Những "phiên chợ mới"
giúp nông sản HTX chinh phục thị trường lớn

Hình thành thế hệ HTX mới

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số không còn là lựa chọn dành riêng cho các doanh nghiệp lớn. Ngay cả những HTX vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, cũng đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất và kinh doanh.

Từ những chiếc điện thoại thông minh, các nền tảng thương mại điện tử, hệ thống truy xuất nguồn gốc, đến dây chuyền chế biến hiện đại, công nghệ đang trở thành "đòn bẩy" giúp nông sản và sản phẩm đặc trưng của các địa phương bước ra khỏi phạm vi làng xã để tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.

Điều đáng ghi nhận là sự thay đổi không chỉ mang lại doanh thu cao hơn mà còn góp phần hình thành một thế hệ HTX mới, năng động hơn, chuyên nghiệp hơn và chủ động hơn trong hội nhập.

Một minh chứng sinh động là HTX Thổ cẩm Pà Thẻn Tân Bắc, xã Tân Trịnh, tỉnh Tuyên Quang. Được thành lập năm 2017 với mục tiêu gìn giữ nghề dệt truyền thống của đồng bào Pà Thẻn, HTX không chỉ bảo tồn một giá trị văn hóa mà còn biến di sản ấy thành sản phẩm có giá trị kinh tế.

Điều tạo nên khác biệt không chỉ nằm ở những tấm thổ cẩm được dệt thủ công tinh xảo, mà còn ở cách HTX đưa sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng bằng công nghệ số. Facebook, Zalo, livestream bán hàng và các nền tảng trực tuyến trở thành "phiên chợ mới", nơi những hoa văn truyền thống được giới thiệu tới khách hàng trên khắp cả nước và quốc tế.

Nhờ sự đồng hành của tổ chức Good Neighbors International, HTX được hỗ trợ khung dệt, nguyên liệu, tập huấn kỹ năng và tham gia nhiều hội chợ xúc tiến thương mại.

Quan trọng hơn, việc áp dụng tem truy xuất nguồn gốc, mã vạch và tiêu chuẩn OCOP đã tạo thêm lớp "bảo chứng" về chất lượng sản phẩm của HTX Thổ cẩm Pà Thẻn Tân Bắc, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng xuất xứ sản phẩm.

Kết quả là doanh thu năm 2024 của HTX vượt 1 tỷ đồng, thu nhập thành viên đạt từ 4–8 triệu đồng mỗi tháng. Thổ cẩm Pà Thẻn không còn chỉ là sản phẩm lưu niệm mà đã trở thành đại diện cho bản sắc văn hóa Việt Nam trong mắt nhiều du khách đến từ Nhật Bản, Anh và Mỹ.

Công nghệ nâng cao giá trị gia tăng

Câu chuyện của HTX Thổ cẩm Pà Thẻn Tân Bắc cho thấy công nghệ không làm mất đi giá trị truyền thống. Ngược lại, khi được kết hợp đúng cách, công nghệ chính là phương tiện để những giá trị bản địa được lan tỏa rộng hơn, bền vững hơn.

Cũng ở Tuyên Quang, HTX Nông, lâm nghiệp và Dịch vụ thương mại tổng hợp Po Mỷ lại mang đến một hình mẫu khác của "HTX 4.0". Xuất phát từ thực tế sản xuất nhỏ lẻ, thiếu đầu ra ổn định, chị Lưu Thị Hòa đã xây dựng mô hình "Po Mỷ 4.0", ứng dụng chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến tiêu thụ sản phẩm.

Khoảng 80% sản phẩm của HTX hiện được tiêu thụ thông qua Shopee, Lazada, TikTok Shop, website và Facebook. Quy trình thu gom, phân loại, điều phối vận chuyển đều được quản lý trực tuyến. Những chuyến đi hàng chục kilômét để kiểm tra vùng nguyên liệu trước đây được thay bằng vài phút kết nối qua điện thoại thông minh.

Điều quan trọng hơn là HTX không chuyển đổi số cho riêng mình mà còn lan tỏa kỹ năng số tới các hộ liên kết. Người nông dân được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, trao đổi công việc qua ứng dụng, cập nhật tình hình sản xuất và tiếp cận khách hàng trực tuyến.

Nhờ vậy, HTX Po Mỷ đã liên kết với 30 hộ dân, tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương, đồng thời mở rộng thị trường từ Hà Giang đến Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh và TP. HCM.

Nếu Po Mỷ cho thấy sức mạnh của công nghệ trong quản trị và thương mại điện tử thì HTX Nông sản hữu cơ Bình Minh lại khẳng định vai trò của khoa học công nghệ trong nâng cao giá trị gia tăng.

Thay vì bán nguyên liệu thô, HTX Bình Minh lựa chọn đầu tư hệ thống sấy lạnh hiện đại nhằm giữ nguyên màu sắc, hương vị và dưỡng chất của dược liệu. Song song với đó là dây chuyền đóng trà túi lọc tự động "5 trong 1", hình thành quy trình sản xuất khép kín từ thu hoạch, chế biến đến đóng gói.

Cách làm này không chỉ giúp HTX nâng cao năng suất mà còn tạo ra sản phẩm đồng đều về chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Hiệu quả kinh tế cũng là rất rõ ràng. Doanh thu của HTX Bình Minh đạt khoảng 7 tỷ đồng mỗi năm, lợi nhuận sau thuế trên 900 triệu đồng. Đặc biệt, hai sản phẩm Trà ổi túi lọc và Hoa đu đủ đực ngâm mật ong đã chính thức có mặt tại thị trường Vương quốc Anh.

Đằng sau thành công của HTX không chỉ là máy móc hiện đại mà còn là chiến lược xây dựng thương hiệu, phát triển website, gian hàng số và hệ sinh thái 14 sản phẩm, trong đó có 7 sản phẩm đạt OCOP 3 sao.

Tài sản vô hình, giá trị hữu hình

Những câu chuyện thực tế từ các HTX phản ánh xu hướng khoa học công nghệ đang giúp HTX tạo ra giá trị mới, nhưng để giá trị ấy được bảo vệ và phát triển lâu dài thì tài sản trí tuệ phải trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển.

Thực tế hiện nay, không ít HTX vẫn tập trung vào sản xuất mà chưa quan tâm đúng mức đến việc đăng ký bảo hộ thương hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, kiểu dáng bao bì hay chỉ dẫn địa lý. Điều này khiến nhiều sản phẩm có chất lượng nhưng khó tạo dựng uy tín, dễ bị làm giả, làm nhái hoặc bị doanh nghiệp khác đăng ký trước.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ càng lớn. Chỉ cần một sản phẩm giả xuất hiện trên các sàn trực tuyến với mức giá rẻ hơn, uy tín mà HTX gây dựng trong nhiều năm có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Chính vì vậy, tuyên truyền nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế tập thể. Mỗi HTX cần hiểu rằng thương hiệu không chỉ là tên gọi hay logo. Đó là tài sản vô hình có thể tạo ra lợi nhuận lâu dài, quyết định khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể giúp các thành viên cùng khai thác giá trị chung nhưng vẫn kiểm soát được chất lượng. Chỉ dẫn địa lý góp phần khẳng định nguồn gốc đặc sản vùng miền. Kiểu dáng bao bì giúp sản phẩm tạo dấu ấn riêng trên kệ hàng.

Trong khi đó, tem truy xuất nguồn gốc và mã QR tạo sự minh bạch, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin về quy trình sản xuất. Khi những công cụ này được kết hợp đồng bộ, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên đáng kể, đồng thời tạo niềm tin đối với nhà phân phối và người tiêu dùng.

Song song với việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ, các HTX cũng cần chủ động triển khai các giải pháp phòng chống xâm phạm quyền. Thường xuyên rà soát thị trường để phát hiện hàng giả, hàng nhái; phối hợp với cơ quan quản lý khi phát hiện vi phạm; sử dụng tem chống giả tích hợp công nghệ; cập nhật hệ thống truy xuất nguồn gốc; quản lý chặt chẽ kênh phân phối và xây dựng quy trình nhận diện sản phẩm chính hãng là những giải pháp cần được thực hiện thường xuyên.

Xa hơn, các HTX cần coi chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ là hai trụ cột phát triển song hành. Chuyển đổi số giúp mở rộng thị trường, còn sở hữu trí tuệ bảo vệ thành quả của quá trình mở rộng ấy. Một sản phẩm có thể bán được trên toàn quốc nhờ thương mại điện tử, nhưng chỉ có thể đứng vững lâu dài khi thương hiệu được pháp luật bảo hộ và người tiêu dùng tin tưởng.

Thời đại số đang mở ra cơ hội chưa từng có cho khu vực kinh tế tập thể. Khoảng cách giữa miền núi và đồng bằng, giữa nông thôn và thành thị đang được rút ngắn nhờ internet, logistics và nền tảng số. Những HTX biết nắm bắt cơ hội sẽ không chỉ bán sản phẩm, mà còn bán câu chuyện văn hóa và giá trị bản địa, tạo nên hiệu quả bền vững.