Longform

HTX ở Lào Cai
“viết lại” giá trị nông sản bằng công nghệ
liên kết chuỗi

Những sản vật đặc trưng của tỉnh Lào Cai như chè Shan tuyết, quế, cá hồi, cá tầm, dược liệu, sơn tra hay rau an toàn... đã và đang bước vào một cuộc chuyển mình mạnh mẽ với sự dẫn dắt của các HTX, cùng sự đồng hành của địa phương. Không chỉ tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn, các HTX còn từng bước hình thành tài sản trí tuệ, xây dựng thương hiệu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và khẳng định vị thế của nông sản vùng cao trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Collage Nông nghiệp Công nghệ cao Lào Cai
01 VNBUSINESS / EMAGAZINE

Đẩy mạnh khoa học công nghệ


Sự thay đổi bắt đầu từ chính những mô hình sản xuất cụ thể. Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, ứng dụng khoa học - công nghệ đang tạo nên bước ngoặt rõ nét.

Nhiều năm trước, người nuôi cá ở Lào Cai thường xuyên đối mặt với những đợt thiệt hại nặng nề khi thời tiết thay đổi đột ngột, nguồn nước thiếu oxy khiến cá chết hàng loạt. Nhưng thay vì chấp nhận rủi ro như một quy luật của nghề nuôi thủy sản, nhiều hộ dân và HTX đã chủ động đầu tư công nghệ để thay đổi phương thức sản xuất.

Gia đình ông Nguyễn Văn Thường, ở xã Bảo Hà, là một ví dụ điển hình. Sau nhiều lần chịu thiệt hại vì cá chết do môi trường ao nuôi không ổn định, ông mạnh dạn đầu tư hệ thống sục khí tạo oxy. Hiệu quả mang lại vượt xa kỳ vọng khi môi trường nước luôn được duy trì ổn định, lượng oxy hòa tan tăng lên, cá sinh trưởng đồng đều, tỷ lệ hao hụt giảm đáng kể.

“Khi khoa học - công nghệ được đặt vào vị trí trung tâm, HTX có thể tạo nên những bước bứt phá mạnh mẽ.”

Theo ông Thường: “Từ khi lắp đặt hệ thống sục khí, lượng oxy trong ao được duy trì ổn định hơn, nguồn nước sạch hơn. Đặc biệt vào những ngày nắng nóng, thiết bị giúp hạn chế tình trạng cá bị sốc môi trường. Tỷ lệ hao hụt giảm rõ rệt, cá phát triển đồng đều và hiệu quả nuôi được nâng lên.”

Không chỉ các hộ dân, nhiều HTX tại Lào Cai cũng đang tiên phong đưa công nghệ vào sản xuất. Tại HTX Thủy sản Hoàng Kim, hệ thống quạt nước tạo oxy được lắp đặt đồng bộ trên các ô nuôi nhằm duy trì hàm lượng oxy hòa tan, hạn chế hiện tượng phân tầng nước trong mùa nắng nóng.

Song song với đó, HTX áp dụng quy trình giám sát chất lượng nước, điều chỉnh mật độ nuôi và kiểm soát dịch bệnh bằng các quy trình kỹ thuật tiên tiến. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới phát triển thủy sản an toàn và bền vững.

Ông Nguyễn Quyết, Phó Giám đốc HTX Thủy sản Hoàng Kim, chia sẻ: “Việc đầu tư hệ thống quạt nước tạo oxy giúp môi trường nuôi ổn định, nhờ đó, cá sinh trưởng tốt, chất lượng sản phẩm được nâng lên, hiệu quả kinh tế của HTX cũng cải thiện rõ rệt. Cùng với hệ thống tạo oxy, HTX đang từng bước áp dụng các quy trình kỹ thuật tiên tiến trong quản lý môi trường nuôi, góp phần giảm chi phí sản xuất và hướng tới phát triển thủy sản an toàn, bền vững.”

Điều đáng nói là việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong nuôi thủy sản tại các HTX không phải là những giải pháp đơn lẻ, mà là kết quả của cả một quá trình chuyển giao kỹ thuật, từ công nghệ sản xuất giống, nuôi cá lồng bằng vật liệu HDPE đến quy trình quản lý môi trường hiện đại. Quá đó, từng bước thay đổi tư duy sản xuất, đưa ngành thủy sản Lào Cai phát triển theo hướng xanh, hiện đại và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Khoa học công nghệ thay đổi nuôi thủy sản Lào Cai

Ao nuôi
Hệ thống sục khí
Cảm biến nước
Quạt nước tạo oxy
Giám sát môi trường
Cá phát triển đồng đều
Giảm hao hụt
Hiệu quả kinh tế
Oxy Nước sạch Ổn định môi trường Giảm chi phí An toàn Bền vững
Mô hình nuôi cá nước lạnh công nghệ cao tại Lào Cai
Hệ thống bể nuôi cá nước lạnh và các cảm biến chất lượng nước công nghệ cao tại Sapa, Lào Cai.
02 VNBUSINESS / EMAGAZINE

Chinh phục thị trường lớn


Bức tranh đổi mới của HTX Lào Cai không chỉ dừng lại ở thủy sản mà còn lan tỏa mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực nông nghiệp khác. Với gần 1.000 HTX nông nghiệp, khu vực kinh tế tập thể đang thực sự trở thành "xương sống" của nông nghiệp địa phương.

Chính các HTX đã đưa giống cây trồng, vật nuôi mới vào sản xuất theo quy trình VietGAP, hữu cơ; tổ chức liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị; đồng thời nâng tầm nhiều đặc sản như chè, quế, cá hồi, cá tầm, dược liệu, rau an toàn, mật ong hay sơn tra trở thành sản phẩm OCOP có sức cạnh tranh trên thị trường.

Việc hơn một nửa số sản phẩm OCOP của Lào Cai được xây dựng từ các HTX và tổ hợp tác là minh chứng rõ ràng cho vai trò trung tâm của kinh tế tập thể trong phát triển nông nghiệp hiện đại.

Không chỉ tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho thành viên, HTX còn là cầu nối giữa người nông dân với doanh nghiệp, siêu thị, chuỗi bán lẻ và các nền tảng thương mại điện tử. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ tư duy "sản xuất những gì mình có" sang "sản xuất những gì thị trường cần".

Nhiều HTX tiêu biểu như HTX Quế hồi Việt Nam, HTX Kiến Thuận, HTX Vạn Hoa hay HTX Rau quả Thắng Lợi đã từng bước xây dựng được thương hiệu riêng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ. Những thương hiệu ấy không chỉ đại diện cho chất lượng sản phẩm mà còn là tài sản trí tuệ có giá trị lâu dài của HTX.

Rừng quế Lào Cai và các khâu phơi sấy vỏ quế
Rừng nguyên liệu quế hữu cơ bạt ngàn tại vùng cao Lào Cai mang lại giá trị kinh tế bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc xây dựng, đăng ký và bảo vệ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, bao bì, truy xuất nguồn gốc hay quyền sở hữu trí tuệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu HTX muốn phát triển bền vững.

Một trong những câu chuyện truyền cảm hứng nhất là HTX Trà Shan tuyết Phình Hồ. Từ một đơn vị chủ yếu tiêu thụ chè theo phương thức truyền thống, HTX đã được Liên minh HTX tỉnh hỗ trợ tham gia các khóa đào tạo về tiếp thị, kinh doanh số và thương mại điện tử.

“Sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ thành quả lao động mà còn mở đường cho nông sản Lào Cai và các HTX trên địa bàn tỉnh chinh phục thị trường trong nước cũng như quốc tế.”

Nhờ đó, thương hiệu Trà TDG ra đời, đưa những búp chè Shan tuyết cổ thụ bước lên một sân chơi hoàn toàn mới. Sản phẩm được giới thiệu trên Shopee, Lazada, TikTok Shop, đồng thời quảng bá mạnh mẽ trên nền tảng TikTok với hàng trăm nghìn lượt theo dõi.

Chính sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và công nghệ số đã giúp trà Shan tuyết Phình Hồ chinh phục những thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.

Hành trình đưa nông sản HTX Lào Cai ra thị trường

HTX
VietGAP
OCOP
Thương hiệu
QR truy xuất
Shopee / TikTok
Siêu thị
Xuất khẩu
Europe USA Japan
Chè Shan tuyết Quế Rau sạch Mật ong Cá hồi Dược liệu
Búp chè Shan tuyết cổ thụ vùng cao
Những búp chè Shan tuyết cổ thụ được thu hoạch thủ công trên đỉnh núi Lào Cai quanh năm mờ sương.
03 VNBUSINESS / EMAGAZINE

Phát huy tài sản trí tuệ


Câu chuyện của HTX Nông nghiệp sạch T&D cũng cho thấy chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời đối với các HTX vùng cao. Nhờ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất, quản trị kinh doanh và bán hàng trực tuyến, các sản phẩm đặc sản như su su, sơn tra, đào hay gà thịt đã có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị lớn ở Hà Nội, Hải Phòng, đồng thời được tiêu thụ hiệu quả thông qua livestream và các sàn thương mại điện tử. Khoảng cách địa lý giữa vùng cao và đô thị dường như được xóa nhòa nhờ công nghệ.

Thực tế cho thấy, đổi mới sáng tạo trong HTX không chỉ là đầu tư máy móc hay đưa sản phẩm lên môi trường số. Quan trọng hơn, đó là sự thay đổi trong tư duy quản trị, cách tổ chức sản xuất và phương thức tiếp cận thị trường.

Một HTX hiện đại phải biết khai thác dữ liệu thị trường, ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc, quản lý vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch và phát triển thương hiệu. Đây cũng là nền tảng để tạo ra những tài sản trí tuệ, gia tăng giá trị cho nông sản và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ứng dụng drone trong quản lý và chăm sóc cây trồng
Drone nông nghiệp bay giám sát và phun tưới tự động trên các sườn đồi bậc thang tại vùng nguyên liệu Lào Cai.

Song hành với đổi mới sáng tạo là việc xây dựng văn hóa tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể. Đối với HTX, sở hữu trí tuệ không chỉ là nhãn hiệu hay logo, mà còn là quy trình sản xuất, bí quyết chế biến, giống cây trồng, thiết kế bao bì, chỉ dẫn địa lý và uy tín thương hiệu.

Khi các HTX chủ động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, họ không chỉ bảo vệ thành quả lao động mà còn tạo nền tảng để mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và nâng cao giá trị sản phẩm. Đây cũng là yếu tố quan trọng để nông sản Lào Cai đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Tài sản trí tuệ tạo giá trị mới cho HTX

HTX
Nhãn hiệu
Logo
Bao bì
Chỉ dẫn địa lý
Quy trình sản xuất
Giống
Truy xuất nguồn gốc
Chế biến sâu
Thương hiệu
Thương mại điện tử
Chuyển đổi số

Để tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi đó, tỉnh Lào Cai cùng Liên minh HTX đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ thiết thực. Tiêu biểu là Dự án SPRINT do Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada tài trợ với 34 lớp tập huấn cho hơn 1.400 lượt học viên, giúp các HTX tiếp cận thương mại điện tử, ứng dụng năng lượng tái tạo, nâng cao năng lực quản trị và thích ứng với biến đổi khí hậu. Những chương trình này không chỉ trang bị kiến thức mà còn mở ra tư duy mới về phát triển kinh tế tập thể trong thời đại số.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy, khi khoa học - công nghệ được đặt vào đúng vị trí trung tâm, khi chuyển đổi số trở thành công cụ hỗ trợ sản xuất và khi đổi mới sáng tạo trở thành văn hóa phát triển, HTX hoàn toàn có thể tạo nên những bước bứt phá mạnh mẽ, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, giá trị cao và phát triển bền vững.

Khoa học công nghệ, chuyển đổi số, liên kết chuỗi, sở hữu trí tuệ chính là chìa khóa để HTX ở Lào Cai nâng tầm giá trị nông sản, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong kỷ nguyên kinh tế số.”
EMAGAZINE / VNBUSINESS / TẠP CHÍ KINH DOANH Giang Ninh