GIẢI BÀI TOÁN ĐƯỢC MÙA MẤT GIÁ NHÌN TỪ CÂU CHUYỆN CỦA MỘT HTX ở THÁI NGUYÊN

Câu chuyện của HTX Nga My bắt đầu từ chính những bất cập của sản xuất manh mún. Giám đốc HTX Dương Văn Hồng từng chỉ phát triển chăn nuôi bò thương phẩm như nhiều hộ dân vùng cao khác.

Tuy nhiên, càng gắn bó với nghề, anh càng nhận thấy giá trị gia tăng của việc bán bò hơi rất thấp. Người chăn nuôi phải phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, trong khi mọi rủi ro về dịch bệnh, thức ăn hay biến động giá đều do người nông dân gánh chịu. Chính nhận thức đó đã thôi thúc anh tìm kiếm một hướng phát triển mới.

Bước ngoặt đến khi anh Hồng tiếp cận Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP). Thay vì chỉ nghĩ đến việc bán nguyên liệu, anh nhận ra muốn nâng cao giá trị phải tạo ra sản phẩm mang thương hiệu riêng.

Nhưng để xây dựng thương hiệu bền vững, điều kiện tiên quyết là phải kiểm soát chất lượng ngay từ khâu đầu vào. Từ tư duy ấy, HTX Nga My từng bước hình thành chuỗi liên kết khép kín, từ con giống, thức ăn, quy trình chăm sóc, giết mổ, chế biến cho tới tiêu thụ sản phẩm.

Đây cũng chính là tư duy phát triển hiện đại của các HTX kiểu mới. Trong nền kinh tế thị trường, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở sản lượng mà nằm ở chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hóa quy trình và giá trị thương hiệu.

Một sản phẩm muốn đứng vững trên thị trường phải hội tụ đầy đủ các yếu tố về chất lượng, an toàn thực phẩm, nhận diện thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng. Đó cũng là lý do ngày càng nhiều HTX tại Thái Nguyên lựa chọn phát triển theo chuỗi giá trị thay vì sản xuất đơn lẻ.

Từ năm 2018, HTX Nga My mở rộng quy mô chăn nuôi, đồng thời từng bước xây dựng cơ sở chế biến. Cuối năm 2023, sản phẩm bò khô đầu tiên được đưa ra thị trường. Sau đó là hàng loạt sản phẩm chế biến sâu như dăm bông bò, bò viên, xúc xích bò, lạp xưởng, nem chua và nem chua rán.

Đến nay, HTX đã phát triển 15 dòng sản phẩm, trong đó có 3 sản phẩm đạt OCOP 3 sao và đang hướng tới nâng hạng lên OCOP 4 sao sau khi hoàn thiện cơ sở chế biến đạt tiêu chuẩn.

Điểm đáng chú ý là HTX Nga My không chạy theo cuộc đua về giá mà lựa chọn cạnh tranh bằng chất lượng. Nguồn nguyên liệu được kiểm soát nghiêm ngặt, sản phẩm không sử dụng chất bảo quản, quy trình chế biến tuân thủ các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Chính chiến lược này đã giúp sản phẩm từng bước tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng dù giá bán cao hơn mặt bằng chung.

Khi chất lượng được khẳng định, thị trường tự mở rộng. Bình quân mỗi tháng HTX chế biến từ 4-5 tấn sản phẩm, phân phối không chỉ tại Thái Nguyên mà còn tới Hà Nội, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Sơn La, Điện Biên và nhiều chuỗi cửa hàng thực phẩm, siêu thị mini.

Đằng sau những con số tăng trưởng là một bài học lớn về đổi mới tư duy sản xuất. Thực tế cho thấy, nếu chỉ bán nguyên liệu thì giá trị gia tăng rất thấp. Nhưng khi gắn sản xuất với chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP, giá trị kinh tế tăng lên đáng kể. Đây cũng chính là định hướng mà khu vực kinh tế tập thể cả nước đang theo đuổi, là chuyển từ sản xuất sang kinh tế chuỗi, từ bán sản phẩm sang bán giá trị.

Điểm nổi bật khác của HTX Nga My là mô hình liên kết sản xuất với nông dân. Hiện HTX liên kết với khoảng 35 hộ, tổng đàn khoảng 600 con bò. Các hộ chủ động đầu tư chuồng trại và chăm sóc đàn vật nuôi, trong khi HTX hỗ trợ con giống, chuyển giao kỹ thuật, cung cấp thức ăn và bao tiêu sản phẩm. Mô hình này vừa phát huy tính chủ động của người dân, vừa đảm bảo tính thống nhất về quy trình sản xuất.

Đặc biệt, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật được triển khai xuyên suốt toàn bộ chuỗi liên kết. Các hộ được hướng dẫn quy trình chăn nuôi an toàn, kỹ thuật phòng chống dịch bệnh, chế độ dinh dưỡng phù hợp và phương pháp kiểm soát chất lượng đàn bò.

HTX còn tận dụng phụ phẩm như bã bia, bã đậu để phối trộn thức ăn, góp phần giảm đáng kể chi phí sản xuất. Đây là cách làm vừa nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa tận dụng tài nguyên theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Không dừng lại ở đó, nguồn phân bò tiếp tục được sử dụng để nuôi trùn quế, tạo ra phân hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp. Chuỗi tuần hoàn này giúp giảm ô nhiễm môi trường, tăng giá trị sử dụng của chất thải chăn nuôi và mở thêm nguồn thu cho HTX. Đây chính là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp xanh, phát thải thấp mà Việt Nam đang thúc đẩy.

Hiệu quả kinh tế của mô hình rất rõ nét. Năm 2025, HTX đạt doanh thu khoảng 35 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 4 tỷ đồng. Cơ sở chế biến tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động với thu nhập từ 9-10 triệu đồng mỗi tháng.

Các hộ liên kết quy mô khoảng 10 con bò có thể đạt thu nhập bình quân 12-15 triệu đồng mỗi tháng. Quan trọng hơn, người chăn nuôi không còn thấp thỏm trước mỗi đợt biến động giá vì đầu ra đã được HTX bao tiêu.

Thành công của HTX Nga My cũng phản ánh xu hướng phát triển chung của nhiều HTX tại Thái Nguyên. Những năm gần đây, tỉnh đã hình thành nhiều mô hình HTX hoạt động hiệu quả trong lĩnh vực chè, nông sản, chăn nuôi và chế biến thực phẩm.

Điểm chung của các mô hình của HTX là chú trọng xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, phát triển sản phẩm OCOP, áp dụng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất.

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, tài sản trí tuệ đang trở thành nguồn lực quan trọng của khu vực kinh tế tập thể. Một thương hiệu được bảo hộ, một nhãn hiệu tập thể hay một chỉ dẫn địa lý không chỉ giúp bảo vệ sản phẩm trước nguy cơ làm giả mà còn nâng cao giá trị thương mại, tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Đối với các HTX, đầu tư cho tài sản trí tuệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu muốn phát triển bền vững.

Thực tiễn cho thấy, nhiều HTX thành công nhờ biết khai thác hiệu quả các công cụ sở hữu trí tuệ. Việc xây dựng thương hiệu gắn với sản phẩm OCOP, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, áp dụng tem truy xuất nguồn gốc QR Code, chuẩn hóa bao bì và nhận diện sản phẩm đã giúp nhiều nông sản địa phương nâng cao giá trị đáng kể.

Khi người tiêu dùng có thể kiểm chứng nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm, niềm tin thị trường được củng cố, mở ra cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại cũng như thị trường xuất khẩu.

Song song với đó, việc tăng cường liên kết giữa HTX với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các trường đại học đang tạo ra động lực mới cho đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp.

Thông qua các chương trình hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, nhiều HTX đã từng bước tiếp cận các quy trình sản xuất tiên tiến, công nghệ chế biến hiện đại, giải pháp chuyển đổi số và hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế.

Những liên kết này không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn tạo nền tảng để hình thành các tài sản trí tuệ mới, từ quy trình công nghệ, giống cây trồng, vật nuôi đến các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao.

Có thể thấy, bài học lớn nhất từ HTX Nga My không nằm ở doanh thu 35 tỷ đồng hay lợi nhuận 4 tỷ đồng, mà nằm ở sự thay đổi trong tư duy phát triển. Từ sản xuất riêng lẻ, HTX xây dựng mạng lưới liên kết với hàng chục hộ dân. Từ mô hình chăn nuôi truyền thống, HTX từng bước ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển kinh tế tuần hoàn và hướng tới nâng tầm sản phẩm bằng tài sản trí tuệ, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Khi các HTX chủ động coi sở hữu trí tuệ là tài sản, coi công nghệ là động lực và coi liên kết là nền tảng phát triển, kinh tế tập thể sẽ không chỉ là chỗ dựa của nông dân mà còn trở thành lực lượng quan trọng trong quá trình hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển kinh tế.