HTX LIÊN KẾT SẢN XUẤT, TÌM LỜI GIẢI CHO BÀI TOÁN THỊ TRƯỜNG

Trong nhiều năm, sản xuất nông nghiệp ở không ít địa phương vẫn mang tính tự phát. Người dân mạnh ai nấy làm, quy mô nhỏ lẻ, thiếu liên kết nên thường xuyên rơi vào vòng luẩn quẩn "được mùa mất giá". Không ít loại nông sản có chất lượng nhưng vẫn khó tiêu thụ bởi sản lượng không đồng đều, chất lượng thiếu thống nhất, không đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp thu mua hay các thị trường xuất khẩu.

Điểm khác biệt của HTX Nông lâm nghiệp Ngọc Sơn chính là thay đổi cách tổ chức sản xuất. Sau khi được đăng ký thành lập vào năm 2021, HTX xác định rõ mục tiêu không chỉ thu mua nghệ mà còn tổ chức lại toàn bộ chuỗi sản xuất.

Ban Giám đốc HTX phối hợp với chính quyền và ngành nông nghiệp địa phương thường xuyên mở các lớp tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình canh tác an toàn, sử dụng giống chất lượng, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật và từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung.

Đến năm 2025, HTX đã liên kết với khoảng 80 hộ dân tại xã Minh Ngọc cùng các vùng lân cận như Bắc Mê, Minh Sơn, Yên Cường để phát triển gần 130 ha nghệ theo hướng hữu cơ. Người dân được hỗ trợ giống, chuyển giao kỹ thuật và đặc biệt được HTX bao tiêu toàn bộ sản phẩm sau thu hoạch.

Chính cam kết đầu ra đã tạo động lực để nhiều hộ mạnh dạn mở rộng diện tích. Trường hợp gia đình anh Lý Văn Tâm là ví dụ điển hình. Từ vài chục mét vuông nghệ trồng xen trong vườn, sau khi tham gia liên kết với HTX, gia đình đã mở rộng lên gần 1 ha và thu lãi khoảng 90 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí.

Đây cũng là giá trị cốt lõi mà mô hình HTX mang lại. Thay vì để từng hộ tự tìm thị trường, HTX đứng ra tổ chức sản xuất, điều phối vùng nguyên liệu, ký kết tiêu thụ và chia sẻ rủi ro với thành viên. Khi liên kết được hình thành bền vững, người dân có thể yên tâm đầu tư lâu dài, còn doanh nghiệp có nguồn cung ổn định về sản lượng và chất lượng.

Tuy nhiên, liên kết tiêu thụ mới chỉ là điều kiện cần. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các thị trường ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, HTX muốn phát triển bền vững cần chuyển từ tư duy bán sản phẩm sang xây dựng giá trị sản phẩm.

Với tư duy khác biệt, HTX Ngọc Sơn không chỉ dừng lại ở việc bán nghệ tươi, mà mạnh dạn đầu tư dây chuyền sơ chế, chế biến tinh bột nghệ vàng, tinh bột nghệ đen, viên nang Nano Curcumin và nhiều sản phẩm chế biến khác. Việc đầu tư công nghệ không chỉ nâng cao giá trị gia tăng mà còn giúp kéo dài thời gian bảo quản, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng sức cạnh tranh.

Chất lượng sản phẩm được nâng lên cũng là nền tảng để HTX từng bước xây dựng thương hiệu. Các sản phẩm tinh bột nghệ của HTX đã đạt nhiều danh hiệu như Thương hiệu Vàng Nông nghiệp Việt Nam, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia, Top 20 Thương hiệu nổi tiếng Đất Việt và OCOP 4 sao.

Những chứng nhận HTX đạt được không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng mà còn là tài sản vô hình quý giá, giúp gia tăng niềm tin của người tiêu dùng và nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm.

Trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, tài sản trí tuệ không còn đơn thuần là đăng ký nhãn hiệu hay logo. Đối với HTX, tài sản trí tuệ cần được xây dựng trên nền tảng chất lượng thực chất.

Một thương hiệu mạnh phải gắn với sản phẩm an toàn, quy trình sản xuất minh bạch, chất lượng ổn định và khả năng truy xuất rõ ràng. Nếu chất lượng không được duy trì đồng đều, thương hiệu rất dễ mất uy tín, còn tài sản trí tuệ sẽ không phát huy được giá trị.

Thực tế cho thấy, nhiều thị trường xuất khẩu hiện nay không chỉ quan tâm đến sản phẩm cuối cùng mà còn kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất.

Đây là lý do các HTX cần đẩy mạnh áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; xây dựng vùng nguyên liệu đạt yêu cầu; triển khai các hệ thống quản lý chất lượng phù hợp; đồng thời thực hiện nghiêm việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.

Mã số vùng trồng không đơn thuần là một thủ tục hành chính mà chính là "chứng minh thư" của vùng nguyên liệu. Thông qua mã số này, các cơ quan quản lý và đối tác nhập khẩu có thể kiểm soát quy trình sản xuất, lịch sử canh tác, việc sử dụng vật tư nông nghiệp cũng như các điều kiện an toàn thực phẩm.

Tương tự, mã số cơ sở đóng gói giúp đảm bảo sản phẩm được xử lý, phân loại và đóng gói theo đúng quy định của từng thị trường.

Song hành với đó là hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR hoặc nền tảng số, cho phép người tiêu dùng kiểm tra toàn bộ hành trình của sản phẩm từ vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến đến khâu phân phối. Đây không chỉ là yêu cầu của xuất khẩu mà còn là yếu tố ngày càng được người tiêu dùng trong nước quan tâm.

Đối với các HTX, việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc cần được xem là chiến lược phát triển lâu dài, chứ không phải giải pháp mang tính đối phó.

Nếu trước đây thị trường của HTX chủ yếu phụ thuộc vào thương lái hoặc các đại lý truyền thống thì hiện nay chuyển đổi số đang tạo ra cơ hội tiếp cận khách hàng rộng lớn hơn với chi phí thấp hơn.

Thời gian qua, HTX Nông lâm nghiệp Ngọc Sơn đã tích cực tham gia các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại, đồng thời mở rộng kết nối với các cửa hàng nông sản sạch và doanh nghiệp phân phối.

Trong giai đoạn tới, việc ứng dụng chuyển đổi số cần được mở rộng hơn nữa, từ quản lý vùng nguyên liệu, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc, quản lý kho, bán hàng đa kênh đến quảng bá trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội.

Một thương hiệu số không chỉ là website hay trang mạng xã hội mà là hệ sinh thái thông tin minh bạch, giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm, tra cứu nguồn gốc, hiểu về quy trình sản xuất và tương tác trực tiếp với nhà sản xuất. Khi thương hiệu số được xây dựng đồng bộ với tài sản trí tuệ, các chứng nhận chất lượng và hệ thống truy xuất nguồn gốc, giá trị của nông sản sẽ được nâng lên đáng kể.

Đây cũng là con đường giúp các HTX tiếp cận thương mại điện tử xuyên biên giới, mở rộng thị trường xuất khẩu mà không phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh phân phối truyền thống.

Tựu trung lại, muốn chinh phục được những thị trường khó tính, mỗi HTX cần chủ động tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị; áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; triển khai truy xuất nguồn gốc và các hệ thống quản lý chất lượng; đẩy mạnh chuyển đổi số, đồng thời phát triển tài sản trí tuệ gắn với chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, thương mại điện tử và thương hiệu số.

Khi những yếu tố trên được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất, HTX không chỉ là "cầu nối" giữa người sản xuất và thị trường mà còn trở thành động lực thúc đẩy nông nghiệp Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và đủ sức hội nhập sâu rộng.