mới đây, Chính phủ Thái Lan thông báo sẽ bán toàn bộ 11,4 triệu tấn gạo dự trữ kéo dài suốt tháng 5 và tháng 6, với mục tiêu thu về hơn 2,8 tỉ USD. Đây là lần bán gạo ra thị trường thế giới lớn chưa từng có trong lịch sử xuất khẩu lúa gạo của Thái Lan.

Động thái này của chính phủ Thái Lan có ảnh hưởng gì tới xuất khẩu gạo của Việt Nam trong những tháng còn lại của năm 2016? Đây là một vấn đề rất đáng lưu tâm.

Gạo Thái xả kho, gạo Việt lao đao

Thực tế, trước đây mỗi lần Thái Lan xả kho gạo tồn kho, gạo Việt Nam khốn đốn tìm đầu ra. Năm 2014, Thái Lan bắt đầu bán gạo tồn kho với khối lượng không nhỏ và giá thấp đã ảnh hưởng lớn đến giá gạo xuất khẩu của Việt Nam.

Năm đó, gạo Việt Nam xuất khẩu sang châu Phi giảm tới 57,22% so năm 2013 do bị cạnh tranh bởi gạo tồn kho giá rẻ của Thái Lan, bị ảnh hưởng nặng nề nhất là gạo cấp thấp và tấm). Tổng sản lượng gạo xuất khẩu cả năm chỉ đạt trên 6,3 triệu tấn, là mức thấp nhất kể từ năm 2009.

Xuất khẩu gạo trong nước đứng trước sức ép cạnh tranh giá khi Thái Lan xả gạo tồn kho

Theo nhận định của một số doanh nhân ngành gạo, đợt xả khủng lần này của Thái Lan là gạo tồn kho từ chương trình thế chấp, bởi đa phần là gạo chất lượng thấp và không đủ chất lượng làm lương thực cho người. Vì vậy, nhiều khả năng, phần lớn các khách hàng quan tâm đến gạo tồn kho Thái Lan không phải là những nhà nhập khẩu gạo mà là những nhà sản xuất công nghiệp.

Ông Lê Văn Bảnh, Cục trưởng Cục Chế biến nông - lâm - thủy sản và nghề muối (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cũng cho biết: Việc Thái Lan bán gạo dự trữ ồ ạt là không đáng lo. Bởi, gạo Thái Lan đã tồn kho lâu, chất lượng giảm, chủ yếu là gạo phẩm cấp thấp. Trong khi đó, gạo của Việt Nam mới thu hoạch, chất lượng tốt nên được các nước ưa chuộng hơn. Ngoài ra, các doanh nghiệp đã ký các hợp đồng từ cuối năm 2015 đến nay, vẫn chưa giao hết hàng, còn hơn 1 triệu tấn gạo, trong khi lượng gạo hàng hóa của chúng ta không còn nhiều.

Khách hàng của Việt Nam chủ yếu là các nước châu Á có đặc điểm là thích ăn gạo mới hơn là gạo cũ. Vì vậy, khi bán gạo cũ, Thái Lan hướng tới các khách hàng ở các nước châu Phi như: Angola, Cameroon, Mozambique…

Tuy nhiên, theo góc nhìn của các chuyên gia và lãnh đạo Bộ Công Thương, việc Thái Lan định bán ra thị trường trên 11 triệu tấn gạo sẽ ảnh hưởng đến tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Chuyên gia Nguyễn Đình Bích – nguyên Phó trưởng Ban Nghiên cứu Chiến lược phát triển thương mại, Viện Nghiên cứu thương mại (Bộ Công Thương) nhận định: “Giá gạo trên thị trường thế giới thời gian tới sẽ bị tác động mạnh bởi việc xả kho gạo của chính phủ Thái Lan. Trong đó, các nước có sản lượng xuất khẩu lớn nhất thế giới như Ấn Độ, Paskitan, Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Theo ông Bích, do đợt xả gạo lần này của Thái Lan có số lượng lớn nên nhiều khách hàng sẽ quay sang mua gạo cũ của Thái Lan, khiến cho số khách hàng mua gạo mới sẽ giảm. Bên cạnh đó, số khách hàng có nhu cầu mua gạo mới vẫn chưa mua ngay mà sẽ chờ đợi biến động giá gạo trên thế giới mới quyết định mua.

Cơ quan quản lý vào cuộc

Theo văn bản của Bộ Công Thương vừa gửi Bộ Tài chính về tình hình xuất khẩu gạo cũng như nguy cơ, thách thức khi Thái Lan muốn bán ồ ạt khoảng 12 triệu tấn gạo, Bộ Công Thương khẳng định xuất khẩu có thể bị cạnh tranh gay gắt…

Số liệu thống kê của Bộ Công Thương cho thấy, trong ba tháng đầu năm 2016, tổng xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn ở mức khá: đã cán mức 1,55 triệu tấn, đạt 680 triệu USD –_tăng khoảng 38% cả về số lượng và giá trị so với cùng kỳ 2015. Thị trường xuất khẩu chủ yếu vẫn là Trung Quốc, Malaysia, đặc biệt có Indonesia quý qua tăng rất mạnh. Nhưng một số thị trường lại giảm, như Philippines, châu Âu…

So với Thái Lan, xuất khẩu gạo của Việt Nam quý qua đã giảm. Gạo 5% tấm của Việt Nam đã đạt mức giá 370-380 USD/tấn, trong khi gạo Thái là 380-390USD/tấn. Bởi vậy, tình hình xuất khẩu gạo VN sẽ gặp thách thức, gặp cạnh tranh gay gắt không chỉ từ Thái Lan mà còn từ Myamar, Campuchia, Ấn Độ…

Bộ Công Thương đã có văn bản đề nghị Nông nghiệp và Phát triển nông thôn rà soát lại các cam kết quốc tế của Việt Nam về kiểm dịch thực vật để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu gạo, tạo điều kiện đa dạng hóa thị trường.

Trước mắt, Bộ Công Thương thẳng thắn yêu cầu đàm phán lại nghị định thư với Trung Quốc về kiểm dịch thực vật với gạo để phù hợp thông lệ quốc tế, tránh bất lợi cho gạo Việt Nam.

Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 4, trước băn khoăn của báo chí lo ngại nước ngoài sẽ mua gạo Thái được bán ồ ạt rẻ hơn, ông Đỗ Thắng Hải, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho biết hiện chưa biết giá cụ thể của Thái Lan nên Bộ Công Thương đã chỉ đạo các giải pháp cụ thể. Ngoài ra, ông Hải cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể tập trung vào những hợp đồng nhỏ hơn, những thị trường như Trung Cận Đông, châu Phi…

Thanh Hoa