HTX mở lối thị trường bằng tư duy mới gắn với sở hữu trí tuệ

Thực tế cho thấy, nhiều HTX ở Vĩnh Long, đặc biệt tại vùng đồng bào Khmer, đang từng bước khẳng định vai trò là trung tâm liên kết sản xuất. Thay vì để từng hộ nông dân tự lo đầu vào, đầu ra như trước đây, HTX đã trở thành cầu nối giữa người sản xuất với doanh nghiệp, giữa nông dân với thị trường.

HTX nông nghiệp Ngọc Thạch (xã Nhị Trường) là một minh chứng tiêu biểu. Được thành lập cuối năm 2019 chỉ với 10 thành viên và vốn điều lệ 300 triệu đồng, đến nay HTX đã phát triển lên 40 thành viên, hơn 90% là đồng bào Khmer, với vốn điều lệ tăng lên 600 triệu đồng.

Quy mô sản xuất của HTX cũng mở rộng lên khoảng 100 ha, trong đó có vùng lúa hữu cơ, lúa thương phẩm, ngô giống và rau màu.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng mà còn ở cách HTX tổ chức sản xuất. Các thành viên được cung ứng giống, vật tư nông nghiệp chất lượng, được hướng dẫn kỹ thuật canh tác và đặc biệt được doanh nghiệp bao tiêu toàn bộ sản phẩm với mức giá cao hơn thị trường từ 20-30%.

Nhờ đó, lợi nhuận mỗi ha lúa của thành viên HTX đạt khoảng 20 triệu đồng mỗi vụ, cây màu đạt 30-35 triệu đồng mỗi vụ, cao hơn từ 5-10 triệu đồng so với trước khi tham gia HTX. Không dừng lại ở đó, thành viên còn được chia thêm lợi nhuận hằng năm theo vốn góp, đồng thời HTX tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho nhiều lao động địa phương.

Những con số ấy phản ánh một thực tế rằng khi HTX hoạt động đúng bản chất là tổ chức kinh tế của thành viên, lợi ích mang lại không chỉ là thu nhập cao hơn mà còn là sự ổn định, giảm rủi ro và nâng cao khả năng cạnh tranh của cả cộng đồng sản xuất.

Tương tự, HTX Nông nghiệp hữu cơ Ngũ Lạc (phường Duyên Hải, tỉnh Vĩnh Long) cũng đang tạo dựng niềm tin cho thành viên thông qua các hợp đồng liên kết dài hạn với doanh nghiệp. Chỉ trong vài năm gần đây, HTX đã ký kết hợp đồng với ba doanh nghiệp để phát triển hơn 40 ha bắp giống và đậu bắp, với giá bao tiêu ổn định. Việc có đầu ra chắc chắn giúp người dân mạnh dạn đầu tư, áp dụng quy trình sản xuất bài bản, nâng cao chất lượng nông sản và từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung.

Những mô hình thành công vượt trội cho thấy tư duy phát triển của HTX đã thay đổi căn bản. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là tập hợp nông dân thì nay trọng tâm đã chuyển sang xây dựng chuỗi giá trị, liên kết sản xuất theo nhu cầu thị trường và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.

Song song với đổi mới tổ chức sản xuất là sự thay đổi mạnh mẽ trong cách tiếp cận thị trường. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh chóng, nhiều HTX ở Vĩnh Long đã không còn chờ thương lái đến thu mua mà chủ động đưa sản phẩm lên không gian số.

Như HTX Dệt lụa Khmer Mỹ A (xã Châu Thành) đã xây dựng website riêng và đưa các sản phẩm lụa truyền thống lên các sàn thương mại điện tử, từng bước mở rộng thị trường ra ngoài địa phương.

Nhiều tổ hợp tác và HTX thủ công mỹ nghệ đã tận dụng mạng xã hội để quảng bá các sản phẩm gỗ chạm khắc, trang sức bạc, sản phẩm từ cây thốt nốt hay các sản phẩm thủ công truyền thống của đồng bào Khmer.

Đằng sau những chuyển biến này là sự hỗ trợ tích cực của chính quyền địa phương thông qua các chương trình đào tạo kỹ năng số. Thay vì những lớp học nặng về lý thuyết, các khóa tập huấn được thiết kế theo hướng "cầm tay chỉ việc", giúp học viên trực tiếp mở gian hàng trực tuyến, chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung quảng bá, quản lý đơn hàng và thanh toán điện tử.

Điều quan trọng hơn là nhiều học viên đã có thể bán hàng ngay sau khóa học. Anh Thạch Phol, người Khmer ở xã Trà Cú, chia sẻ: “Trước đây, tôi chỉ biết dệt chiếu và mang ra chợ bán, thu nhập thấp. Nhờ học cách chụp ảnh, viết bài giới thiệu và đăng bán online, nhiều khách ở xa biết đến sản phẩm chiếu thủ công của tôi. Cuộc sống gia đình đỡ vất vả hơn rất nhiều”.

Tuy nhiên, mở rộng thị trường mới chỉ là bước đầu. Khi sản phẩm ngày càng được nhiều người biết đến, nguy cơ bị làm giả, làm nhái, sử dụng trái phép tên gọi hoặc mẫu mã cũng tăng lên. Đây là lý do vì sao sở hữu trí tuệ cần được xem là một trụ cột trong chiến lược phát triển của HTX.

Hiện nay, không ít HTX vẫn chỉ chú trọng sản xuất mà chưa quan tâm đúng mức đến việc đăng ký nhãn hiệu, xây dựng thương hiệu hay bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Điều này khiến sản phẩm dù có chất lượng tốt nhưng vẫn dễ bị sao chép, đánh mất lợi thế cạnh tranh hoặc bị doanh nghiệp khác đăng ký trước tên gọi.

Đối với các HTX nông nghiệp, việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu không đơn thuần là thủ tục pháp lý mà là cách xác lập quyền sở hữu đối với giá trị mà tập thể đã gây dựng. Khi thương hiệu được bảo hộ, HTX có cơ sở pháp lý để ngăn chặn hành vi sử dụng trái phép, đồng thời tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng và đối tác.

Bên cạnh nhãn hiệu thông thường, nhiều sản phẩm đặc trưng hoàn toàn có thể phát triển theo hướng xây dựng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận hoặc chỉ dẫn địa lý nếu đáp ứng các điều kiện về nguồn gốc và chất lượng. Đây là những công cụ quan trọng giúp khẳng định uy tín sản phẩm, nâng cao giá bán và mở rộng thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.

Không chỉ tên gọi, kiểu dáng bao bì cũng cần được đầu tư bài bản và đăng ký bảo hộ khi có đủ điều kiện. Một thiết kế bao bì chuyên nghiệp, nhận diện rõ ràng không chỉ giúp sản phẩm nổi bật trên kệ hàng mà còn góp phần chống hàng giả, hàng nhái và tạo dựng hình ảnh chuyên nghiệp cho HTX.

Cùng với đó, truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu gần như bắt buộc của nhiều hệ thống phân phối hiện đại. Việc ứng dụng mã QR, số hóa thông tin vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, thời gian thu hoạch và các tiêu chuẩn chất lượng không chỉ giúp người tiêu dùng yên tâm mà còn nâng cao tính minh bạch của chuỗi sản xuất. Đây cũng là nền tảng quan trọng để HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Bảo vệ tài sản trí tuệ cũng đồng nghĩa với việc chủ động phòng chống hàng giả, hàng nhái. Muốn làm được điều này, HTX cần thường xuyên theo dõi thị trường, kịp thời phát hiện các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, phối hợp với cơ quan chức năng xử lý theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, mỗi HTX cần xây dựng hệ thống nhận diện sản phẩm rõ ràng, sử dụng tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc và tuyên truyền để người tiêu dùng nhận biết sản phẩm chính hãng.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường liên kết giữa HTX với các cơ quan chuyên môn về khoa học và công nghệ, sở hữu trí tuệ, xúc tiến thương mại để được hỗ trợ từ khâu đăng ký bảo hộ, xây dựng thương hiệu đến quảng bá và phát triển thị trường. Việc tham gia chương trình OCOP, hội chợ thương mại, các sàn thương mại điện tử hay các chương trình kết nối cung cầu cũng sẽ giúp thương hiệu HTX được lan tỏa rộng hơn.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế của HTX không chỉ nằm ở sản phẩm sạch hay quy trình sản xuất bài bản mà còn ở khả năng tạo dựng những giá trị vô hình như thương hiệu, uy tín và niềm tin của khách hàng. Đó chính là những tài sản có giá trị lâu dài và tạo nên sự khác biệt bền vững.