Vùng phát thải thấp và cuộc
“cách mạng xanh” tại Hà Nội

Đề án Vùng phát thải thấp đã được HĐND thành phố Hà Nội thông qua và UBND thành phố phê duyệt trong tháng 6/2026. Theo lộ trình, từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, Hà Nội triển khai thí điểm trên địa bàn phường Hoàn Kiếm.

Đề án không phải là sự thay đổi đột ngột bằng các biện pháp hành chính cứng nhắc, mà là quá trình chuyển đổi có lộ trình, trong đó nguyên tắc xuyên suốt là hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chuyển đổi trước khi áp dụng các chế tài pháp luật.

Cách tiếp cận “mềm” cho thấy một tư duy quản trị đô thị đáng chú ý. Bởi chuyển đổi xanh, nếu chỉ dừng lại ở những mệnh lệnh cấm hay hạn chế, rất dễ tạo ra sức ép đối với đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Nhưng nếu chính quyền đi trước bằng đầu tư hạ tầng, chính sách hỗ trợ và tạo ra những lựa chọn thuận tiện hơn cho người dân, sự chuyển đổi sẽ có cơ hội trở thành một phong trào xã hội tự thân. Người dân thay đổi không chỉ vì bị yêu cầu, mà bởi phương thức di chuyển mới thực sự tốt hơn, tiết kiệm hơn và thuận tiện hơn.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, mục tiêu của Đề án là từng bước kiểm soát ô nhiễm không khí, giảm phát thải từ hoạt động giao thông, phát triển giao thông công cộng và khuyến khích sử dụng phương tiện xanh.

Vành đai 1 vì thế được lựa chọn như một “phòng thí nghiệm” của đô thị xanh. Việc thí điểm tại phường Hoàn Kiếm có ý nghĩa không chỉ bởi đây là khu vực trung tâm, có mật độ dân cư, du lịch và hoạt động thương mại cao, mà còn bởi đây là nơi có thể quan sát rõ nhất những tác động đa chiều của quá trình chuyển đổi.

Để sự chuyển đổi không trở thành gánh nặng, Hà Nội đã chuẩn bị một hệ thống “hạ tầng đệm” khá quy mô. Đến giữa tháng 7/2026, thành phố đã bố trí 220 điểm trông giữ phương tiện; mạng lưới xe đạp, xe đạp điện và xe máy điện công cộng có 171 trạm với 1.820 phương tiện. Riêng khu vực Hoàn Kiếm và Cửa Nam có 44 trạm với 456 xe.

Cùng với đó là 10 bãi đỗ xe trung chuyển theo mô hình “Park and Ride”, giúp người dân gửi phương tiện cá nhân ở các cửa ngõ rồi tiếp tục hành trình bằng xe buýt, đường sắt đô thị hoặc các phương tiện giao thông xanh.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng chính là mắt xích quan trọng nhất của một cuộc chuyển đổi thành công. Bởi người dân chỉ có thể từ bỏ thói quen sử dụng phương tiện cá nhân khi có một phương án thay thế đáng tin cậy.

Theo Phó Trưởng phòng Quản lý kết cấu hạ tầng giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội Lương Đức Thắng, việc lựa chọn một vùng lõi đủ điển hình để thí điểm sẽ giúp cơ quan quản lý đánh giá chính xác và toàn diện tác động của chính sách trước khi nhân rộng.

Hệ thống 10 bãi đỗ xe trung chuyển tại các cửa ngõ như Yên Phụ, Trần Khát Chân, Cầu Giấy, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải và khu vực Công viên Thủ Lệ được kỳ vọng đóng vai trò như những “màng lọc” giao thông, giảm lượng phương tiện cá nhân đi sâu vào khu vực nội đô.

Việc chuyển đổi phương tiện xanh không chỉ là bài toán môi trường. Nó đang mở ra một chuỗi giá trị kinh tế mới. Từ sản xuất phương tiện, phát triển pin và công nghệ năng lượng đến đầu tư trạm sạc, dịch vụ sửa chữa, vận hành, chia sẻ xe và nền tảng quản lý giao thông thông minh, một hệ sinh thái kinh tế xanh đang dần được hình thành.

GS.TS. Hoàng Xuân Cơ, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, cho rằng thời điểm triển khai Vùng phát thải thấp là hợp lý bởi hệ thống giao thông công cộng của thành phố đã có những bước chuẩn bị quan trọng.

Mạng lưới xe buýt được đầu tư, chất lượng từng bước nâng lên, xe đạp công cộng đã được đưa vào khai thác. Quan trọng hơn, từ Trung ương đến thành phố đang có sự đồng thuận cao trong mục tiêu chuyển đổi xanh.

Từ ngày 1/7/2026, 100% tuyến xe buýt hoạt động trong khu vực Vùng phát thải thấp sử dụng phương tiện xanh, thân thiện với môi trường. Thành phố cũng triển khai hệ thống vé điện tử liên thông và miễn tiền vé đối với hành khách di chuyển trong phạm vi Vành đai 1 trên 45 tuyến xe buýt đến hết tháng 6/2027.

Việc miễn hoặc giảm chi phí đi lại có thể giúp người dân dễ dàng thử nghiệm phương thức di chuyển mới. Khi trải nghiệm thực tế cho thấy xe buýt thuận tiện, sạch hơn và không mất nhiều thời gian, thói quen sử dụng phương tiện cá nhân có thể dần thay đổi.

Là người dân sống tại khu vực trung tâm, chị Hoàng Thụy Vân, phố Hàng Khay, phường Hoàn Kiếm bày tỏ sự đồng tình với chủ trương xây dựng môi trường sống sạch và văn minh hơn. Tuy nhiên, chị cũng mong thành phố tiếp tục đầu tư thêm các trạm trung chuyển và điểm sạc xe điện để đáp ứng nhu cầu thực tế của cư dân.

Những kỳ vọng chính sách đi cùng sự thuận tiện cũng chính là thách thức lớn nhất của Hà Nội trong thời gian tới. Việc hỗ trợ người dân và doanh nghiệp cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng những chính sách phù hợp với từng nhóm đối tượng trong quá trình chuyển đổi.

Điều đáng ghi nhận là Hà Nội không xem giai đoạn thí điểm như một kế hoạch đóng kín. Phó Trưởng phòng Quản lý kết cấu hạ tầng giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội Lương Đức Thắng, cho biết các lực lượng chức năng sẽ theo dõi sát nhu cầu đi lại thực tế, phân tích dữ liệu theo từng tuyến, từng điểm dừng và từng khung giờ để điều chỉnh tần suất, sức chứa của xe buýt và phương án tổ chức giao thông.