Chuyện của một người trẻ
Người tạo nên thành công của HTX Ánh Mai là chị Vi Thị Ánh, cô gái dân tộc Thái từng có công việc ổn định sau khi tốt nghiệp Học viện Hành chính Quốc gia.
Năm 2014, thay vì lựa chọn cuộc sống nơi đô thị, chị quyết định trở về quê hương với một khát vọng biến những quả đồi khô cằn thành vùng dược liệu có giá trị kinh tế cao. Khi ấy, người dân địa phương chủ yếu trồng keo, sắn với hiệu quả thấp, nhiều diện tích đất bị bỏ hoang vì không tìm được cây trồng phù hợp.
Sau nhiều tháng nghiên cứu điều kiện thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường, chị lựa chọn cây nghệ nếp đỏ nhờ khả năng thích nghi tốt, hàm lượng curcumin cao và tiềm năng tiêu thụ lớn trong lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm.
Năm 2016, chị đầu tư hơn 100 triệu đồng mua 3 tấn giống nghệ nếp đỏ để trồng thử nghiệm trên đất đồi. Kết quả khả quan đã mở ra hy vọng về một hướng phát triển mới cho địa phương. Nhưng con đường khởi nghiệp không hề bằng phẳng.
Khi mở rộng vùng nguyên liệu vào năm 2018, hàng loạt khó khăn xuất hiện, kỹ thuật sản xuất còn hạn chế, sâu bệnh phát sinh, đặc biệt là việc doanh nghiệp từng cam kết bao tiêu bất ngờ hủy hợp đồng khiến hàng chục tấn nghệ tươi không có đầu ra. Không ít người khuyên chị nên từ bỏ.
"Chính trong thời điểm khó khăn nhất, tư duy đổi mới đã giúp chị tìm thấy lối đi. Thay vì tiếp tục bán nguyên liệu thô, chị đầu tư máy móc chế biến sâu, sản xuất tinh bột nghệ, nghệ sấy khô, bột nghệ và nhiều sản phẩm khác."
Giá trị mỗi kg nghệ nhờ đó tăng lên đáng kể, sản phẩm không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Quan trọng hơn, chị bắt đầu xây dựng thương hiệu riêng, từng bước tạo chỗ đứng trên thị trường.
Năm 2023, HTX Nông sản dược liệu Ánh Mai chính thức được thành lập, đánh dấu bước chuyển từ mô hình sản xuất hộ gia đình sang tổ chức kinh tế tập thể chuyên nghiệp. Chỉ sau thời gian ngắn, vùng nguyên liệu được mở rộng lên hơn 8 ha, doanh thu đạt trên 200 triệu đồng mỗi ha mỗi năm.
Sản phẩm của HTX đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành và từng bước tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ. HTX tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động địa phương với thu nhập từ 7-8 triệu đồng mỗi tháng, đồng thời liên kết với nhiều hộ dân chuyển đổi từ cây trồng hiệu quả thấp sang nghệ nếp đỏ. Những quả đồi hoang hóa ngày nào giờ trở thành vùng nguyên liệu xanh, góp phần thay đổi sinh kế và diện mạo kinh tế của cả khu vực.
Hành trình tạo khác biệt của HTX Ánh Mai
Trồng thử 3 tấn giống
HTX đã tạo khác biệt như thế nào?
Từ đồi cây hiệu quả thấp thành vùng nguyên liệu giá trị cao
Phát huy “tài sản vô hình”
Câu chuyện của HTX Ánh Mai phản ánh xu hướng phát triển mới của nhiều HTX trên cả nước. Không còn dừng ở vai trò tập hợp sản xuất, các HTX đang từng bước chuyển sang mô hình kinh doanh hiện đại, chú trọng ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu, chế biến sâu và phát triển thương hiệu.
Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy không ít HTX vẫn đang bỏ ngỏ một "tài sản vô hình" nhưng có giá trị rất lớn, đó là quyền sở hữu trí tuệ.
Không ít sản phẩm nông nghiệp đạt chất lượng cao nhưng chưa được đăng ký nhãn hiệu nên dễ bị làm giả, làm nhái hoặc bị doanh nghiệp khác đăng ký trước. Có những đặc sản địa phương nổi tiếng nhiều năm nhưng vì chưa xây dựng chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể nên giá trị gia tăng còn thấp, sức cạnh tranh chưa tương xứng với tiềm năng.
Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh và thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về nguồn gốc sản phẩm, việc xây dựng và bảo hộ tài sản trí tuệ đã trở thành điều kiện quan trọng để HTX phát triển bền vững.
Bảo hộ thương hiệu và nhãn hiệu
Đối với các HTX, đăng ký bảo hộ thương hiệu và nhãn hiệu không chỉ nhằm khẳng định quyền sở hữu hợp pháp mà còn tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng. Một thương hiệu được bảo hộ sẽ giúp sản phẩm dễ dàng tham gia hệ thống phân phối hiện đại, thuận lợi hơn khi xuất khẩu và có cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi xâm phạm.
Với những sản phẩm gắn với vùng miền đặc thù, việc xây dựng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận hoặc chỉ dẫn địa lý còn góp phần khẳng định danh tiếng, nâng cao giá trị và tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài cho cả cộng đồng sản xuất.
Song song với đó, các HTX cũng cần quan tâm đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp đối với bao bì, mẫu mã sản phẩm. Trong nền kinh tế hiện đại, bao bì không chỉ có chức năng bảo quản mà còn là công cụ truyền thông, tạo dấu ấn thương hiệu và thu hút người tiêu dùng. Một thiết kế bao bì chuyên nghiệp, được bảo hộ hợp pháp sẽ giúp HTX hạn chế tình trạng sao chép, nâng cao hình ảnh sản phẩm và gia tăng giá trị thương mại.
Một yêu cầu không thể thiếu khác là xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch. Việc áp dụng mã QR, số hóa thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và phân phối không chỉ đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu mà còn giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để phát triển thương mại điện tử, mở rộng thị trường và nâng cao uy tín của HTX.
Hệ sinh thái tài sản trí tuệ của HTX
Chuỗi Giá Trị Tăng Dần
Cấu trúc bậc thang nâng tầm giá trị nông sản
Nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ
Tuy nhiên, tài sản trí tuệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được bảo vệ hiệu quả. Các HTX cần chủ động theo dõi thị trường, phát hiện sớm các hành vi sử dụng trái phép nhãn hiệu, bao bì hoặc tên gọi sản phẩm; lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh quyền sở hữu để làm căn cứ xử lý khi xảy ra tranh chấp.
Việc phối hợp với cơ quan quản lý thị trường, lực lượng chức năng và các tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ sẽ góp phần ngăn chặn tình trạng hàng giả, hàng nhái, bảo vệ uy tín sản phẩm cũng như quyền lợi của người tiêu dùng.
Bên cạnh nỗ lực của từng HTX, cần tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, đào tạo và tư vấn về sở hữu trí tuệ cho khu vực kinh tế tập thể. Nhiều HTX hiện vẫn chưa nhận thức đầy đủ giá trị của tài sản trí tuệ hoặc gặp khó khăn về thủ tục đăng ký, kinh phí và năng lực quản trị thương hiệu.
Việc hỗ trợ xây dựng hồ sơ đăng ký nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể; hướng dẫn phát triển thương hiệu gắn với chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại sẽ giúp các HTX khai thác hiệu quả hơn những lợi thế sẵn có.
Như tại HTX Ánh Mai, những giải thưởng mà chị Vi Thị Ánh đạt được như Giải thưởng Lương Định Của lần thứ XIX năm 2024 hay giải Nhất cuộc thi "Dự án khởi nghiệp trong đoàn viên, thanh niên năm 2025" là sự ghi nhận xứng đáng cho tinh thần đổi mới sáng tạo.
Nhưng giá trị lớn hơn nằm ở việc mô hình của HTX Ánh Mai đã chứng minh rằng một sản phẩm nông nghiệp chỉ thực sự tạo nên sức cạnh tranh khi kết hợp hài hòa giữa chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và bảo vệ tài sản trí tuệ.
Đó cũng là con đường mà ngày càng nhiều HTX tại Việt Nam cần hướng tới để nâng cao giá trị nông sản, mở rộng thị trường và khẳng định vị thế trên chuỗi giá trị toàn cầu. Khi mỗi HTX biết coi thương hiệu và sở hữu trí tuệ là "tài sản đặc biệt", kinh tế tập thể sẽ không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần xây dựng những thương hiệu nông sản Việt Nam có sức cạnh tranh bền vững trong thời kỳ hội nhập.
5 trụ cột giúp HTX nâng cao sức cạnh tranh
"Sản phẩm của HTX chỉ thực sự tạo nên sức cạnh tranh khi kết hợp hài hòa giữa chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và bảo vệ tài sản trí tuệ."