HTX thiết lập "trật tự mới" trong nông nghiệp, mở hướng làm giàu cho nông dân

Với cây bưởi da xanh, HTX Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân đã và đang xây dựng chuỗi liên kết với 77 hộ dân, quản lý vùng trồng hơn 93 ha, tương ứng 21.045 cây.

Trong vùng liên kết của HTX, 2,5 ha được chứng nhận hữu cơ và 80 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP. Những con số không chỉ phản ánh quy mô vùng nguyên liệu, mà còn cho thấy cách HTX từng bước đưa sản xuất nông nghiệp vào một trật tự mới, trong đó chất lượng, quy trình và khả năng truy xuất nguồn gốc trở thành những điều kiện căn bản để nông sản bước vào thị trường có yêu cầu cao.

Điểm đáng chú ý của mô hình không nằm ở việc HTX đơn thuần cung cấp vật tư hay hướng dẫn kỹ thuật, mà ở cách tổ chức đồng bộ toàn bộ quá trình từ trồng, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói và tiêu thụ.

Các hộ thành viên và liên kết được HTX hướng dẫn thực hành VietGAP, sử dụng vật tư an toàn, ghi nhật ký sản xuất và thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Anh Thái Thành Việt, cán bộ kỹ thuật HTX, cho biết người dân được hướng dẫn cụ thể về bón phân, quản lý sâu bệnh, thời gian cách ly trước thu hoạch và chế độ dinh dưỡng cho cây. Quan trọng hơn, theo anh Việt, thành viên HTX đang dần hình thành thói quen sản xuất theo quy trình, ghi chép đầy đủ và hạn chế lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Những chuyển biến trong tư duy sản xuất chính là giá trị cốt lõi mà một HTX hiện đại có thể tạo ra, biến những yêu cầu vốn được xem là khó và xa đối với từng hộ nông dân thành quy trình chung có thể thực hiện ngay trên đồng ruộng.

Khi cùng tuân thủ một tiêu chuẩn, người sản xuất không còn đứng riêng lẻ trước thị trường. Kỹ thuật được chuẩn hóa, chất lượng được kiểm soát, dữ liệu sản xuất được lưu giữ, còn đầu ra được định hướng từ sớm. Mối liên kết vì thế không chỉ giúp giảm rủi ro mà còn tạo nền tảng để nâng giá trị nông sản.

Hiệu quả đã được phản ánh bằng những kết quả cụ thể. Theo bà Nguyễn Thị Dư, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân, trong ba năm 2023-2025, năng suất bưởi trong dự án luôn cao hơn ngoài dự án từ 2,3-7,2 tạ/ha/năm, bình quân tăng khoảng 5 tạ/ha/năm.

Các vườn tham gia liên kết với HTX duy trì năng suất ổn định, mang lại thu nhập bình quân từ 180 triệu đồng/ha/năm trở lên. Riêng năm 2025, dù chịu ảnh hưởng của thời tiết, lợi nhuận trong dự án vẫn cao hơn ngoài dự án trên 21,6 triệu đồng/ha.

Những kết quả thực tế cho thấy liên kết sản xuất không phải một khẩu hiệu mang tính phong trào. Đó là phương thức phân bổ lại năng lực trong chuỗi nông nghiệp.

Trong đó, HTX tổ chức, hộ dân sản xuất, kỹ thuật bảo đảm chất lượng, còn thị trường quyết định yêu cầu. Khi từng mắt xích được kết nối, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở sản lượng nhiều hơn, mà còn ở chất lượng đồng đều hơn, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn tốt hơn và sức mặc cả của người sản xuất được cải thiện.

Ông Nguyễn Ngọc Thường, nông dân xã Kim Sơn, trồng 4 ha bưởi da xanh, trong đó 1 ha được chứng nhận sản xuất hữu cơ. Tham gia chuỗi liên kết, ông được hỗ trợ kỹ thuật và định hướng tiêu thụ nên yên tâm hơn, mạnh dạn đầu tư chăm sóc vườn.

Còn ông Huỳnh Văn Luyến, xã Hoài Ân, có 1,15 ha bưởi đạt VietGAP, cho rằng việc tuân thủ quy trình chặt chẽ giúp vườn phát triển ổn định, trái đồng đều, chất lượng tốt và năng suất được nâng lên. Từ góc nhìn của người nông dân, niềm tin vào đầu ra chính là một yếu tố quan trọng để quyết định đầu tư dài hạn.

Bởi vậy, vai trò của HTX không dừng ở việc làm cầu nối tiêu thụ. HTX còn là nơi tập hợp nông dân, kiến tạo quy trình, chia sẻ tri thức và từng bước thay đổi phương thức sản xuất.

Khi HTX đủ năng lực, người dân có thể tiếp cận những yêu cầu của thị trường mà một hộ riêng lẻ khó thực hiện. Đó cũng là cách khu vực kinh tế tập thể tham gia trực tiếp vào quá trình hiện đại hóa nông nghiệp, thay vì chỉ được nhìn nhận như một hình thức hỗ trợ sản xuất truyền thống.

Từ vùng bưởi, HTX Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân còn mở rộng liên kết tiêu thụ nhiều sản phẩm như rau củ, dưa lưới, dừa xiêm, gà thả đồi, thịt heo, trứng gà và trà Gò Loi, đồng thời cung ứng cho siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch.

Hoạt động xúc tiến thương mại trên nền tảng số, kết nối các sàn thương mại điện tử, tham gia hội chợ OCOP và phát triển sản phẩm chế biến sâu tiếp tục mở rộng không gian thị trường. HTX không chỉ tổ chức sản xuất mà còn tham gia sâu hơn vào khâu thị trường, nơi quyết định phần lớn giá trị cuối cùng của nông sản.

Nếu liên kết bưởi da xanh cho thấy HTX có thể nâng giá trị sản phẩm, thì dự án chăn nuôi bò thịt vỗ béo lại cho thấy một vai trò khác có ý nghĩa xã hội sâu sắc, HTX có thể trở thành điểm tựa sinh kế cho hộ nghèo, cận nghèo.

Trường hợp anh Lê Văn Nhân ở thôn Gia Trị là một ví dụ. Hoàn cảnh gia đình khó khăn, vợ mắc bệnh tim, con nhỏ đang đi học, anh một mình lao động và thuộc diện hộ nghèo. Tháng 8/2024, gia đình anh được tham gia dự án liên kết chăn nuôi và tiêu thụ bò thịt vỗ béo chất lượng cao do HTX Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân triển khai.

Gia đình anh Nhân nhận hai con bò giống mà không phải bỏ vốn ban đầu, đồng thời được hỗ trợ thức ăn, thuốc thú y và hướng dẫn kỹ thuật. Sau 9 tháng, hai con bò đạt khoảng 600 kg/con, được HTX thu mua với giá 95.000 đồng/kg hơi, mang về hơn 55 triệu đồng.

Anh Nhân dùng một phần tiền mua tiếp hai con bò giống, mua thêm heo giống và dành phần còn lại cho chi phí điều trị bệnh cho vợ. Từ một khoản hỗ trợ ban đầu, nguồn lực đã được chuyển hóa thành vốn sản xuất, rồi tiếp tục tạo sinh kế cho gia đình.

Đáng chú ý, trong giai đoạn từ tháng 8/2024 đến tháng 4/2025, dự án cấp 160 con bò giống cho 80 hộ tại các xã Hoài Ân, Ân Tường và Vạn Đức. Trong số này có 39 hộ nghèo, 33 hộ cận nghèo và 8 hộ mới thoát nghèo. Mỗi hộ được hỗ trợ hai con bò, đồng thời được tập huấn kỹ thuật nuôi vỗ béo, phòng trị bệnh, chế biến thức ăn xanh, cải tạo chuồng trại và xử lý chất thải.

Tổng kinh phí dự án hơn 6 tỷ đồng, trong đó Nhà nước hỗ trợ gần 3 tỷ đồng, phần còn lại là vốn đối ứng của HTX và các hộ dân. Sau 9 tháng, bò đạt trọng lượng bình quân khoảng 550 kg/con, giá bán 95.000 đồng/kg hơi.

Hiện nay, mô hình tiếp tục được triển khai tại xã Phù Mỹ Nam (Gia Lai) với 44 hộ, gồm: 3 hộ nghèo, 27 hộ cận nghèo và 14 hộ mới thoát nghèo; quy mô 88 con bò thịt vỗ béo.

Từ Hoài Ân có thể thấy sức mạnh của HTX nằm ở khả năng tổ chức nguồn lực phân tán thành chuỗi sản xuất có tiêu chuẩn và thị trường. HTX không chỉ nâng giá trị nông sản mà còn tạo niềm tin để nông dân đầu tư dài hạn, mở rộng sinh kế và tự chủ hơn.