HTX đổi mới cách làm,
nông dân "thắng lớn" thu trăm triệu/năm

Lâm Đồng từ lâu được xem là "thủ phủ" của nông nghiệp công nghệ cao với hơn 100.000ha sản xuất hiện đại. Đây cũng là địa phương có hệ thống HTX phát triển mạnh với gần 1.000 HTX hoạt động trong nhiều lĩnh vực, chủ yếu là trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản và dịch vụ nông nghiệp.

Riêng lĩnh vực trồng trọt đã có tới 739 HTX, bên cạnh đó là 23 HTX chăn nuôi, 20 HTX thủy sản, 9 HTX môi trường cùng 167 HTX tổng hợp. Doanh thu bình quân đạt khoảng 2,5 tỷ đồng mỗi HTX mỗi năm, trong khi thu nhập của lao động thường xuyên đạt 75-78 triệu đồng/người/năm.

Những con số này phản ánh sự trưởng thành rõ nét của khu vực kinh tế tập thể, đồng thời cho thấy HTX đang trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng HTX tăng lên mà còn ở sự thay đổi về chất lượng hoạt động. Nhiều HTX đã vượt ra khỏi mô hình chỉ cung ứng vật tư hay tiêu thụ sản phẩm, chuyển sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị khép kín từ giống, canh tác, thu hoạch, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ.

Sự chuyển đổi này giúp nông dân giảm chi phí đầu vào, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong và ngoài nước. Khi từng hộ nông dân riêng lẻ khó có thể tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn quốc tế hay các hợp đồng xuất khẩu lớn, HTX đã trở thành "cánh tay nối dài", tập hợp sức mạnh tập thể để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một trong những minh chứng rõ nét là HTX Nông nghiệp Đạ M'Ri. Được thành lập năm 2017, đến nay HTX đã phát triển vùng nguyên liệu lên 375ha sầu riêng với sự tham gia của 140 thành viên. Toàn bộ diện tích đều được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

Ông Nguyễn Thanh Sơn - Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX nông nghiệp Đạ M’Ri cho biết việc xây dựng được chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ đã giúp giá bán tại vườn duy trì ở mức 45.000-50.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập cao và ổn định cho các thành viên.

Quan trọng hơn, HTX không dừng lại ở thành quả hiện có mà tiếp tục vận động các thành viên chuyển sang sản xuất hữu cơ nhằm đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh, nâng cao giá trị xuất khẩu và phát triển bền vững.

Nếu Đạ M'Ri thành công với cây sầu riêng thì HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Vườn nhà Đà Lạt lại tạo dấu ấn bằng chiến lược khác biệt hóa sản phẩm.

Ngay từ khi thành lập năm 2019, HTX đã mạnh dạn đưa vào sản xuất nhiều giống cây mới như bí sợi mì, khoai tây tím, lơ san hô hay cải xoăn làm cảnh. Chính tư duy đổi mới đã giúp HTX xây dựng được thương hiệu riêng giữa vùng sản xuất rau nổi tiếng.

Hai mô hình trên cho thấy khi HTX biết tổ chức liên kết sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, đổi mới sản phẩm và mở rộng thị trường thì giá trị gia tăng không chỉ thuộc về doanh nghiệp mà trước hết thuộc về chính người nông dân.

Tuy nhiên, để chuỗi giá trị phát triển bền vững, chất lượng sản phẩm thôi chưa đủ. Trong nền kinh tế tri thức, tài sản trí tuệ đang trở thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của mỗi HTX.

Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm nông nghiệp có chất lượng tốt nhưng chưa đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chưa xây dựng thương hiệu hoặc chưa khai thác hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ nên giá trị gia tăng còn thấp, nguy cơ bị làm giả, làm nhái hoặc mất thương hiệu tại thị trường nước ngoài vẫn hiện hữu.

Chính vì vậy, việc tuyên truyền và triển khai hiệu quả Luật Sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi cùng các văn bản hướng dẫn thi hành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với khu vực kinh tế tập thể.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, HTX cần chủ động quan tâm đến nhiều loại hình tài sản trí tuệ như quyền tác giả, quyền liên quan đối với các tài liệu, phần mềm, hình ảnh quảng bá; nhãn hiệu dùng để nhận diện sản phẩm; kiểu dáng công nghiệp đối với bao bì, mẫu mã; sáng chế và giải pháp hữu ích trong công nghệ sản xuất; chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm đặc sản; cũng như quyền bảo hộ giống cây trồng đối với các giống mới do HTX nghiên cứu, chọn tạo hoặc được chuyển giao hợp pháp.

Đối với nông nghiệp, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý đặc biệt quan trọng bởi đây chính là công cụ khẳng định nguồn gốc, chất lượng và danh tiếng của sản phẩm trên thị trường.

Trong khi đó, bảo hộ giống cây trồng giúp khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy nghiên cứu các giống mới có năng suất, chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Song song với việc đăng ký xác lập quyền, các HTX cũng cần quan tâm đến cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ thông qua việc giám sát hành vi xâm phạm, phối hợp với cơ quan chức năng xử lý hàng giả, hàng nhái, sử dụng trái phép nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý, từ đó bảo vệ uy tín của tập thể thành viên.

Thực tế cho thấy đang có nhiều chính sách nhằm hỗ trợ HTX xây dựng và phát triển tài sản trí tuệ. Các HTX có thể được hỗ trợ tư vấn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể, xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu, thiết kế bao bì, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm, tham gia Chương trình phát triển tài sản trí tuệ và nhiều chương trình xúc tiến thương mại khác.

Đối với các sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc trưng địa phương, việc được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ sẽ góp phần nâng cao giá trị, mở rộng thị trường tiêu thụ, gia tăng sức cạnh tranh cả trong nước lẫn quốc tế.

Đây cũng là nền tảng để HTX tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng hiện đại, hệ thống phân phối lớn và các sàn thương mại điện tử.

Lâm Đồng đang đi đúng hướng khi đặt mục tiêu hỗ trợ từ 10-15 HTX đạt các chứng nhận VietGAP, VietGAHP, GlobalGAP, Organic; đồng thời hỗ trợ chứng nhận HACCP, ISO, thiết kế bao bì và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Đây không chỉ là những chứng nhận kỹ thuật mà còn là những "giấy thông hành" giúp sản phẩm nâng cao uy tín trên thị trường.

Cùng với đó, địa phương tiếp tục hỗ trợ HTX tham gia hội chợ, triển lãm, xúc tiến thương mại, phát triển sản phẩm OCOP, mở rộng các kênh bán hàng trên nền tảng số, từng bước đưa doanh thu bình quân đạt khoảng 2,7 tỷ đồng mỗi HTX và nâng thu nhập của lao động thường xuyên lên khoảng 78 triệu đồng mỗi năm.

Bên cạnh những kết quả tích cực, khu vực HTX vẫn còn không ít khó khăn. Nhiều HTX còn hạn chế về năng lực quản trị, khả năng tiếp cận tín dụng ưu đãi, thiếu quỹ đất mở rộng sản xuất, chưa đầu tư mạnh cho chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và bảo hộ tài sản trí tuệ.

Đặc biệt, không ít HTX vẫn coi đăng ký sở hữu trí tuệ là thủ tục hành chính đơn thuần thay vì xem đây là tài sản có giá trị lâu dài. Điều này khiến nhiều sản phẩm dù đạt chất lượng cao nhưng vẫn chưa tạo dựng được vị thế xứng đáng trên thị trường.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, HTX cần thay đổi tư duy từ sản xuất sang kinh doanh chuỗi giá trị, từ bán nông sản sang bán thương hiệu, từ khai thác lợi thế tự nhiên sang khai thác tài sản trí tuệ, từ đó nâng cao thu nhập cho thành viên và đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế nông nghiệp.