Chia sẻ về những vụ ngân hàng bị mất hoặc phải "tranh cướp" tài sản đảm bảo là hàng hóa với nhiều chủ nợ khác xảy ra gần đây, vị Phó TGĐ này tỏ ra cảm thông và nói: "Hiện giao dịch cầm cố hàng hóa không có quy định cụ thể, mà mỗi tổ chức tín dụng (TCTD) có quy chế riêng. Nhưng cầm cố hàng hóa của doanh nghiệp (DN) đúng là rất khó, nếu không nói là bế tắc. Vì mỗi loại hàng hóa có đặc trưng khác nhau thì phương thức cầm cố, quản lý tài sản cũng khác".
DN có gì, cầm cố nấy!
Theo đó, cái khó của ngân hàng khi nhận cầm cố hàng hóa là các nguyên vật liệu, phương tiện, máy móc của DN cần phải được lưu thông, đưa vào sản xuất. Nếu ngân hàng quản lý chặt thì sẽ "giết" DN, mà lỏng quá lại tạo kẽ hở để họ "làm bậy".
"Có khoảng 30% dư nợ cho vay toàn hệ thống ngân hàng là thế chấp bằng hàng hóa", vị này ước tính và cho biết quy trình, thủ tục cho vay, nhận thế chấp bằng hàng hóa của các TCTD rất chặt chẽ. Nhưng khi áp dụng trong thực tế lại bộc lộ nhiều kẽ hở, dẫn tới rủi ro mất tài sản, mất vốn.
|
"Ngậm đắng, nuốt cay" khi xử lý hàng hóa cầm cố
Theo tìm hiểu của phóng viên, đã có nhiều ngân hàng ngậm "quả đắng" khi cho vay, cầm cố bằng hàng hóa, kho hàng của DN. Đơn cử, Ngân hàng Sacombank - Chi nhánh Thăng Long (Hà Nội) hiện đang rất khó xử lý khoản nợ xấu hơn 4,25 triệu USD (tương đương 88 tỷ đồng) đã cho Công ty CP Thương mại nông sản Đức Lợi vay từ năm 2011. Được biết, Sacombank đã giải ngân cho Công ty Đức Lợi số tiền vay này để nhập khẩu (NK) hàng nghìn tấn đậu tương từ Mỹ. Tài sản thế chấp cho khoản vay chính là các lô hàng đậu tương.
Tuy nhiên, với lô hàng 6.078 tấn đậu tương NK, DN chỉ chuyển một phần hàng hóa về kho của ngân hàng quản lý. Số hàng còn lại đã bán hết cho các đại lý, nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi. Khi phát hiện hàng hóa "bốc hơi", ngân hàng đã xử lý thu hồi nợ trước hạn. Nhưng ngoài các bất động sản (BĐS) đã thế chấp, ngân hàng chỉ thu giữ được hơn 327 tấn đậu tương còn sót lại, có trị giá chỉ hơn 7,84 tỷ đồng. Sau nhiều lần thúc nợ, cuối năm 2012, ngân hàng đã tố cáo DN có hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.
"Bi đát" hơn là trường hợp gần chục ngân hàng tại Hà Nội đã nhận cầm cố hàng hóa của 2 Công ty CP XNK và Sản xuất Thương mại Âu Mỹ, Công ty CP Thương mại Inox châu Âu (tại Hà Tây). Đến tận khi một ngân hàng "nhanh tay" bắt nợ hàng chục cuộn thép inox trong kho, thì các chủ nợ khác mới "tá hóa", cử người chầu chực, canh giữ tại kho hàng. Nhưng các ngân hàng sẽ khó phân định số hàng còn sót lại cũng như chia tài sản thế nào cho "vừa lòng nhau".
Thực tế, trong thời kỳ tín dụng tăng trưởng "nóng", DN không có nhiều tài sản cố định (BĐS, nhà xưởng…), nên ngân hàng đã chấp nhận nhận cầm cố cả hàng hóa, nguyên vật liệu sản xuất (từ sắt thép, xi măng, ôtô, tàu biển, quặng, cà phê, hạt đậu…). Thậm chí, ngân hàng nhận cầm cố cả lô hàng hóa đang trên đường về cảng, chưa đủ thủ tục pháp lý.
Mất vốn, ai chịu?
Theo một cán bộ ngân hàng, những loại hàng hóa, nguyên liệu sản xuất của DN chỉ có hợp đồng mua bán, không có giấy chứng quyền, giấy tờ đăng bạ như đối với tài sản là BĐS, phương tiện vận tải. Do đó, ngân hàng rất khó quản lý các tài sản này. Thông thường, các ngân hàng kiểm đếm, nhận cầm cố hàng hóa theo dạng cân đối tồn kho bảo đảm, tức là kiểm tra lượng hàng xuất - nhập kho, lượng tồn kho. Do không có quy định riêng cho từng loại hàng hóa, nên cán bộ cho vay sẽ căn cứ theo quy chế chung của ngân hàng để đánh giá, thẩm định tài sản. Sau đó sẽ thống nhất với DN về phương thức quản lý tài sản thế chấp.
Về nguyên tắc, ngân hàng phải cử nhân viên giám sát chặt kho hàng, quản lý dòng tiền thu từ việc bán hàng. Nhưng thực tế, có tình trạng nhân viên ngân hàng lơ là quản lý, tạo cơ hội cho DN "tráo hàng" hoặc bán trộm hàng hóa. Hoặc DN đem hồ sơ của một lô hàng đi thế chấp cho nhiều ngân hàng như đã từng xảy ra tại Công ty Thép Thái Sơn (Hải Phòng), Công ty CP Thép Vạn Lợi, Công ty An Khang (Cần Thơ)… Để rồi đến khi DN không trả nợ, các ngân hàng phải "tranh cướp" hàng hóa, thậm chí chỉ còn kho hàng rỗng.
Theo luật sư Nguyễn Hoàng Trung, Văn phòng Luật sư Hoàng Trung và Anh em (Hà Nội), ngân hàng nhận cầm cố hàng hóa, nguyên liệu sản xuất sẽ gặp nhiều rủi ro. Đầu tiên là rủi ro hàng hóa giảm giá trị, giảm chất lượng, bị thất thoát…, và giá trị tài sản còn lại không đủ để đảm bảo cho khoản vay của DN. Sau đó, khi phải xử lý nợ xấu, ngân hàng sẽ rất khó để thu hồi tài sản, nhất là các hàng hóa đặc thù, như: sắt thép, xi măng, quặng…
Hơn nữa, "Các ngân hàng có quyền tiếp cận tài sản để thu hồi nợ, nhưng muốn cưỡng chế, bắt giữ tài sản thì phải có lệnh của tòa án, hoặc thông báo áp dụng biện pháp khẩn cấp của cơ quan có thẩm quyền…", luật sư Trung nói.
Đối với trường hợp nhiều ngân hàng cùng cầm cố một lô hàng, luật sư Trung cho biết dù có khởi kiện DN ra tòa thì ngân hàng cũng sẽ bị thiệt hại. Vì khi tòa án tuyên ngân hàng được kê biên, phát mại tài sản thế chấp, thì tài sản liệu có còn đủ và có giá trị như thẩm định ban đầu để ngân hàng chia nhau? Chưa kể, quá trình khởi kiện người vay, xử lý tài sản sẽ kéo dài hàng năm trời, gây tốn kém chi phí.
Vị Phó TGĐ ngân hàng lắc đầu nói: "Ngân hàng phải chấp nhận thực tế, rủi ro biến động của hàng hóa cầm cố. Nhưng ở đây, DN cứ nghĩ đi vay vốn có hàng hóa thế chấp là coi như hết nghĩa vụ, đẩy trách nhiệm thất thoát hàng hóa cho ngân hàng là sai. DN vay, lừa đảo ngân hàng thì phải có trách nhiệm trả nợ cho ngân hàng. Còn dĩ nhiên, cán bộ ngân hàng làm sai thì cũng bị xử lý".
Thu Hằng
