TỪ CÂU LẠC BỘ VAC ĐẾN TRÁI VẢI THIỀU OCOP 5 SAO CỦA HTX HỒNG XUÂN

Tiền thân của HTX Nông nghiệp, sản xuất và kinh doanh dịch vụ tổng hợp Hồng Xuân là một câu lạc bộ VAC, quy tụ những người có nhiều kinh nghiệm trồng, chăm sóc cây ăn quả và chăn nuôi, cùng chí hướng phát triển kinh tế hộ gia đình theo quy mô lớn.

Câu lạc bộ ngày càng lớn mạnh, nhưng đúng lúc ấy các thành viên nhận ra giới hạn của mô hình. Muốn thích ứng với kinh tế thị trường, muốn ký kết hợp tác và hợp đồng tiêu thụ với các đối tác trong và ngoài nước thì phải có tư cách pháp nhân. Tháng 10/2007, với sự hướng dẫn của chính quyền địa phương, câu lạc bộ VAC chuyển đổi thành hợp tác xã.

Trụ sở HTX đặt tại thôn Kép 1, xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang, nay là tổ dân phố Kép 1, phường Chũ, tỉnh Bắc Ninh. HTX hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực dịch vụ nông nghiệp và chăn nuôi, với ba mảng chính là sản xuất trái cây, cung cấp giống cây trồng và giống vật nuôi.

Xuất phát điểm của Hồng Xuân không có gì đặc biệt. Các thành viên là hộ nông dân trồng vải, cam, bưởi nhỏ lẻ, canh tác theo kinh nghiệm truyền thống, năng suất thấp, chưa có tiêu chuẩn chất lượng, sản phẩm phụ thuộc nhiều vào biến động thị trường và thương lái, giá trị gia tăng thấp và thiếu bền vững.

Nhận rõ tiềm năng của cây vải thiều, từ năm 2008 Hội đồng quản trị HTX xác định một lộ trình gồm 5 bước: chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng thực hành nông nghiệp tốt; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung có truy xuất nguồn gốc rõ ràng; đầu tư sơ chế, bảo quản sau thu hoạch để kéo dài thời gian tiêu thụ; phát triển thương hiệu, bao bì, nhãn mác nhằm định vị sản phẩm ở phân khúc cao cấp; và mở rộng thị trường từ nội địa tới những thị trường khó tính.

Điều đáng chú ý ở lộ trình này là thứ tự. Hồng Xuân chuẩn hóa sản xuất trước, làm thương hiệu sau, ngược với cách nhiều nơi vẫn làm là đầu tư bao bì, nhãn mác rồi mới lo chất lượng. Cách sắp xếp ấy quyết định phần lớn kết quả về sau.

Ngay trong năm 2008, HTX phối hợp với các sở, ngành tổ chức tập huấn quy trình sản xuất cho thành viên, và toàn bộ thành viên đã áp dụng quy trình sản xuất, chế biến vải thiều theo tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt. Giai đoạn 2010-2011, HTX cho ra sản phẩm vải sạch theo tiêu chuẩn VietGAP.

Tháng 7/2010, toàn bộ thành viên được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Giang cấp chứng nhận đủ điều kiện sử dụng chỉ dẫn địa lý cho vải thiều tươi và vải khô Lục Ngạn. Đến tháng 6/2013, HTX được một tổ chức chứng nhận độc lập cấp giấy chứng nhận VietGAP.

Bước ngoặt đến vào tháng 8/2015. Với sự hỗ trợ đào tạo kỹ thuật chăm sóc vải thiều của Viện Phát triển vùng, HTX Hồng Xuân được cấp giấy chứng nhận GlobalGAP, trở thành đơn vị đầu tiên của tỉnh Bắc Giang cũ có sản phẩm đạt chuẩn này. Ngay từ vụ mùa 2016, vải thiều GlobalGAP của HTX đã xuất khẩu sang các thị trường cao cấp.

Chương trình OCOP được Chính phủ triển khai trên toàn quốc từ năm 2018, tạo cú hích chuyển sản xuất nông thôn từ nhỏ lẻ sang chuỗi giá trị. Với nền tảng đã có sẵn, Hồng Xuân bước vào chương trình này ở tư thế thuận lợi.

Kết quả là sản phẩm vải thiều của HTX đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao, hạng cao nhất, do cấp Trung ương công nhận, và trên cả nước số sản phẩm chạm tới hạng này vẫn rất ít. Đến nay HTX Hồng Xuân có 5 sản phẩm đạt OCOP, trong đó vải thiều 5 sao, cam và bưởi 3 sao.

Bên cạnh đó là hàng loạt ghi nhận khác, giải thưởng Mai An Tiêm, danh hiệu Thương hiệu vàng nông nghiệp Việt Nam, và sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu tỉnh Bắc Ninh năm 2025. Toàn bộ các loại quả chính của HTX đều đã được cấp VietGAP và GlobalGAP, 100% sản phẩm đều có tem truy xuất nguồn gốc.

Phương châm mà HTX theo đuổi được diễn đạt ngắn gọn, chất lượng sản phẩm là uy tín của hợp tác xã, còn khách hàng là năng lượng để hợp tác xã phát triển. Từ đó, HTX giữ vững một số nguyên tắc là quản lý nghiêm ngặt quy trình sản xuất của từng thành viên, bảo đảm cung cấp dòng sản phẩm chất lượng tốt nhất và tin cậy nhất, bảo vệ uy tín thương hiệu, đồng thời sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của mọi đối tác và thị trường trên tinh thần cùng có lợi.

Hoạt động xúc tiến thương mại hằng năm của HTX nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ lãnh đạo tỉnh và các sở, ngành, trực tiếp là Sở Công Thương, Trung tâm Xúc tiến thương mại tỉnh, Liên minh HTX tỉnh Bắc Ninh và UBND phường Chũ.

Chuẩn bị cho vụ vải, HTX Hồng Xuân thực hiện nghiêm các quy trình chăm sóc, chuẩn bị kỹ về chất lượng, sản lượng cũng như mẫu mã bao bì. Bên cạnh vải tươi, HTX duy trì hai dòng sản phẩm là vải thiều tươi đóng hộp và vải sấy chất lượng cao, phục vụ cả thị trường trong nước lẫn xuất khẩu.

Đây là lựa chọn rất thực tế. Vải thiều có mùa vụ cực ngắn và chín rộ đồng loạt, nên toàn bộ giá trị của cả năm dồn vào vài tuần. Đóng hộp và sấy giúp kéo dài thời gian tiêu thụ, giảm áp lực bán tháo lúc rộ vụ và giữ cho thương hiệu Hồng Xuân hiện diện trên thị trường quanh năm chứ không chỉ trong một mùa.

Thời gian tới, HTX đặt mục tiêu đưa toàn bộ sản phẩm hoa quả mang thương hiệu Hồng Xuân đạt chuẩn OCOP.

Nhìn lại, câu chuyện của Hồng Xuân bắt đầu từ một quyết định tưởng như chỉ mang tính thủ tục, lập hợp tác xã để có tư cách pháp nhân mà ký hợp đồng. Nhưng chính tư cách ấy mở ra khả năng chuẩn hóa cả vùng trồng, rồi từ chuẩn hóa mới có chứng nhận, có xuất khẩu và có ngôi sao thứ năm. Với những vùng cây ăn quả vẫn chủ yếu tiêu thụ qua thương lái, đây là một kinh nghiệm đáng để tham khảo.