HTX kết nối hộ sản xuất nhỏ, xây dựng chuỗi giá trị lớn

Từ nhỏ lẻ đến sức mạnh liên kết

Với 1.797 HTX đang hoạt động, tạo việc làm thường xuyên cho gần 156.000 lao động, Phú Thọ sở hữu nền tảng kinh tế hợp tác có quy mô đáng kể.

Riêng lĩnh vực nông nghiệp có hơn 800 HTX, thu hút 129.000 thành viên và tạo việc làm cho hơn 20.600 lao động với thu nhập bình quân hơn 5 triệu đồng/người/tháng. Khu vực kinh tế tập thể đã trở thành một bộ phận có đóng góp thiết thực vào việc làm, thu nhập và sự vận hành của nền kinh tế địa phương.

Đằng sau quy mô ấy là yêu cầu cấp thiết về tổ chức lại sản xuất. Trong thời gian dài, nông dân phải tự xoay xở từ khâu chọn giống, mua vật tư đến tìm kiếm thương lái. Quy mô canh tác nhỏ, thiếu vốn và thông tin thị trường khiến người sản xuất gặp khó trước biến động giá cả.

HTX thay đổi cách thức vận hành cũ bằng việc tập hợp các hộ thành một chủ thể kinh tế có khả năng tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ và đàm phán với đối tác. Thông qua thống nhất quy trình, lịch thời vụ và tiêu chuẩn chất lượng, HTX giúp các thành viên tham gia vào chuỗi sản xuất có tính liên kết, thay vì đơn độc đối diện với thị trường.

Liên kết không làm mất đi tính chủ động của hộ gia đình mà tạo điều kiện để nguồn lực phân tán được sử dụng hiệu quả hơn. Hộ sản xuất nhỏ khó tự đầu tư máy móc hay các chứng nhận chất lượng, nhưng khi tham gia HTX, họ có thể chia sẻ dịch vụ, tiếp cận hỗ trợ kỹ thuật và tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn chung.

Sự đa dạng giữa miền núi, trung du và đồng bằng đặt ra yêu cầu tổ chức sản xuất phù hợp với từng vùng trên địa bàn tỉnh. HTX chính là đầu mối kết nối lợi thế bản địa với nhu cầu thị trường, đưa các sản phẩm tiềm năng vào chuỗi cung ứng chuyên nghiệp và tạo thêm việc làm tại chỗ.

Khi HTX trở thành điểm tựa của người dân

Giá trị của kinh tế hợp tác thể hiện rõ nhất khi thay đổi trong tổ chức sản xuất chuyển hóa thành cải thiện đời sống. Câu chuyện tại HTX chè Cẩm Mỹ (xã Cự Đồng) là minh chứng cho mối liên hệ giữa liên kết sản xuất, đầu ra sản phẩm và sinh kế.

Hoạt động từ năm 2021, HTX liên kết với hơn 20 hộ trồng chè hữu cơ trên diện tích 30ha, trong đó hơn 15ha đạt chứng nhận VietGAP, sản lượng 240 tấn chè búp tươi mỗi năm.

Thay vì để các hộ tự tìm đầu ra, HTX Cẩm Mỹ tổ chức liên kết sản xuất và thu mua. Giá bán chè hữu cơ trung bình đạt 300.000 đồng/kg, cao gấp đôi so với canh tác truyền thống. Giá trị gia tăng này không chỉ nằm ở khâu kinh doanh mà lan tỏa trực tiếp đến những hộ trồng chè.

Bà Đinh Thị Lý, người dân tộc Mường ở xã Cự Đồng, ngoài 60 tuổi, có thu nhập thường xuyên hơn 4 triệu đồng/tháng từ công việc tại HTX. Gia đình bà cũng có hơn 7 sào chè sản xuất theo hướng hữu cơ.

Thành công của HTX Cẩm Mỹ nói riêng và HTX ở Phú Thọ nói chung phản ánh khía cạnh quan trọng của phát triển nông thôn là sinh kế bền vững có thể hình thành từ việc tổ chức lại chính các hoạt động sản xuất quen thuộc.

Nếu HTX chè Cẩm Mỹ nổi bật về liên kết vùng nguyên liệu, HTX Nấm Tam Đảo lại gợi mở khả năng mở rộng không gian kinh tế bằng cách kết hợp nhiều hoạt động.

Từ mô hình nuôi cấy đông trùng hạ thảo, HTX từng bước liên kết chuỗi giá trị, phát triển vùng trồng dâu nuôi tằm quy mô lớn và xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm nông nghiệp tuần hoàn tại Farm Nấm Tam Đảo.

Cách tiếp cận này giúp giá trị tạo ra từ một không gian nông nghiệp trở nên đa dạng hơn. Người dân có cơ hội tham gia nhiều công đoạn, từ chăm sóc vùng nguyên liệu, thu hoạch, sơ chế đến phục vụ hoạt động trải nghiệm. Đây là hướng đi đáng chú ý đối với địa bàn có lợi thế cảnh quan, sinh thái và sản phẩm đặc trưng.

Dù vậy, phát triển đa ngành đòi hỏi HTX tính toán kỹ năng lực tổ chức, nguồn vốn và nhu cầu thị trường. Mở rộng hoạt động chỉ hiệu quả khi các lĩnh vực bổ trợ nhau, chất lượng dịch vụ và an toàn sản xuất được duy trì nhất quán.

Điểm chung của các mô hình HTX là sự chuyển dịch từ tư duy sản xuất đơn thuần sang tổ chức chuỗi giá trị. Khi kết nối khâu tạo nguyên liệu với chế biến, bảo quản, thương hiệu và tiêu thụ, HTX có cơ hội giữ lại phần giá trị gia tăng tại địa phương. Qua đó, việc làm tại chỗ được tạo ra cho nhiều đối tượng lao động khác nhau, từ vận hành máy móc, đóng gói đến vận chuyển và thương mại, đóng góp sâu hơn vào chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn.

Chính sách hỗ trợ đi cùng năng lực nội tại

Nhận thức được vai trò của HTX, Phú Thọ đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ về vốn, quản trị, công nghệ và thương hiệu. Giai đoạn 2021-2025, tỉnh tổ chức hơn 80 lớp đào tạo cho 5.000 lượt cán bộ, thành viên HTX; hỗ trợ vốn đầu tư máy móc, hạ tầng.

Tháng 10/2025, tỉnh ban hành Nghị quyết số 45/NQ-HĐND về hỗ trợ ứng dụng khoa học - công nghệ đối với HTX, tập trung vào xây dựng sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và an toàn thực phẩm.