HTX mở lối thoát nghèo bằng liên kết chuỗi và chuyển đổi số

Tại xã Tà Lài, cây bưởi da xanh đã và đang hình thành vùng sản xuất quy mô lớn với khoảng 1.050ha, trong đó 875ha đang cho thu hoạch, sản lượng hơn 20.000 tấn mỗi năm.

Tuy nhiên, một thời gian dài trước đây, dù có vùng sản xuất rộng lớn, cây bưởi da xanh ở Tà Lãi chưa thực sự cho hiệu quả tương xứng tiềm năng, khi người trồng chưa có cách tổ chức sản xuất thống nhất, kiểm soát chất lượng, dẫn đến đầu ra thiếu ổn định.

Trong bối cảnh đó, HTX Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Tà Lài được thành lập với 67 thành viên, quy mô sản xuất trên 228ha. Cùng với đó là Tổ hợp tác sản xuất bưởi Núi Tượng - Phú Lập tập hợp 85 thành viên, quản lý 558ha canh tác theo tiêu chuẩn cao.

Sự ra đời của các HTX, tổ hợp tác ở Tà Lài không đơn thuần là tập hợp thêm thành viên, mà là tổ chức lại phương thức sản xuất. Khi nhiều hộ cùng tham gia, diện tích canh tác được kết nối thành vùng nguyên liệu, quy trình chăm sóc có thể thống nhất và sản lượng được tập trung.

Ông Nguyễn Đức An, thành viên HTX Tà Lài, cho hay tham gia vào HTX với mong muốn đổi mới cách nghĩ, cách làm, xây dựng thương hiệu riêng cho trái bưởi địa phương, để nhắc đến bưởi da xanh, người tiêu dùng nghĩ ngay tới Đồng Nai.

Trong khi đó, tại xã Phú Lý, HTX Nông nghiệp Bưởi Minh Khang ra mắt vào tháng 7 với 5 thành viên, quản lý khoảng 20ha bưởi da xanh theo hướng sạch, an toàn.

Giám đốc HTX Huỳnh Công Khương cho rằng, cần xây dựng quy trình chung, mã số vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc để người tiêu dùng biết rõ xuất xứ sản phẩm.

Theo ông Khương, nếu mỗi hộ sản xuất một kiểu, thị trường khó nhận diện đâu là sản phẩm đạt chất lượng. Vì vậy, HTX phải đứng ra tạo sự đồng nhất về quy trình và chất lượng.

Bài toán thương hiệu và chất lượng có ý nghĩa lớn với toàn ngành hang bưởi tại Đồng Nai. Thành phố có hơn 10.800ha bưởi, sản lượng khoảng 163.000 tấn mỗi năm, nhưng diện tích tham gia liên kết chuỗi mới đạt khoảng 12%.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, an toàn và nguồn gốc, khoảng trống liên kết chính là điểm nghẽn cần tháo gỡ. Và, liên kết thành lập HTX, tổ hợp tác có thể là một trong những lời giải cho bài toán liên kết.

Nếu liên kết giúp hình thành vùng nguyên liệu thì chuyển đổi số tạo công cụ để quản lý vùng nguyên liệu hiệu quả hơn. Với HTX, số hóa không nhất thiết bắt đầu bằng những hệ thống đắt tiền hay công nghệ phức tạp.

Giá trị thực tế nằm ở khả năng theo dõi quá trình sản xuất, lưu trữ nhật ký canh tác, quản lý vật tư, giám sát chất lượng và cung cấp thông tin đáng tin cậy cho khách hàng.

Tại HTX Thương mại dịch vụ Phước Thiện (xã Hưng Phước), hệ thống wifi 4G, camera giám sát, tưới nhỏ giọt và châm phân tự động được ứng dụng trong sản xuất mít ruột đỏ, vú sữa Hoàng Kim. Các thông số như nhiệt độ, độ ẩm được theo dõi, hệ thống tưới có thể điều khiển từ xa bằng điện thoại.

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc kiểm tra thủ công, người quản lý có thể chủ động hơn trong điều tiết nước, phân bón và theo dõi điều kiện canh tác. Dữ liệu hình thành trong quá trình sản xuất còn hỗ trợ HTX giải trình quy trình với đối tác thu mua.

Tương tự, HTX Hồ tiêu hữu cơ Lộc Quang cũng sử dụng cảm biến đo pH đất, độ ẩm đất, độ ẩm không khí và lưu trữ nhật ký chăm sóc trên nền tảng web.

Theo số liệu của Sở Khoa học và Công nghệ TP. Đồng Nai, ứng dụng công nghệ có thể giúp HTX giảm phụ thuộc vào nhân công thuê ngoài, tiết kiệm khoảng 2-3 triệu đồng/ha/tháng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hiệu quả không nằm ở số lượng thiết bị được lắp đặt, mà ở việc công nghệ giải quyết được vấn đề nào của sản xuất. Nếu đầu tư mà không thay đổi quy trình quản lý, công nghệ rất dễ trở thành khoản chi phí mới thay vì công cụ gia tăng năng suất.

Theo đó, với các HTX có nguồn lực hạn chế, cách tiếp cận phù hợp là bắt đầu từ những khâu có tác động rõ ràng nhất. HTX có diện tích lớn, nhu cầu tưới tiêu thường xuyên có thể ưu tiên tưới tự động.

HTX hướng đến xuất khẩu cần chú trọng nhật ký điện tử, quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. HTX cung ứng cho hệ thống phân phối nên tập trung chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm, quy cách đóng gói và đơn hàng... Việc lựa chọn cần dựa trên quy mô sản xuất, khả năng tài chính, trình độ thành viên và yêu cầu thực tế của khách hàng.

Ở thị trường nông sản hiện đại, chất lượng không thể chỉ được khẳng định bằng cam kết của người bán. Doanh nghiệp và người tiêu dùng cần bằng chứng về nơi trồng, quy trình chăm sóc, vật tư sử dụng và quá trình thu hoạch.

Vì thế, số hóa vùng nguyên liệu, bản đồ hóa khu vực sản xuất, lập nhật ký điện tử và gắn mã QR đang trở thành những công cụ quan trọng để HTX tăng tính minh bạch.

HTX Nông nghiệp thương mại dịch vụ Xuân Định, tại xã Xuân Định, đang sản xuất sầu riêng theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Giám đốc HTX Đặng Thị Thúy Nga cho biết, trong quá trình xây dựng mã số vùng trồng, thành viên được tập huấn kỹ thuật chăm sóc theo tiêu chuẩn xuất khẩu.

Điểm đáng chú ý là công cụ số có thể tạo ra thay đổi vượt ra ngoài khâu truy xuất. Khi thông tin được ghi chép có hệ thống, HTX dễ phát hiện những khâu chưa tuân thủ quy trình, đối chiếu chất lượng giữa các lô hàng và xác định trách nhiệm khi phát sinh vấn đề.

Dữ liệu cũng giúp doanh nghiệp đánh giá năng lực cung ứng, xây dựng kế hoạch thu mua và duy trì quan hệ hợp tác dài hạn với HTX. Với người nông dân, sản xuất theo tiêu chuẩn không chỉ phục vụ một đơn hàng mà còn hình thành kỹ năng canh tác có thể áp dụng qua nhiều vụ.

Lợi ích HTX gắn trực tiếp với mục tiêu giảm nghèo và tạo việc làm. Khi HTX tổ chức được vùng nguyên liệu, sơ chế, đóng gói và tiêu thụ, cơ hội việc làm không chỉ nằm trên đồng ruộng mà còn mở rộng sang phân loại, bảo quản, vận chuyển, kiểm soát chất lượng và quản lý dữ liệu. Những hoạt động này giúp đa dạng hóa nguồn thu tại địa phương, tạo điều kiện để lao động nông thôn tham gia các công đoạn có giá trị cao hơn.

Khi người nông dân không còn đơn độc trước thị trường, dữ liệu trở thành công cụ quản trị và liên kết tạo ra đầu ra ổn định, HTX sẽ có thêm cơ sở để nâng thu nhập, mở rộng việc làm và biến giảm nghèo từ hỗ trợ trước mắt thành quá trình phát triển sinh kế bền vững.