TỪ CÂY CHUỐI QUÊ NHÀ
ĐẾN CHUỖI GIÁ TRỊ XANH

Từ bao đời nay, cây chuối hiện diện ở hầu khắp các vùng quê Việt Nam như một loại cây dân dã, quen thuộc. Thế nhưng, trong tư duy sản xuất truyền thống, giá trị của cây chuối chủ yếu dừng lại ở quả, còn thân, bẹ, lá hay bã sau chế biến thường bị bỏ đi hoặc chỉ tận dụng ở mức rất hạn chế.

Chính cách tiếp cận này khiến nguồn tài nguyên nông nghiệp bị lãng phí, giá trị gia tăng thấp và người trồng chuối khó nâng cao thu nhập. Bằng một góc nhìn khác, HTX Sợi chuối và Dịch vụ nông nghiệp Hương Trà đã biến toàn bộ cây chuối thành nguồn nguyên liệu quý giá để phát triển chuỗi sản phẩm đa dạng theo mô hình kinh tế tuần hoàn, khẳng định rằng nếu biết ứng dụng công nghệ và khai thác tài sản trí tuệ, ngay cả những nông sản bình dị nhất cũng có thể tạo nên giá trị kinh tế lớn.

Chỉ mới thành lập từ tháng 10/2025, HTX Hương Trà đã nhanh chóng xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 25 ha tại ba xã Hương Trà, Bình Điền và Hưng Lộc của TP. Huế.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ phát triển mà còn ở chiến lược lựa chọn con đường đi ngay từ những ngày đầu. Thay vì tự mày mò công nghệ, HTX chủ động liên kết với Công ty CP Musa Pacta – đơn vị tiên phong phát triển công nghệ sợi chuối tại Việt Nam.

Sự hợp tác này giúp HTX tiếp nhận đồng bộ quy trình kỹ thuật từ khâu giống, canh tác, chăm sóc đến thu hoạch và chế biến, đồng thời được hỗ trợ máy móc hiện đại như máy xẻ thân chuối, máy tuốt sợi cũng như bao tiêu sản phẩm đầu ra.

Đây là minh chứng rõ nét cho vai trò của mô hình liên kết giữa HTX với doanh nghiệp trong nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Thay vì phải đầu tư nhiều năm nghiên cứu, HTX có thể tiếp cận ngay các quy trình kỹ thuật tiên tiến, rút ngắn thời gian hoàn thiện công nghệ, giảm chi phí thử nghiệm và nhanh chóng đưa sản phẩm ra thị trường.

Ngược lại, doanh nghiệp cũng mở rộng được vùng nguyên liệu, phát triển mạng lưới sản xuất và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng. Chính sự cộng hưởng giữa tri thức, công nghệ và sản xuất đã tạo nên sức mạnh cạnh tranh mới cho nông nghiệp Việt Nam.

Nhờ áp dụng quy trình hiện đại, HTX Hương Trà hiện đạt công suất chế biến khoảng 100 tấn chuối quả tươi mỗi tháng, tạo việc làm ổn định cho khoảng 50 lao động địa phương.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất mà HTX tạo ra không chỉ nằm ở con số sản lượng mà ở khả năng khai thác gần như trọn vẹn giá trị của cây chuối. Từ thân chuối sau khi tuốt sợi, những người thợ khéo léo tạo nên dây thừng, túi xách, giỏ, chổi, giấy và nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị cao.

Sợi chuối Hương Trà được đánh giá cao nhờ độ bền, mềm, dẻo và khả năng chống mốc tốt. Song song với đó, HTX còn phát triển hàng loạt sản phẩm chế biến như bột chuối xanh, chuối sấy dẻo, trà hoa chuối, rượu chuối, giấm chuối.

Ngay cả phần bã cuối cùng cũng được ủ thành phân bón hữu cơ vi sinh và giá thể phục vụ sản xuất nông nghiệp, hình thành một quy trình gần như không phát sinh chất thải.

Mô hình của HTX phản ánh xu hướng tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại: gia tăng giá trị bằng đổi mới sáng tạo thay vì chỉ gia tăng sản lượng. Trong đó, tài sản trí tuệ đóng vai trò là nền tảng quan trọng.

Công nghệ chế biến, quy trình sản xuất, kiểu dáng sản phẩm, nhãn hiệu hàng hóa, bao bì, thương hiệu và hệ thống nhận diện đều là những tài sản vô hình nhưng có khả năng tạo ra giá trị kinh tế lâu dài.

Khi được bảo hộ và khai thác hiệu quả, tài sản trí tuệ không chỉ bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường trong nước và quốc tế.

Thực tế cho thấy, nhiều HTX thành công đều bắt đầu từ việc xây dựng thương hiệu. Một sản phẩm có chất lượng tốt nhưng không có thương hiệu rất khó tạo được chỗ đứng bền vững.

Ngược lại, khi được đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, xây dựng chỉ dẫn địa lý hoặc phát triển thành sản phẩm OCOP, giá trị nông sản thường được nâng lên đáng kể.

Đối với các HTX, xây dựng thương hiệu cần được thực hiện đồng bộ từ chất lượng sản phẩm, mẫu mã bao bì đến câu chuyện văn hóa gắn với vùng đất và con người địa phương. Chính bản sắc ấy tạo nên sự khác biệt mà không nơi nào có thể sao chép.

Khi kết hợp với truy xuất nguồn gốc điện tử, mã QR, tiêu chuẩn sản xuất an toàn và hệ thống quản lý chất lượng, người tiêu dùng sẽ có đầy đủ thông tin để tin tưởng và lựa chọn sản phẩm. Niềm tin của thị trường chính là nền tảng quan trọng nhất để nâng cao giá trị nông sản.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ứng dụng công nghệ càng trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các HTX. Công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất mà còn hỗ trợ quản lý vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về vùng trồng, quy trình sản xuất, nhật ký điện tử hay hệ thống quản lý thông minh sẽ giúp HTX từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng hiện đại, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về minh bạch thông tin, phát triển bền vững và giảm phát thải.

Bên cạnh liên kết với doanh nghiệp, việc tăng cường hợp tác giữa HTX với các viện nghiên cứu và trường đại học cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là cầu nối đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn sản xuất, giúp HTX tiếp cận giống mới, quy trình công nghệ mới, vật liệu mới, giải pháp chế biến sâu và các mô hình quản trị hiện đại.

Khi những sáng chế, giải pháp hữu ích hay quy trình công nghệ được thương mại hóa thông qua HTX, giá trị của tài sản trí tuệ sẽ không chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm mà thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn.

Mô hình liên kết "bốn nhà" gồm Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân, trong đó HTX đóng vai trò trung tâm tổ chức sản xuất, đang ngày càng chứng minh hiệu quả.

HTX là đơn vị tập hợp nông dân, doanh nghiệp là đầu tàu thị trường, còn các viện nghiên cứu và trường đại học cung cấp tri thức, công nghệ. Khi các chủ thể cùng chia sẻ lợi ích và trách nhiệm, quá trình nghiên cứu, ứng dụng và khai thác tài sản trí tuệ sẽ diễn ra nhanh hơn, hiệu quả hơn và tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh cao.

Giám đốc HTX Hương Trà, chị Hoàng Mỹ Linh, chia sẻ rằng xuất phát từ tình yêu với quê hương và người nông dân, chị mong muốn mang công nghệ tận dụng toàn bộ cây chuối về phát triển tại địa phương.

Điều đáng quý là khát vọng của HTX không chỉ dừng ở việc tạo ra một sản phẩm mới mà hướng tới xây dựng một mô hình nông nghiệp không rác thải, thân thiện với môi trường và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Tuy nhiên, để những mô hình như HTX Hương Trà phát triển mạnh hơn, rất cần sự đồng hành của các chính sách hỗ trợ. Bên cạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, phát triển sản phẩm OCOP và chuyển giao công nghệ, các HTX cũng cần được tiếp cận các gói tín dụng xanh phù hợp với đặc thù của mô hình kinh tế tuần hoàn.

Khi những quy trình sản xuất thân thiện với môi trường, đáp ứng các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) được ưu tiên về lãi suất và hạn mức tín dụng, các HTX sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.