E-Magazine / VnBusiness

Công nghệ mở lối cho HTX bứt tốc trên đất Sen hồng Đồng Tháp

Trên những cánh đồng lúa, vườn chanh hay làng hoa kiểng của Đất Sen hồng Đồng Tháp, một cuộc chuyển mình đang diễn ra mạnh mẽ. Với sự đồng hành của các HTX, công nghệ số dần trở thành công cụ sản xuất hằng ngày của người nông dân.

Từ chiếc điện thoại thông minh, thiết bị bay không người lái, cảm biến đồng ruộng đến hệ thống truy xuất nguồn gốc, dữ liệu số đang... mọi thứ đang thay đổi cách tổ chức sản xuất, giúp HTX giảm chi phí, tăng năng suất, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường.

Hành trình chuyển đổi số trong HTX

Điện thoại thông minh

Thiết bị đầu vào, kết nối nông dân với tri thức

Phần mềm quản lý

Số hóa nhật ký sản xuất, minh bạch thông tin

Drone

Gieo sạ, phun thuốc chính xác, tiết kiệm vật tư

Cảm biến

Giám sát sâu bệnh, mực nước tự động thời gian thực

Dữ liệu số

Tối ưu quy trình, dự báo năng suất và thị trường

QR truy xuất

Minh bạch nguồn gốc, khẳng định chất lượng

Nâng năng suất

Gia tăng giá trị, tiết giảm chi phí sản xuất

Mở rộng thị trường

Kết nối trực tiếp khách hàng, hướng tới xuất khẩu

Quan trọng hơn, cùng với chuyển đổi số, các HTX đang từng bước nhận ra rằng sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp lớn. Thương hiệu, nhãn hiệu, chỉ dẫn nguồn gốc, mã QR hay truy xuất xuất xứ đều là những tài sản vô hình nhưng có giá trị rất lớn, quyết định khả năng cạnh tranh của nông sản trong bối cảnh hội nhập.

Đơn cử, những cánh đồng thuộc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Thắng Lợi, xã Mỹ Quí những vụ mùa gần đây vẫn xanh ngát như nhiều năm trước, nhưng cách người nông dân quản lý cánh đồng đã hoàn toàn khác.

Nếu trước đây, 95 thành viên của HTX trên diện tích 447ha chủ yếu ghi chép bằng sổ tay, quản lý theo kinh nghiệm và sản xuất thiếu đồng bộ thì hiện nay, phần lớn quy trình đều được số hóa.

HTX Thắng Lợi chuyển đổi số

Sơ đồ kết nối các nền tảng công nghệ trên quy mô canh tác của HTX

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX, cuộc chuyển đổi bắt đầu từ những việc tưởng như rất nhỏ, đó là thay cuốn sổ ghi chép bằng điện thoại thông minh.

Dưới sự hỗ trợ của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, các thành viên được hướng dẫn sử dụng phần mềm FaceFarm. Toàn bộ quá trình từ xuống giống, bón phân, chăm sóc đến thu hoạch đều được cập nhật lên hệ thống. Dữ liệu được lưu trữ đầy đủ, tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng sản xuất minh bạch.

Song song với đó, hàng loạt công nghệ mới được đưa vào đồng ruộng như trạm quan trắc mực nước, bẫy rầy thông minh, cảm biến theo dõi ngập khô xen kẽ (AWD), thiết bị bay không người lái phục vụ gieo sạ và phun thuốc.

Hiệu quả thể hiện rất rõ. Drone giúp tiết kiệm khoảng 20-30% vật tư nông nghiệp, giảm lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời hạn chế người lao động tiếp xúc với hóa chất độc hại. Quy trình sản xuất cũng chính xác hơn nhờ dữ liệu được theo dõi liên tục thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm.

Quan trọng hơn cả, theo thuyền trưởng của HTX Thắng Lợi, chuyển đổi số thực chất là chuyển đổi tư duy. "Làm nông ngày nay không chỉ cần sức mà còn cần trí. Công nghệ có thể chưa làm năng suất tăng đột biến ngay lập tức, nhưng giúp giảm chi phí đầu vào, kiểm soát chất lượng đầu ra và nâng lợi nhuận bền vững cho thành viên", ông Hùng chia sẻ.

Trước và Sau Chuyển đổi số

Bản đồ thay đổi mô hình sản xuất nông nghiệp tại HTX dịch vụ nông nghiệp

Trước chuyển đổi số

✕
Ghi sổ tay
Nhật ký viết tay, dễ rách nát, thất lạc số liệu.
✕
Quản lý theo kinh nghiệm
Đo đạc cảm tính, gieo sạ và phun thuốc theo thói quen.
✕
Thiếu dữ liệu
Không nắm được thông số độ ẩm, sâu bệnh thời gian thực.
✕
Khó truy xuất
Khách hàng không thể biết quy trình trồng lúa như thế nào.
✕
Chi phí cao
Lãng phí lượng lớn phân bón, thuốc trừ sâu và nhân công.

Sau chuyển đổi số

✓
Điện thoại thông minh
Ghi nhận nhanh chóng, dữ liệu đồng bộ đám mây.
✓
FaceFarm
Quản lý số hóa nông trại, phân tích tự động dữ liệu trồng.
✓
Drone
Phun thuốc chuẩn xác, tiết kiệm tới 30% nguyên liệu.
✓
Dữ liệu thời gian thực
Cảm biến theo dõi sát sao mực nước và độ ẩm.
✓
Quản trị minh bạch & Kiểm soát
Sẵn sàng mã vùng trồng, dễ dàng truy xuất nguồn gốc.

Làm nông ngày nay không chỉ cần sức mà còn cần sự thay đổi về tư duy, tiếp cận khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ.

Nhu cầu tiếp cận và ứng dụng kỹ thuật mới cũng là lý do HTX Thắng Lợi mạnh dạn tham gia dự án của Tổ chức Rikolto (Bỉ), áp dụng tiêu chuẩn sản xuất lúa bền vững SRP, từng bước thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Chính phủ.

Những kết quả bước đầu cho thấy hướng đi này hoàn toàn đúng đắn. Năm 2025, HTX đạt doanh thu 1,4 tỷ đồng, lợi nhuận 108 triệu đồng. Giá trị lớn hơn những con số tài chính là toàn bộ 95 thành viên đã thành thạo công nghệ số, môi trường đất và nước được cải thiện, sản phẩm gạo đạt chuẩn OCOP và ngày càng khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Không chỉ riêng HTX Thắng Lợi, làn sóng chuyển đổi số đang lan rộng trên nhiều vùng sản xuất của Đồng Tháp.

Tại HTX Dịch vụ nông nghiệp Bình Thành, những hình ảnh người nông dân "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" đang dần nhường chỗ cho một phương thức sản xuất hiện đại hơn.

Với 3ha lúa, ông Cao Thọ Trường, thành viên HTX Bình Thành, cho biết chỉ cần vài thao tác trên điện thoại là có thể đặt lịch gieo sạ, bón phân, phun thuốc bằng drone hay gọi máy gặt và phương tiện vận chuyển đến tận ruộng.

Nhờ ứng dụng thiết bị bay không người lái, mỗi công đất giảm gần 10kg giống và hơn 10kg phân bón. Chi phí sản xuất giảm khoảng 10-20%, trong khi năng suất vẫn đạt từ 9-10 tấn/ha. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận khoảng 3 triệu đồng/công.

Hiện mô hình được gần 100 thành viên áp dụng trên diện tích khoảng 1.200ha. Điều đáng chú ý là công nghệ không thay thế người nông dân mà giúp họ ra quyết định chính xác hơn dựa trên dữ liệu.

Có thể nói, chỉ khi nông dân liên kết thông qua HTX, hình thành vùng nguyên liệu tập trung thì công nghệ mới phát huy tối đa hiệu quả. Dữ liệu về thời tiết, sâu bệnh, lượng nước, phân bón hay năng suất giúp HTX chủ động điều hành sản xuất, dự báo thị trường và tối ưu chi phí. Đây chính là nền tảng để chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.

Nếu trong sản xuất lúa, công nghệ giúp tiết giảm chi phí thì với ngành hoa kiểng, chuyển đổi số lại mở ra thị trường rộng lớn hơn.

Tại HTX Dịch vụ hoa kiểng Tân Dương, nhiều nhà vườn đã quen với việc quay video, livestream, bán hàng trên nền tảng số thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.

Gia đình anh Nguyễn Văn Thắng và chị Trần Thị Mơ là một ví dụ tiêu biểu. Ngồi tại nhà nhưng thông qua các nền tảng trực tuyến, họ có thể giới thiệu sản phẩm đến khách hàng trên khắp cả nước, lượng đơn hàng tăng đáng kể.

Chuyển đổi số tại HTX Tân Dương

Bứt phá thương mại điện tử và hiện đại hóa chuỗi cung ứng hoa kiểng Sa Đéc

Thành viên dùng tưới tự động

Thành viên bán hàng online

Máy sản xuất chậu nhựa

0 container

Xuất khẩu mỗi tháng

Doanh thu 0 tỷ đồng năm 2025

Thành quả ấn tượng từ việc ứng dụng chuyển đổi số toàn diện hoạt động HTX

Các HTX, nhà vườn Sa Đéc năng động đổi mới phương thức bán hàng qua livestream trực tuyến.

Theo ông Bùi Ngọc Đang, Giám đốc HTX Tân Dương, hơn 80% thành viên đã sử dụng hệ thống tưới tự động, khoảng 40% bán hàng qua mạng.

Không dừng ở sản xuất hoa kiểng, HTX còn đầu tư 20 máy sản xuất chậu nhựa thay thế dần chậu tre truyền thống. Sản phẩm vừa phục vụ xã viên, vừa tiêu thụ trong nước và xuất khẩu khoảng 2 container mỗi tháng. Năm 2025, doanh thu HTX đạt trên 25 tỷ đồng.

Đặc biệt, việc xây dựng website và ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc đã giúp sản phẩm minh bạch hơn, tạo dựng niềm tin với khách hàng và đối tác.

Ở một hướng đi khác, HTX Mỹ Long đã chứng minh giá trị của khoa học công nghệ thông qua mô hình kinh tế tuần hoàn đối với cây chanh không hạt.

Sau khi tổ chức lại sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP trên vùng chuyên canh gần 100ha, HTX không chỉ bán trái tươi mà còn đầu tư chế biến sâu, sản xuất nước cốt chanh mật ong.

Chuỗi giá trị tuần hoàn của HTX Mỹ Long

Sự dịch chuyển khép kín nâng cao giá trị cây chanh không hạt xuất khẩu

Theo đại diện HTX, nhờ chế biến, giá trị trái chanh tăng gấp 4-5 lần. Vỏ chanh được chiết xuất tinh dầu làm xà phòng, bã được ủ thành phân hữu cơ, tạo chuỗi sản xuất gần như khép kín.

Mô hình này vừa nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa giảm chất thải, đồng thời đưa sản phẩm OCOP 4 sao của HTX vào những thị trường khó tính như Hà Lan.

Dễ nhận thấy, chuyển đổi số giúp HTX làm ra sản phẩm tốt hơn, nhưng để sản phẩm có thể đứng vững trên thị trường thì cần thêm một "tấm hộ chiếu" khác, đó là sở hữu trí tuệ.

Tài sản trí tuệ giúp HTX nâng sức cạnh tranh

Bản đồ kết nối giữa đầu tư sở hữu trí tuệ và hiệu quả thị trường nông sản

Chuyển đổi số giúp HTX làm ra sản phẩm tốt hơn, nhưng để sản phẩm đứng vững trên thị trường cần thêm một điểm tựa khác, đó là sở hữu trí tuệ.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, giá trị của một sản phẩm không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở thương hiệu, nguồn gốc, uy tín và khả năng được bảo hộ pháp lý.

Thực tế cho thấy, những HTX xây dựng được thương hiệu, áp dụng truy xuất nguồn gốc, đăng ký nhãn hiệu, phát triển sản phẩm OCOP hay đầu tư bao bì chuyên nghiệp thường có lợi thế rõ rệt trong tiếp cận doanh nghiệp, hệ thống phân phối và thị trường xuất khẩu.

Đối với HTX, sở hữu trí tuệ không chỉ là đăng ký nhãn hiệu. Đó còn là việc bảo vệ tên gọi sản phẩm, logo, kiểu dáng bao bì, quy trình sản xuất, dữ liệu vùng trồng và các tài sản trí tuệ hình thành trong quá trình đổi mới sáng tạo.

Khi quyền sở hữu trí tuệ được xác lập và tôn trọng, HTX sẽ hạn chế nguy cơ bị làm giả, làm nhái, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư.

Ngược lại, nếu xem nhẹ việc bảo hộ, sản phẩm dù chất lượng cũng có thể mất lợi thế khi thương hiệu bị sử dụng trái phép hoặc bị chiếm dụng trên thị trường.

Bởi vậy, cùng với ứng dụng công nghệ, các HTX cần chủ động xây dựng chiến lược quản trị tài sản trí tuệ ngay từ đầu.

Việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sử dụng mã QR, truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu hay quản lý dữ liệu số cần được coi là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn, chứ không phải những thủ tục phát sinh sau khi sản phẩm đã thành công.

Song song đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền để cán bộ HTX, xã viên và người tiêu dùng nâng cao nhận thức về việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, ưu tiên sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, hợp pháp, nói không với hàng giả, hàng nhái và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.