HTX MỞ LỐI DU LỊCH XANH BẰNG ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Không chỉ là những đơn vị liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản, nhiều HTX trên cả nước đang từng bước chuyển mình theo hướng đa giá trị, kết hợp giữa nông nghiệp, du lịch, văn hóa và công nghệ để tạo ra các sản phẩm có hàm lượng tri thức cao.

Nhắc đến Thái Nguyên, nhiều người nghĩ ngay đến vùng chè nổi tiếng cả nước. Nhưng giờ đây, cây chè không chỉ mang lại giá trị từ những búp trà thơm ngon mà còn trở thành nền tảng để phát triển ngành công nghiệp không khói.

Với gần 22.400ha chè, Thái Nguyên đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm du lịch xanh của vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Điều đáng chú ý là động lực của quá trình này đến từ chính các HTX, những đơn vị hiểu rõ giá trị bản địa và biết cách biến lợi thế truyền thống thành sản phẩm kinh tế mới.

Nếu trước đây, HTX chủ yếu tập trung vào sản xuất nguyên liệu thì nay nhiều đơn vị đã mở rộng chuỗi giá trị bằng việc kết hợp sản xuất với dịch vụ du lịch trải nghiệm. Những vùng chè nổi tiếng như Tân Cương, La Bằng, Vô Tranh hay Trại Cài đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước.

Tiêu biểu là HTX trà sạch Đạt Phát tại xã Vô Tranh. Không chỉ sở hữu 4 sản phẩm OCOP 4 sao, HTX còn xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm gắn với văn hóa trà. Du khách đến đây được trực tiếp hái chè, sao chè, ướp trà sen, tìm hiểu quy trình sản xuất sạch và khám phá nghệ thuật thưởng trà của người Việt.

Điểm hấp dẫn của mô hình không nằm ở những công trình đồ sộ mà ở chính trải nghiệm chân thực. Mỗi vị khách đều có thể trở thành "người nông dân một ngày", tự tay thu hái những búp chè non, tham gia các công đoạn chế biến truyền thống và lắng nghe câu chuyện về cây chè, về văn hóa bản địa.

Đáng chú ý, HTX Đạt Phát không phát triển đơn lẻ mà liên kết với khoảng 30 hộ dân, hình thành vùng nguyên liệu hàng trăm ha. Mô hình liên kết này giúp người dân vừa có đầu ra ổn định cho sản phẩm, vừa có thêm nguồn thu từ các hoạt động dịch vụ du lịch.

Có thể thấy, du lịch cộng đồng chỉ có thể phát triển bền vững khi dựa trên những giá trị bản địa đặc sắc. Đây cũng là lợi thế mà các HTX đang khai thác hiệu quả.

Bên cạnh trải nghiệm tại vùng chè, nhiều HTX còn đưa du khách hòa mình vào không gian văn hóa của đồng bào Sán Chay với điệu múa Tắc Xình - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những nét văn hóa truyền thống không còn chỉ được bảo tồn mà đã trở thành sản phẩm du lịch có giá trị kinh tế.

Thành công của các HTX chính là ví dụ sinh động về việc biến tài sản văn hóa thành tài sản trí tuệ của cộng đồng. Thái Nguyên cũng đang phát triển các sản phẩm mới như tour "Hiking trà trong mây", kết nối cảnh quan thiên nhiên với những cây trà shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, suối, thác và rừng nguyên sinh.

Xu hướng mới ở “thủ phủ chè” cho thấy các HTX không còn cạnh tranh bằng sản phẩm đơn lẻ mà bằng cả hệ sinh thái trải nghiệm. Giá trị gia tăng đến từ câu chuyện sản phẩm, cảnh quan, văn hóa, tri thức bản địa và chất lượng dịch vụ.

Trong nền kinh tế tri thức, tài sản giá trị nhất không còn chỉ là đất đai hay máy móc mà chính là thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, quy trình công nghệ, dữ liệu số, thiết kế bao bì, câu chuyện sản phẩm và uy tín thị trường.

Đối với HTX, việc xây dựng tài sản trí tuệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Một sản phẩm OCOP được bảo hộ nhãn hiệu, có mã QR truy xuất nguồn gốc, sở hữu bao bì chuyên nghiệp, được quảng bá trên nền tảng số và gắn với câu chuyện văn hóa sẽ có giá trị cao hơn nhiều lần so với sản phẩm bán theo phương thức truyền thống.

Đặc biệt, khi kết hợp với du lịch trải nghiệm, giá trị của tài sản trí tuệ càng được nhân lên. Du khách không chỉ mua một gói trà hay một chai nước ép mà còn mua niềm tin, câu chuyện và những trải nghiệm gắn với vùng đất, con người.

Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo trong khu vực kinh tế tập thể, nơi mỗi HTX đều coi nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo của HTX vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Phần lớn HTX có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế, thiếu nhân lực công nghệ, kỹ năng quản trị số còn yếu và chưa đủ nguồn lực đầu tư hạ tầng hiện đại.

Bởi vậy, vai trò đồng hành của các cơ quan quản lý ngày càng quan trọng. Các chương trình đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ xây dựng website, đăng ký nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc, phát triển thương mại điện tử hay kết nối với các doanh nghiệp công nghệ cần tiếp tục được mở rộng.

Song song với đó, cần khuyến khích các HTX đầu tư mạnh hơn cho nghiên cứu và phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn trong quản lý sản xuất, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm; đồng thời tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với thương hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu tập thể và chỉ dẫn địa lý.

Khi đổi mới sáng tạo trở thành văn hóa, chuyển đổi số trở thành phương thức vận hành và tài sản trí tuệ trở thành lợi thế cạnh tranh, các HTX sẽ không chỉ tạo ra những sản phẩm chất lượng mà còn hình thành những thương hiệu mạnh mang bản sắc địa phương, đồng thời đủ sức vươn xa trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.