Khi HTX trở thành "nhạc trưởng" của chuỗi liên kết

Ông Phan Văn Hoàng, Giám đốc HTX Sản xuất kinh doanh - Dịch vụ nông nghiệp Tâm Thành (xã Ia Hrung), cho hay điều tạo nên sự khác biệt của HTX không chỉ nằm ở việc cung ứng vật tư đầu vào mà quan trọng hơn là xây dựng được chuỗi liên kết bền vững với doanh nghiệp.

"Chúng tôi xác định HTX phải đứng ra làm cầu nối giữa nông dân với thị trường. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu vào, người dân yên tâm đầu tư sản xuất, còn doanh nghiệp cũng có được vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu về chất lượng", ông Hoàng chia sẻ.

Hiện HTX có 157 thành viên với hơn 320 ha cà phê cùng nhiều diện tích cây ăn quả. Hai chuỗi liên kết với Công ty TNHH Sơn Huyền Phát và Công ty TNHH Vĩnh Hiệp đã giúp các hộ thành viên sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn 4C, đồng thời được bao tiêu toàn bộ sản phẩm.

Theo ông Hoàng, nhờ quy trình sản xuất đồng bộ, năng suất cà phê luôn duy trì trên 4 tấn nhân/ha, lợi nhuận bình quân đạt khoảng 300-350 triệu đồng/ha. Đặc biệt, doanh nghiệp còn hỗ trợ thêm 350.000 đồng/tấn, gồm chi phí vận chuyển và phần chênh lệch giá so với thị trường.

"Giá trị lớn nhất mà HTX mang lại không chỉ là vài trăm nghìn đồng mỗi tấn cà phê, mà là sự ổn định. Khi người dân không còn nỗi lo đầu ra, họ sẽ mạnh dạn đầu tư kỹ thuật, chăm sóc cây bài bản hơn, từ đó chất lượng nông sản cũng được nâng lên", ông Hoàng nhấn mạnh.

Cách làm này cũng đang phát huy hiệu quả tại HTX Nông nghiệp II Nhơn Thọ. Theo ông Phạm Văn Tân, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, nhiều năm qua đơn vị luôn coi doanh nghiệp là đối tác đồng hành chứ không đơn thuần là đơn vị thu mua.

"Chúng tôi liên kết với doanh nghiệp ngay từ khâu giống, vật tư, quy trình kỹ thuật đến thu hoạch. Người dân không phải tự tìm đầu ra nên có thể tập trung sản xuất theo đúng yêu cầu của thị trường", ông Tân cho biết.

Hiện gần 600 hộ thành viên tham gia sản xuất khoảng 200 ha lúa giống liên kết với ThaiBinh Seed. Giá thu mua luôn cao hơn thị trường từ 25-30%, giúp nông dân đạt lợi nhuận trên 46 triệu đồng/ha.

Theo lãnh đạo HTX, điều quan trọng nhất là xây dựng được niềm tin giữa ba chủ thể gồm nông dân - HTX - doanh nghiệp. Khi mọi khâu đều minh bạch, lợi ích được chia sẻ hài hòa thì chuỗi liên kết sẽ phát triển bền vững.

Nếu HTX Tâm Thành và Nhơn Thọ thành công nhờ liên kết sản xuất thì HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Ia Ring lại tạo dấu ấn bằng con đường sản xuất hữu cơ và tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Trần Quốc Hưng, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Ia Ring, nhớ lại thời điểm trước năm 2017, khi phần lớn diện tích cà phê vẫn được canh tác theo phương thức truyền thống.

Người dân quen sử dụng nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Ban đầu cây cho năng suất khá, nhưng chỉ vài vụ là đất suy kiệt, cây yếu dần, năng suất và chất lượng đều giảm. Nếu cứ tiếp tục cách làm cũ thì rất khó cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Từ mô hình cà phê hữu cơ ban đầu chỉ 30 ha, đến nay HTX đã mở rộng lên khoảng 600 ha với 500 thành viên, đạt các chứng nhận quốc tế như 4C và Rainforest Alliance (RA).

Thực tế tại các HTX cho thấy thay đổi lớn nhất không nằm ở diện tích mà là tư duy của người nông dân. “Lúc đầu nhiều người nghi ngại vì sản xuất hữu cơ đòi hỏi nhiều công sức hơn. Nhưng khi tận mắt thấy cây khỏe hơn, đất tơi xốp hơn, năng suất tăng và giá bán cao hơn thì bà con tự nguyện làm theo. Đó là sự thay đổi bền vững nhất", ông Hưng chia sẻ.

Hiện năng suất bình quân của HTX đạt khoảng 5 tấn nhân/ha, nhiều diện tích tái canh đạt tới 7 tấn/ha. Sản phẩm được các doanh nghiệp lớn như Vĩnh Hiệp, Sơn Huyền Phát, Ngọc Chương thu mua để phục vụ xuất khẩu.

Thành công tại HTX Ia Ring cho thấy muốn đưa hạt cà phê đi xa thì ngoài chất lượng còn phải xây dựng thương hiệu. Nông sản Việt Nam không thể mãi bán dưới dạng nguyên liệu. “Chúng tôi mong muốn từng bao cà phê khi xuất khẩu đều mang tên tuổi của vùng đất Gia Lai, mang thương hiệu của HTX. Đó mới là giá trị lâu dài", ông Hưng nói thêm.

Quan điểm trên cũng được ông Nguyễn Tấn Công, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang đồng tình. Ông Công cho biết, HTX Nam Yang đã đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại, kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng từ thu hoạch đến chế biến.

Nhờ chiến lược đó, các sản phẩm cà phê Fine Robusta, cà phê Đăk Yang và hồ tiêu hữu cơ Lệ Chí của HTX Nam Yang đã được công nhận OCOP 5 sao quốc gia. Đây không chỉ là niềm tự hào của HTX mà còn là cơ hội để khẳng định giá trị nông sản Gia Lai trên thị trường quốc tế.

Từ thực tiễn của các HTX thành công có thể thấy, chất lượng sản phẩm chỉ là một nửa giá trị. Nửa còn lại nằm ở thương hiệu và quyền sở hữu trí tuệ.

Nhiều lãnh đạo HTX cho rằng, nếu sản phẩm đạt tiêu chuẩn nhưng chưa đăng ký bảo hộ thì nguy cơ bị sao chép nhãn hiệu, làm giả bao bì hoặc lợi dụng uy tín để trục lợi là rất lớn.

Ông Trần Quốc Hưng chia sẻ: "Để xây dựng được một thương hiệu cà phê phải mất rất nhiều năm, nhưng chỉ cần xuất hiện hàng giả hoặc sản phẩm kém chất lượng mang tên mình thì uy tín có thể mất chỉ trong thời gian rất ngắn."

Vì vậy, cùng với đầu tư sản xuất, các HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì và các đối tượng sở hữu trí tuệ khác ngay từ khi sản phẩm bắt đầu có chỗ đứng trên thị trường.

Việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cũng cần được triển khai đồng bộ nhằm giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và đơn vị sản xuất.

Bên cạnh đó, các HTX cần thường xuyên theo dõi thị trường, kịp thời phát hiện hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; phối hợp với cơ quan quản lý xử lý nghiêm các trường hợp làm giả, làm nhái nhãn hiệu, bao bì hoặc sử dụng trái phép tên gọi của HTX.

Quan trọng không kém là nâng cao nhận thức cho từng thành viên HTX. Mỗi hộ sản xuất cần hiểu rằng, thương hiệu là tài sản chung của cả tập thể. Chỉ khi tất cả cùng tuân thủ quy trình sản xuất, giữ gìn chất lượng đồng đều thì thương hiệu mới có thể phát triển bền vững.

Hiện toàn tỉnh Gia Lai có 784 HTX và 1.094 tổ hợp tác; 62 HTX liên kết với doanh nghiệp, hình thành 272 chuỗi liên kết cây trồng trên gần 250.000 ha. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng những thương hiệu nông sản quy mô lớn.

Trong thời gian tới, cùng với việc hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị và xúc tiến thương mại, việc tư vấn đăng ký sở hữu trí tuệ, phát triển thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cần được coi là một nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế tập thể.

Liên kết sản xuất giúp tạo ra sản phẩm chất lượng, còn sở hữu trí tuệ sẽ bảo vệ và gia tăng giá trị của sản phẩm ấy. Khi hai yếu tố này song hành, HTX không chỉ giúp người nông dân nâng cao thu nhập mà còn tạo dựng những thương hiệu nông sản đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, góp phần đưa nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.