HTX Sản xuất kinh doanh - dịch vụ nông nghiệp Tâm Thành (xã Ia Hrung) là một ví dụ tiêu biểu. Với 157 thành viên canh tác hơn 320 ha cà phê cùng nhiều diện tích cây ăn quả, HTX không chỉ cung ứng vật tư đầu vào đảm bảo chất lượng mà còn chủ động xây dựng các chuỗi liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu.

Thông qua liên kết với Công ty TNHH Sơn Huyền Phát và Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, các thành viên được hướng dẫn sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn 4C, đồng thời được doanh nghiệp bao tiêu toàn bộ sản phẩm sau thu hoạch. Giá thu mua luôn cao hơn thị trường khoảng 350.000 đồng/tấn, bao gồm hỗ trợ chi phí vận chuyển và phần chênh lệch giá.

Hiệu quả của mô hình thể hiện rất rõ. Nhờ áp dụng quy trình sản xuất đồng bộ, năng suất cà phê ổn định trên 4 tấn nhân/ha, lợi nhuận đạt khoảng 300-350 triệu đồng/ha mỗi năm. Đối với nhiều hộ nông dân, đây là mức thu nhập đủ để tái đầu tư sản xuất, cải thiện đời sống và yên tâm gắn bó với cây cà phê.

Gia đình ông Phạm Huy Hợi, thành viên HTX với 1,2 ha cà phê, là minh chứng sinh động. Từ khi tham gia HTX, toàn bộ sản phẩm đều được bao tiêu ổn định, giá bán luôn cao hơn thị trường, trong khi quy trình sản xuất được hỗ trợ bài bản. Điều đó giúp thu nhập của gia đình tăng lên rõ rệt và giảm đáng kể rủi ro về thị trường.

"Điều quan trọng hơn là HTX không chỉ bán sản phẩm mà còn bán niềm tin. Người nông dân yên tâm sản xuất vì biết trước đầu ra, doanh nghiệp yên tâm đầu tư vì có vùng nguyên liệu ổn định, còn HTX đóng vai trò điều phối để các bên cùng có lợi", ông Hợi chia sẻ.

Đối với ông Đặng Hữu Thọ, người đã gắn bó với HTX ngay từ những ngày đầu thành lập, điều quý giá nhất không chỉ là mức giá bán cao hơn mà còn là sự ổn định. Gia đình chỉ có 0,5 ha lúa nhưng luôn được hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và có hợp đồng bao tiêu rõ ràng. Đây chính là nền tảng để người nông dân yên tâm đầu tư lâu dài.

Trong khi đó, HTX Nông nghiệp Phước Hưng (xã Tuy Phước Bắc) cũng tạo dấu ấn bằng mô hình cánh đồng lớn liên kết sản xuất lúa giống. Những năm gần đây, diện tích liên kết dao động từ 170-500 ha, sản lượng thu mua bình quân trên 1.200 tấn mỗi năm, có năm đạt tới 2.500 tấn.

Doanh thu gần 14 tỷ đồng/năm là minh chứng cho hiệu quả của mô hình liên kết quy mô lớn. Việc được vinh danh Top 100 HTX tiêu biểu toàn quốc và nhận giải thưởng "Ngôi sao HTX" năm 2024 càng khẳng định hướng đi đúng đắn của HTX.

Những mô hình này cho thấy, khi HTX đóng vai trò "nhạc trưởng", sản xuất nông nghiệp không còn manh mún mà được tổ chức theo chuỗi giá trị khép kín từ giống, vật tư, kỹ thuật, thu hoạch đến tiêu thụ. Giá trị gia tăng không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ chất lượng, thương hiệu và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Một yếu tố quan trọng khác là truy xuất nguồn gốc. Thông qua tem điện tử, mã QR và các nền tảng số, toàn bộ quá trình sản xuất, chăm sóc, thu hoạch, sơ chế và vận chuyển đều được ghi nhận minh bạch. Người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra thông tin sản phẩm, còn doanh nghiệp xuất khẩu cũng đáp ứng tốt hơn các quy định của các thị trường khó tính.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng và phát triển tài sản trí tuệ cho nông sản. Khi sản phẩm có chất lượng đồng đều, nguồn gốc rõ ràng, vùng nguyên liệu ổn định, HTX sẽ có điều kiện đăng ký nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì và phát triển thương hiệu bền vững. Giá trị của nông sản vì thế không chỉ nằm ở sản phẩm hữu hình mà còn nằm ở uy tín và thương hiệu được tích lũy theo thời gian.

Bên cạnh liên kết sản xuất, chuyển đổi số đang trở thành động lực mới giúp HTX nâng cao năng lực cạnh tranh.

Các phần mềm quản lý thành viên, nhật ký điện tử, quản lý vùng nguyên liệu, hệ thống truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử, thanh toán số hay quản trị kho hàng đang từng bước thay đổi cách thức vận hành của nhiều HTX. Khi dữ liệu được số hóa, việc kiểm soát chất lượng, dự báo sản lượng, kết nối doanh nghiệp và quản lý hợp đồng cũng trở nên thuận lợi hơn.

Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, dữ liệu số minh bạch giúp tăng niềm tin khi ký kết hợp đồng dài hạn. Đối với cơ quan quản lý, chuyển đổi số hỗ trợ giám sát chất lượng sản phẩm và vùng nguyên liệu hiệu quả hơn. Quan trọng nhất, người nông dân cũng từng bước tiếp cận phương thức sản xuất hiện đại, giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống.

Chuyển đổi số vì vậy không phải mục tiêu cuối cùng mà là công cụ để HTX xây dựng nền nông nghiệp thông minh, minh bạch và có khả năng thích ứng với yêu cầu của thị trường toàn cầu.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện có 784 HTX và 1.094 tổ hợp tác; riêng lĩnh vực nông nghiệp có 579 HTX với gần 196.000 thành viên. Đáng chú ý, đã có 62 HTX liên kết với doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh; hình thành 272 chuỗi liên kết cây trồng với gần 250.000 ha; xây dựng 31 chuỗi cung ứng nông, lâm, thủy sản an toàn. Hơn 174.000 hộ dân đang tham gia các mô hình liên kết với 105 HTX, 3 tổ hợp tác và 178 doanh nghiệp.

Những con số này phản ánh xu hướng phát triển tích cực của kinh tế hợp tác, HTX, đồng thời cho thấy dư địa còn rất lớn để mở rộng các mô hình liên kết, mang lại lợi ích bền vững cho nông nghiệp, nông dân.