Trước khi nói về chuyện tăng lương tối thiểu, ông Chu Văn An, Phó Tổng Giám đốc thường trực công ty CP Tập đoàn Thuỷ sản Minh Phú, dẫn số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong nửa đầu năm 2016 có 36.600 DN giải thể, bình quân mỗi ngày có 230 DN phá sản không hoạt động.

Nguy cơ thu hẹp sản xuất

Ông Chu Văn An lưu ý các DN thuỷ sản cũng nằm chung trong số này, còn lại đa số thu hẹp sản xuất. Như công ty Minh Phú năm 2014 có 15.000 lao động xuất khẩu được 730 triệu USD. Đến năm 2015, còn 12.000 lao động, xuất khẩu được 524,4 triệu USD. Trong 6 tháng năm 2016, công ty Minh Phú chỉ còn 9.000 lao động, kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 205,3 triệu USD.

Chuyện tăng lương tối thiểu lẽ ra nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động, nhưng dưới góc nhìn DN như ông Chu Văn An, thực tế lại không phải như vậy.

Thực tế, theo ông An, các DN trả lương hàng tháng cho người lao động cao hơn lương tối thiểu vùng 50 – 100%. Trong khi đó, lương tối thiểu là lương nền cho việc đóng các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và phí công đoàn. Càng tăng lương tối thiểu thì thu nhập người lao động càng giảm(?!)

Các DN đã tính toán chi phí cho một lao động giản đơn làm đủ 26 ngày công khoảng 6 triệu/người/tháng. Chi phí này bao gồm cả các khoản đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và phí công đoàn 34,5% lương tối thiểu.

Liệu có xảy ra tình trạng càng tăng lương tối thiểu thì thu nhập người lao động càng giảm?

Như vậy, càng tăng lương tối thiểu thì thu nhập của người lao động càng giảm theo (chưa kể vật giá thiết yếu tăng theo), chỉ có lợi cho quỹ bảo hiểm và phí công đoàn. Trong khi đó, theo ông An, DN không thể lấy các khoản nào để bù cho việc tăng lương tối thiểu hàng năm này khi năng suất lao động không tăng.

Điều này cũng đã được giới chuyên gia nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần khi năng suất lao động của Việt Nam kém Singapore đến 15 lần, kém Malaysia và Thái Lan 6 lần.

Riêng trong ngành thuỷ sản, lương công nhân chế biến thuỷ sản mà các DN Việt Nam đang trả cao hơn Thái Lan 20% và Ấn Độ là 170,27%. Với số liệu trên, cộng thêm với chi phí lao động ngày một tăng cao, DN thuỷ sản không còn con đường nào khác là phải thu hẹp sản xuất.

Nói như ông Chu Văn An, Chính phủ và các bộ ngành phải thực sự cùng quan tâm đến “sức khoẻ” thực tại của DN (phần gốc, rễ) bên cạnh việc quan tâm đến người lao động (phần ngọn). Gốc và rễ phát triển tốt thì chắc chắn ngọn sẽ xanh tươi đơm hoa đầy trái.

Lo nguồn nhân lực

Theo ông Nguyễn Hậu Giang, Phó Tổng Giám đốc công ty cổ phần may Tây Đô, lương tối thiểu tăng trong khi năng suất lao động không tăng, hay nói cách khác, năng lực của công nhân chưa theo kịp tỷ lệ tăng tương ứng của lương tối thiểu, do đó, DN của ông phải bù mỗi tháng khoảng một tỷ đồng.

Theo Tổng cục Thống kê, trong số lực lượng lao động đang làm việc trong nền kinh tế, lao động phổ thông, không có chuyên môn kỹ thuật chiếm 81,8%; lao động đã qua đào tạo nghề chỉ chiếm tỷ lệ 5,4%; lao động có trình độ trung cấp chuyên nghiệp là 3,7%; và lao động có trình độ từ cao đẳng, đại học trở lên chiếm 9,1%.

Tính đến giữa năm 2015, cơ cấu trình độ nguồn lao động Việt Nam là 1 đại học trở lên – 0,35 cao đẳng – 0,65 trung cấp – 0,4 sơ cấp, tức thừa thầy thiếu thợ, ngược chiều với thế giới. Bởi vì, theo quy luật, những người lao động trực tiếp trình độ trung cấp, sơ cấp phải nhiều hơn rất nhiều lần so với lao động gián tiếp.

Cũng theo thống kê, gần 50% lực lượng lao động Việt Nam vẫn làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp với tính chuyên nghiệp, khả năng hội nhập kém, năng suất và thu nhập thấp so với các nền kinh tế ASEAN khác như Malaysia, Singapore và Thái Lan.

Trong khi đó, theo Ts. Lê Đăng Minh (Khoa Kinh tế thuộc Trường Đại học Văn Hiến), Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) thực hiện tự do luân chuyển 5 yếu tố căn bản: vốn, hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và lao động lành nghề.

Theo các đánh giá, sự “tự do” này với thị trường lao động Việt Nam là thách thức không nhỏ khi một lượng lớn lao động từ các nước AEC vào Việt Nam sẽ tạo ra cuộc cạnh tranh gay gắt với lao động trong nước.

Ts. Lê Đăng Minh cho biết thêm, chỉ có 20% lực lượng lao động ở Việt Nam có kỹ năng, bộ phận này sẽ dịch chuyển nhiều sang khu vực FDI hoặc sang các nước ASEAN khác. Ngược lại, một bộ phận lao động có kỹ năng từ nước ngoài sẽ vào Việt Nam. Tính cạnh tranh nhân lực rõ nét hơn, về mặt nào đó, sẽ tạo sự nghiệt ngã đối với cung cầu thị trường lao động.

Vì vậy, không chỉ bàn về chuyện tăng lương tối thiểu, nếu năng suất, chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam không cải thiện thì chuyện sẽ thua ngay trên “sân nhà” là khó tránh khỏi.

Thế Vinh