Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành nông nghiệp nhiều năm qua là sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, thiếu liên kết. Người dân thường phải tự lo từ giống, vật tư đến tiêu thụ sản phẩm, trong khi khả năng tiếp cận thị trường và ứng dụng khoa học kỹ thuật còn hạn chế.

Hệ quả là tình trạng “được mùa mất giá”, sản phẩm khó cạnh tranh, thu nhập bấp bênh. Sự ra đời và phát triển của các HTX kiểu mới đã góp phần tháo gỡ những nút thắt này.

Thay vì để từng hộ nông dân tự xoay xở, HTX đóng vai trò tổ chức sản xuất tập trung, liên kết các hộ thành viên và nông dân liên kết thành những vùng nguyên liệu quy mô lớn, áp dụng quy trình sản xuất đồng bộ, bảo đảm chất lượng và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Mô hình liên kết trồng dâu nuôi tằm tại Tuyên Quang là ví dụ điển hình. Từ việc nhận thấy lợi thế về điều kiện tự nhiên, HTX Yên Nguyên (xã Yên Nguyên) đã phối hợp với HTX Dâu tằm tơ Phương Đình (phường Nông Tiến) xây dựng chuỗi liên kết khép kín từ cung ứng vật tư, hỗ trợ kỹ thuật đến bao tiêu sản phẩm.

Hiện đã có hàng chục hộ dân tham gia mô hình liên kết của các HTX. Người dân không chỉ được cung cấp giống cây trồng, vật tư đầu vào có nguồn gốc rõ ràng, được ứng trước một phần vốn đầu tư mà còn được bảo đảm đầu ra thông qua các hợp đồng liên kết.

Sự đồng hành của các HTX giúp thành viên và các hộ dân liên kết yên tâm sản xuất, hạn chế rủi ro thị trường và từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung.

Đáng chú ý, HTX Dâu tằm tơ Phương Đình đang liên kết tiêu thụ sản phẩm trên diện tích hàng chục ha tại nhiều địa phương và đặt mục tiêu mở rộng lên hơn 300 ha trong những năm tới. Tư duy phát triển theo chuỗi giá trị, lấy liên kết làm nền tảng đang mở ra triển vọng mới cho ngành dâu tằm tơ và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Thực tế cho thấy, khi HTX đứng ra làm đầu mối liên kết, nông dân không chỉ bán được sản phẩm mà còn được tham gia vào một hệ sinh thái sản xuất hiện đại, nơi chất lượng, tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc được đặt lên hàng đầu.

Giá trị lớn nhất mà các HTX mang lại không nằm ở số lượng thành viên hay quy mô diện tích sản xuất mà ở khả năng nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân tại các địa phương.

Như ở xã Hòa An, những cánh đồng sản xuất tự cung tự cấp trước đây đang dần được thay thế bằng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Thông qua các chuỗi liên kết do HTX làm hạt nhân, nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao đã được đưa vào sản xuất, tạo nguồn thu đáng kể cho người dân.

Điển hình là dự án liên kết trồng ớt xanh giữa các HTX với doanh nghiệp tiêu thụ. Với năng suất từ 40 - 60 tấn/ha, doanh thu đạt khoảng 250 triệu đồng/ha/vụ, cây ớt đã trở thành cây làm giàu của nhiều hộ dân. Điều quan trọng hơn là giá cả được ổn định thông qua hợp đồng liên kết, giúp người dân không còn nỗi lo bị thương lái ép giá.

Tại thôn Lăng Hối, việc phát triển các loại cây trồng như dưa chuột, bí đỏ theo hướng liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm cũng mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi vụ. Từ chỗ phụ thuộc chủ yếu vào cây lúa, người dân đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và gia tăng giá trị sản xuất.

Không chỉ trong lĩnh vực trồng trọt, các HTX còn phát huy vai trò quan trọng trong chăn nuôi. HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Tân Hòa là một ví dụ điển hình. Dù mới thành lập nhưng HTX đã nhanh chóng tập hợp các hộ chăn nuôi, tổ chức sản xuất theo quy trình an toàn, xây dựng thương hiệu sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Sản phẩm “Trứng gà Tân Thịnh” đạt OCOP 3 sao không chỉ nâng cao giá trị hàng hóa mà còn tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng. Nhiều hộ thành viên có thu nhập từ 100 - 300 triệu đồng mỗi năm, một con số đáng khích lệ đối với khu vực nông thôn.

Những kết quả đó cho thấy, HTX không chỉ giúp người dân sản xuất hiệu quả hơn mà còn tạo cơ hội để nông dân làm giàu ngay trên chính đồng đất quê hương. Đây cũng là giải pháp quan trọng để thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa khu vực nông thôn và thành thị.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, sản xuất giỏi thôi chưa đủ. Muốn sản phẩm đứng vững trên thị trường, HTX phải biết xây dựng thương hiệu và bảo vệ giá trị thương hiệu bằng công cụ sở hữu trí tuệ.

Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm nông nghiệp có chất lượng tốt nhưng chưa được bảo hộ nhãn hiệu, chưa xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu nên dễ bị làm giả, làm nhái hoặc mất lợi thế cạnh tranh. Khi đó, thiệt hại không chỉ thuộc về HTX mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến người sản xuất.

Sở hữu trí tuệ ngày nay không còn là câu chuyện riêng của các doanh nghiệp lớn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với khu vực kinh tế tập thể. Một nhãn hiệu được bảo hộ, một chỉ dẫn địa lý được xác lập hay một sản phẩm OCOP gắn với hệ thống truy xuất nguồn gốc đều là những tài sản có giá trị, góp phần nâng cao uy tín và sức cạnh tranh của HTX.

Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, xây dựng bao bì, tem truy xuất nguồn gốc và nhận diện thương hiệu chuyên nghiệp càng trở nên cần thiết. Đây chính là “tấm hộ chiếu” giúp sản phẩm của HTX bước vào các thị trường lớn và chinh phục người tiêu dùng.

Để kinh tế tập thể phát triển bền vững, cần thay đổi nhận thức về vai trò của sở hữu trí tuệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của HTX.

Trước hết, các HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và các quyền sở hữu trí tuệ phù hợp với đặc thù sản phẩm. Việc đăng ký bảo hộ không chỉ nhằm bảo vệ thương hiệu mà còn tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động quảng bá, mở rộng thị trường và thu hút đầu tư.

Cùng với đó, cần nâng cao ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong cộng đồng HTX và người dân. Mỗi HTX phải trở thành một chủ thể tiên phong trong việc sử dụng giống cây trồng có nguồn gốc hợp pháp, áp dụng quy trình sản xuất minh bạch, không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cần tiếp tục hỗ trợ HTX trong hoạt động đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ, xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP, ứng dụng chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc. Đây là những yếu tố giúp HTX nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.