TỪ CÁNH ĐỒNG SỐ ĐẾN THƯƠNG HIỆU SỐ Ở ĐỒNG THÁP

Thực tế tại Đồng Tháp cho thấy, khi chuyển đổi số được kết hợp với liên kết chuỗi giá trị và bảo vệ tài sản trí tuệ, nông sản không chỉ được nâng cao chất lượng mà còn tạo dựng được vị thế bền vững trên thị trường.

Chuyển đổi số đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất giúp HTX nâng cao hiệu quả hoạt động. Đây không đơn thuần là việc đưa công nghệ vào sản xuất mà là quá trình tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị, từ quản lý vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng đến kết nối thị trường.

Tại nhiều địa phương ở Đồng Tháp nói riêng và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung, các công nghệ như cảm biến, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, hệ thống giám sát môi trường sản xuất đã giúp nông dân và HTX chủ động hơn trong điều hành sản xuất.

Đặc biệt, việc xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng và truy xuất nguồn gốc đang mở ra cơ hội lớn cho nông sản Việt Nam tiếp cận các thị trường khó tính.

Đối với HTX, chuyển đổi số không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tạo ra sự minh bạch trong toàn bộ quá trình sản xuất. Mỗi lô hàng, mỗi cánh đồng đều có thể được nhận diện thông qua mã QR, cho phép người tiêu dùng biết được nguồn gốc, quy trình canh tác và chất lượng sản phẩm.

Không dừng lại ở khâu sản xuất, chuyển đổi số còn mở ra không gian thị trường mới cho HTX thông qua thương mại điện tử. Nhiều sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương đã từng bước tiếp cận người tiêu dùng trên các nền tảng trực tuyến, giảm phụ thuộc vào khâu trung gian và nâng cao giá trị thương hiệu.

Một trong những thành công nổi bật của các HTX hiện nay là vai trò tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Tại Đồng Tháp, việc triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang cho thấy hiệu quả rõ nét nhờ sự tham gia tích cực của các HTX.

Vụ Thu Đông năm 2025, HTX Dịch vụ nông nghiệp Bình Thành (xã Lấp Vò) tham gia mô hình với diện tích lớn và thu hoạch hơn 600 tấn lúa giống OM18, Đài Thơm 8.

Ông Trần Văn Hai, thành viên HTX Dịch vụ nông nghiệp Bình Thành cho biết việc áp dụng quy trình sản xuất mới đã giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Trong khi đó, ở góc nhìn của người "thuyền trưởng", ông Nguyễn Văn Đời, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX Bình Thành, cho rằng giá trị lớn nhất mà HTX mang lại là thay đổi cách sản xuất của nông dân.

“Khi tham gia mô hình, nông dân không còn sản xuất manh mún, riêng lẻ mà tuân thủ quy trình chung, có cán bộ kỹ thuật theo sát từng giai đoạn và doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Lúa đạt chất lượng cao hơn, bán được giá tốt, đầu ra ổn định nên bà con rất phấn khởi và tin tưởng”, ông Đời phân tích.

Tương tự, tại HTX Nông nghiệp tổng hợp Hòa Thạnh (xã Long Bình), việc liên kết với doanh nghiệp giúp nông dân yên tâm sản xuất và hưởng lợi trực tiếp từ chuỗi giá trị.

Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc HTX Hòa Thạnh, cho biết HTX đứng ra liên kết với doanh nghiệp bao tiêu toàn bộ sản phẩm, giúp giá thu mua luôn cao hơn thị trường. Năng suất lúa trong mô hình cũng rất cao, ít bệnh, giảm sử dụng phân, thuốc hóa học nên nông dân rất phấn khởi.

Đáng chú ý, vai trò của HTX không chỉ là cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp mà còn là trung tâm điều phối các hoạt động sản xuất, tiêu chuẩn hóa quy trình và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đây chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng những thương hiệu nông sản có giá trị cao.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chất lượng sản phẩm thôi chưa đủ. Muốn nâng cao giá trị và mở rộng thị trường, HTX cần phải sở hữu những tài sản vô hình có giá trị lâu dài, đó là thương hiệu và quyền sở hữu trí tuệ.

Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm nông nghiệp có chất lượng tốt nhưng chưa được bảo hộ thương hiệu, nhãn hiệu tập thể hoặc chỉ dẫn địa lý nên gặp khó khăn trong việc khẳng định vị thế trên thị trường. Không ít trường hợp sản phẩm bị làm giả, làm nhái hoặc bị lợi dụng tên tuổi khiến uy tín bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Vì vậy, việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho HTX về đăng ký bảo hộ thương hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì, quyền tác giả đối với các sản phẩm quảng bá, cùng các hình thức bảo hộ tài sản trí tuệ khác là yêu cầu cấp thiết.

Đặc biệt, trong thời đại số, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý chất lượng mà còn là giải pháp bảo vệ thương hiệu hiệu quả. Khi mỗi sản phẩm được gắn mã QR, liên kết với dữ liệu vùng trồng, quy trình sản xuất và thông tin chủ thể sở hữu, khả năng bị làm giả sẽ giảm đáng kể.

Đối với các HTX sản xuất lúa chất lượng cao như Bình Thành, Hòa Thạnh hay Phú Xuân, việc xây dựng thương hiệu gắn với quy trình sản xuất xanh, phát thải thấp, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường trong nước và quốc tế. Một thương hiệu được bảo hộ đầy đủ không chỉ giúp nâng giá bán sản phẩm mà còn tạo nền tảng để HTX tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng hiện đại.

Cùng với việc xây dựng thương hiệu, công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cần được xem là nhiệm vụ thường xuyên của các HTX.

Hiện nay, tình trạng hàng giả, hàng nhái, sử dụng trái phép tên gọi sản phẩm đặc sản vẫn diễn biến phức tạp. Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm suy giảm lòng tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm chính hãng.

Để phòng chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, các HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ ngay từ sớm, xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu đồng bộ, áp dụng tem điện tử chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc và thường xuyên theo dõi thị trường để phát hiện các hành vi vi phạm.

Bên cạnh đó, cần tăng cường tập huấn cho cán bộ HTX về pháp luật sở hữu trí tuệ, kỹ năng quản lý thương hiệu và các biện pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đơn vị.

Sự phối hợp giữa HTX với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức khoa học công nghệ và doanh nghiệp công nghệ cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các hệ thống truy xuất nguồn gốc, xác thực sản phẩm và kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn số.

Từ những mô hình hiệu quả tại Đồng Tháp có thể thấy, HTX đang trở thành lực lượng tiên phong trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp từ sản xuất đơn thuần sang phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại.

Trong giai đoạn tới, cùng với việc đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển vùng nguyên liệu chất lượng cao và xây dựng chuỗi giá trị bền vững, các HTX cần đặc biệt quan tâm đến việc xác lập, quản lý và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Bởi trong nền kinh tế hiện đại, tài sản vô hình ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh của sản phẩm.

Khi mỗi sản phẩm đều có “hộ chiếu số”, có thương hiệu được bảo hộ, có hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và được sản xuất trong chuỗi liên kết chặt chẽ, HTX sẽ không chỉ bán được nông sản mà còn bán được niềm tin, uy tín và giá trị bền vững.