HTX MỞ ĐƯỜNG
CHO MÃNG CẦU BÀ ĐEN
VƯƠN XA
Từ cây trồng truyền thống dưới chân núi Bà Đen, mãng cầu Tây Ninh đang từng bước trở thành thương hiệu nông sản giá trị cao nhờ liên kết sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, tài sản trí tuệ và chuyển đổi số.
Nằm dưới chân ngọn núi cao nhất Nam Bộ, những vườn mãng cầu xanh ngút ngàn quanh núi Bà Đen từ lâu đã trở thành biểu tượng nông nghiệp đặc trưng của Tây Ninh.
Từ một loại cây trồng truyền thống gắn bó với người dân địa phương, mãng cầu Bà Đen hôm nay đang từng bước khẳng định vị thế của một thương hiệu nông sản có giá trị cao, được xây dựng trên nền tảng chất lượng, liên kết sản xuất và đổi mới tư duy làm nông nghiệp.
TỪ VIETGAP ĐẾN
TƯ DUY SẢN XUẤT HIỆN ĐẠI
Đằng sau sự phát triển của trái mãng cầu núi Bà Đen là vai trò ngày càng nổi bật của các HTX trong việc tổ chức sản xuất, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, phát triển tài sản trí tuệ và từng bước đưa nông sản Tây Ninh hội nhập sâu hơn vào thị trường trong nước và quốc tế.
Tây Ninh hiện có hơn 5.900 ha diện tích trồng mãng cầu, trong đó khu vực quanh chân núi Bà Đen chiếm hơn 50% tổng diện tích. Đây được xem là vùng trọng điểm sản xuất mãng cầu của địa phương với sản lượng hằng năm đạt khoảng 35.000-40.000 tấn.
VÙNG MÃNG CẦU BÀ ĐEN
ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN TẠO NÊN GIÁ TRỊ VƯỢT TRỘI
Ông Huỳnh Biển Chiêu, 70 tuổi, ngụ xã Tân Phú, cho biết không phải ngẫu nhiên mà mãng cầu tập trung phát triển tại khu vực này. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù của núi Bà Đen đã tạo nên những khác biệt mà ít nơi nào có được.
Biên độ nhiệt ngày và đêm chênh lệch từ 8-10 độ C, nền đất xám trên phù sa cổ cùng địa hình thoát nước tốt giúp cây sinh trưởng ổn định, cho trái quanh năm với hương vị ngọt thanh, thơm đặc trưng, thịt chắc, vỏ mỏng và hạt nhỏ.
Nhờ những lợi thế tự nhiên đó, mãng cầu trở thành cây trồng chủ lực, mang lại thu nhập từ 200-300 triệu đồng/ha/năm, góp phần nâng cao đời sống cho hàng nghìn hộ nông dân.
"Điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc thù đã tạo nên những khác biệt mà ít nơi nào có được."
Tuy nhiên, cũng như nhiều loại nông sản khác, cây mãng cầu từng đối mặt với những hạn chế cố hữu như sản xuất manh mún, chất lượng không đồng đều, đầu ra phụ thuộc thương lái và giá cả thường xuyên biến động.
Bài toán đặt ra không chỉ là nâng cao năng suất mà còn phải tạo dựng được giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.
Một bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 2011 khi sản phẩm mãng cầu Bà Đen được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Đây không chỉ là sự ghi nhận về nguồn gốc xuất xứ mà còn mở ra cơ hội để nâng tầm thương hiệu nông sản Tây Ninh.
Ngay sau đó, địa phương triển khai các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm và tạo tiền đề cho xuất khẩu.
Những người tiên phong như ông Huỳnh Biển Chiêu đã mạnh dạn tham gia mô hình sản xuất VietGAP trên diện tích 5 ha. Thành công của mô hình đã chứng minh rằng sản xuất theo tiêu chuẩn không phải là gánh nặng mà là con đường tất yếu để nâng cao giá trị nông sản.
LỘ TRÌNH ĐỔI MỚI SẢN XUẤT VIETGAP
Mã Chỉ dẫn địa lý
Mãng cầu Bà Đen được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý chính thức, mở ra hướng đi thương hiệu.
Sản xuất VietGAP
Triển khai rộng rãi các mô hình canh tác sạch, ghi chép nhật ký và theo dõi quy chuẩn.
Chất lượng vệ sinh
Nâng cao chất lượng và an toàn thực phẩm vượt bậc, loại bỏ dư lượng hóa học có hại.
Chinh phục toàn cầu
Tạo tiền đề cốt lõi đáp ứng các rào cản kỹ thuật khắt khe để xuất khẩu chính ngạch.
SỰ CHUYỂN DỊCH TƯ DUY CANH TÁC
- × Sản xuất manh mún
- × Chất lượng không đồng đều
- × Phụ thuộc thương lái
- × Giá cả biến động
- ✓ Sản xuất theo tiêu chuẩn
- ✓ Chất lượng ổn định
- ✓ Truy xuất nguồn gốc
- ✓ Nâng giá trị sản phẩm
Một bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 2011 khi sản phẩm mãng cầu Bà Đen được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Đây không chỉ là sự ghi nhận về nguồn gốc xuất xứ mà còn mở ra cơ hội để nâng tầm thương hiệu nông sản Tây Ninh.
Ngay sau đó, địa phương triển khai các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm và tạo tiền đề cho xuất khẩu.
Những người tiên phong như ông Huỳnh Biển Chiêu đã mạnh dạn tham gia mô hình sản xuất VietGAP trên diện tích 5 ha. Thành công của mô hình đã chứng minh rằng sản xuất theo tiêu chuẩn không phải là gánh nặng mà là con đường tất yếu để nâng cao giá trị nông sản.
HTX DẪN DẮT
CHUỖI GIÁ TRỊ
Ngày nay, tại các vùng trồng mãng cầu đạt chuẩn ở khu vực núi Bà Đen, người dân đã quen thuộc với việc bao trái, sử dụng bẫy sinh học kiểm soát sâu bệnh, áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước, ưu tiên phân hữu cơ và chế phẩm sinh học. Đặc biệt, toàn bộ quá trình sản xuất đều được ghi chép nhật ký canh tác đầy đủ.
Những thay đổi này giúp trái mãng cầu đồng đều về chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và quan trọng hơn là có thể truy xuất nguồn gốc, yếu tố ngày càng trở thành “tấm vé thông hành” để nông sản bước vào các hệ thống phân phối hiện đại.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn góp phần bảo vệ uy tín và thương hiệu của sản phẩm.
Đối với mãng cầu Bà Đen, chất lượng chính là nền tảng cốt lõi để phát huy giá trị của chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ. Nếu VietGAP mở ra hướng đi mới cho người trồng mãng cầu thì các HTX đang trở thành lực lượng trung tâm trong việc tổ chức lại sản xuất.
SƠ ĐỒ CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN DIỆN CỦA HTX
Tiêu biểu là HTX Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung tại xã Tân Phú. Thành lập năm 2022, HTX hiện liên kết với hơn 100 hộ nông dân, quản lý vùng nguyên liệu trên 500 ha, trong đó hơn 100 ha đạt chứng nhận VietGAP.
Sự ra đời của HTX xuất phát từ thực tiễn sản xuất còn phân tán, thiếu liên kết và những khó khăn trong tiêu thụ nông sản, đặc biệt sau giai đoạn dịch COVID-19.
Không chỉ thực hiện vai trò bao tiêu sản phẩm, HTX còn trở thành cầu nối chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn nông dân tuân thủ quy trình sản xuất sạch, bảo đảm thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật trước thu hoạch và nâng cao chất lượng sản phẩm.
HTX Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung
Kiến tạo chuỗi giá trị và tổ chức liên kết vững chắc dưới chân núi Bà Đen.
"Muốn nâng cao giá trị trái mãng cầu phải bắt đầu từ việc thay đổi phương thức sản xuất."
Anh Lê Minh Trung, người sáng lập HTX, cho biết thời gian qua, HTX đã xây dựng mô hình liên kết sản xuất dựa trên nền tảng tri thức và đổi mới sáng tạo. Muốn nâng cao giá trị trái mãng cầu phải bắt đầu từ việc thay đổi phương thức sản xuất.
Đến năm 2024, Hội quán Mãng cầu được thành lập với sự đồng hành của HTX, trở thành diễn đàn để nông dân trao đổi kinh nghiệm, cập nhật tiến bộ kỹ thuật và cùng nhau giải quyết những vấn đề trong sản xuất.
Hoạt động hiệu quả của HTX không chỉ giúp người dân giảm chi phí, ổn định năng suất mà còn tạo ra vùng nguyên liệu tập trung, điều kiện tiên quyết để xây dựng mã số vùng trồng và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
LỘ TRÌNH KẾT NỐI CHUỖI GIÁ TRỊ TẬP TRUNG
Thành lập HTX Minh Trung
Quy tụ hơn 100 hộ dân cùng cam kết sản xuất sạch quy mô trên 500 ha nguyên liệu.
Ra mắt Hội quán Mãng cầu
Nơi nông dân trực tiếp giao lưu khoa học kỹ thuật, trao đổi kỹ thuật & cập nhật tiến bộ khoa học mới.
Xây dựng mã số vùng trồng tập trung
Mở rộng diện tích, lấy mã số vùng trồng làm chìa khóa bước thẳng ra thị trường quốc tế.
GẮN TÀI SẢN TRÍ TUỆ VỚI CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM
Từ thành công của mô hình VietGAP, HTX Minh Trung đang tiếp tục thử nghiệm sản xuất mãng cầu hữu cơ. Dù còn nhiều thách thức, hướng đi này được kỳ vọng sẽ tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và phục hồi hệ sinh thái đất.
Không dừng lại ở sản xuất nông nghiệp, HTX còn hướng tới kết hợp du lịch trải nghiệm, tạo thêm nguồn thu cho thành viên và quảng bá hình ảnh mãng cầu Bà Đen tới du khách trong và ngoài nước.
Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu kiểm soát chất lượng, việc xây dựng mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với các HTX và vùng sản xuất tập trung.
CHUỖI LIÊN KẾT GIÁ TRỊ SỐ
Mã số vùng trồng không đơn thuần là một thủ tục hành chính mà là công cụ quản lý toàn bộ quá trình sản xuất, từ giống cây, quy trình canh tác đến kiểm soát dịch hại. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý và đối tác nhập khẩu xác định nguồn gốc sản phẩm, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.
Song song với đó, việc cấp mã số cơ sở đóng gói giúp kiểm soát chất lượng sau thu hoạch, đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của thị trường quốc tế.
Để thực hiện hiệu quả các yêu cầu này, chuyển đổi số đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Các HTX cần từng bước ứng dụng nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc, cơ sở dữ liệu sản xuất, phần mềm quản lý vùng trồng và hệ thống giám sát chất lượng.
Khi mỗi trái mãng cầu đều có thể truy xuất đầy đủ thông tin từ vùng trồng, người sản xuất đến quy trình chăm sóc, niềm tin của người tiêu dùng sẽ được củng cố, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
Hiện sản phẩm mãng cầu Bà Đen được xếp hạng OCOP 4 sao. Đây là bước tiến mới trong phát triển giống mãng cầu của Tây Ninh, tạo ra cây giống có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, cho năng suất, chất lượng sản phẩm ngày càng cao hơn.
MÔ PHỎNG CHUYỂN ĐỔI SỐ NÔNG NGHIỆP
Hệ thống phần mềm
quản lý vùng trồng
HTX đã tích hợp các công cụ số hóa chính, gồm:
- Nhật ký điện tử: Số hóa toàn bộ hồ sơ bón phân, thu hoạch thời gian thực.
- QR Code: Tem thông tin truy xuất nguồn gốc gắn trên bao bì.
- Cơ sở dữ liệu sản xuất: Dữ liệu đám mây lưu trữ lịch sử phát triển của từng hộ.
Con đường phát triển của mãng cầu Bà Đen cho thấy một bài học quan trọng, giá trị của nông sản không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở chất lượng, thương hiệu, tài sản trí tuệ và khả năng thích ứng với xu thế thị trường.
Với sự đồng hành của các HTX, sự vào cuộc của khoa học công nghệ, việc áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và phát triển thương hiệu số, mãng cầu Bà Đen đang từng bước khẳng định vị thế của một nông sản đặc sản quốc gia, sẵn sàng chinh phục những thị trường khó tính và vươn xa trên bản đồ nông sản thế giới.