HTX đưa khoa học
vào cánh đồng lớn, kiến tạo
chuỗi giá trị mới

Được thành lập từ năm 2002, HTX Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi hiện có vốn điều lệ hơn 1 tỷ đồng, 95 thành viên, quản lý hơn 447 ha sản xuất của 289 hộ nông dân.

Từ một tổ chức cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho sản xuất, HTX đã từng bước mở rộng vai trò với 4 lĩnh vực chính gồm tưới tiêu, cày xới, liên kết sản xuất lúa giống và lúa hàng hóa, sản xuất lúa gạo đạt chuẩn OCOP.

Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là cách HTX đang đưa công nghệ vào tận đồng ruộng, biến những thửa ruộng truyền thống thành một phần của quy trình sản xuất hiện đại.

Được địa phương hỗ trợ trang thiết bị và tập huấn công nghệ số, HTX Thắng Lợi đã đẩy mạnh số hóa dữ liệu, sử dụng nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc thông qua phần mềm FaceFarm, ứng dụng thiết bị bay không người lái, công nghệ GIS dự báo dịch hại, sạ cụm, cấy lúa và liên kết với doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm.

Trên cánh đồng, hệ thống quan trắc mực nước và giám sát côn trùng thông minh đang cung cấp những dữ liệu cần thiết cho quản lý sản xuất. Công nghệ, vì thế, không còn là khái niệm xa lạ mà trở thành công cụ giúp HTX tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và giảm rủi ro.

Khi hàng trăm hộ nông dân cùng tham gia một chuỗi liên kết, cùng áp dụng quy trình kỹ thuật, cùng sử dụng dữ liệu và hướng đến một tiêu chuẩn chất lượng, giá trị của sản phẩm không còn được quyết định đơn thuần bởi sản lượng.

HTX Thắng Lợi hiện tham gia Đề án phát triển 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 tại Đồng Tháp, đồng thời tham gia Dự án chuỗi giá trị lúa gạo bền vững do Vương quốc Bỉ tài trợ.

Sản phẩm gạo của HTX đã đạt chuẩn OCOP 3 sao. Đó không chỉ là thành quả của một mô hình sản xuất, mà còn phản ánh hướng đi mới của nông nghiệp, từ sản xuất nhiều sang sản xuất thông minh, từ chạy theo sản lượng sang tạo ra giá trị và từ phát triển đơn lẻ sang tham gia vào những chuỗi giá trị bền vững.

Câu chuyện của HTX Thắng Lợi cũng là một phần trong bức tranh rộng lớn hơn của khu vực kinh tế tập thể Đồng Tháp. Giai đoạn 2020-2025, toàn tỉnh thành lập mới 125 HTX, giải thể 28 HTX, nâng tổng số HTX hiện có lên 539, tăng 22% so với năm 2020. Tổng vốn điều lệ đạt 1.674 tỷ đồng.

Sự phát triển về số lượng đi cùng với những thay đổi đáng kể về chất lượng. Toàn tỉnh hiện có 169.751 thành viên HTX, tăng 26,6%; trong đó có 10.104 thành viên mới.

Đội ngũ quản lý HTX cũng từng bước được nâng cao về trình độ. Trong tổng số 2.599 cán bộ quản lý, có 1.848 người đạt trình độ sơ cấp, trung cấp, tăng 55,8% và 751 người có trình độ cao đẳng, đại học trở lên, tăng 72,6% so với năm 2020.

Những con số này cho thấy HTX đang dần thoát khỏi hình ảnh của một mô hình kinh tế đơn thuần dựa trên sự tương trợ truyền thống. Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, HTX phải vận hành như một tổ chức kinh tế thực thụ, có chiến lược kinh doanh, có năng lực quản trị, tiếp cận công nghệ và đặc biệt là năng lực tổ chức chuỗi giá trị.

Nếu HTX Thắng Lợi là minh chứng cho hướng đi số hóa và hiện đại hóa sản xuất lúa, thì HTX Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Long lại cho thấy sức mạnh của liên kết chuỗi và kinh tế tuần hoàn. Với 210 thành viên và vùng trồng chanh không hạt 60 ha, HTX đang tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu lên 95,2 ha với sự tham gia của 98 hộ nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Điểm đáng chú ý của Mỹ Long là không dừng lại ở việc trồng và xuất khẩu chanh tươi. HTX đã phát triển sản phẩm nước cốt chanh mật ong cô đặc từ chanh không hạt và mật ong rừng tràm, đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Nhà máy đạt chuẩn ISO-HACCP cùng hệ thống thiết bị công nghệ tiên tiến được đầu tư từ tháng 8/2023 đã tạo nền tảng cho bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu.

Đặc biệt, mô hình sản xuất khép kín đang mở ra một vòng đời mới cho cây chanh. Chanh loại 2, loại 3 sau khi phân loại xuất khẩu không bị bỏ đi mà tiếp tục được chế biến thành nước cốt chanh mật ong, xà phòng chanh, men vỏ chanh và phân hữu cơ từ bã vỏ chanh.

Từ đồng ruộng đến nhà máy, từ nông sản thô đến sản phẩm chế biến, vai trò của HTX đang ngày càng được mở rộng. HTX không chỉ đứng giữa người dân và thị trường mà còn trở thành “bộ điều phối” của chuỗi giá trị, tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, ứng dụng công nghệ, phát triển sản phẩm và kết nối doanh nghiệp.

Không chỉ trong lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp, HTX Quang Minh tại phường Trung An lại chứng minh khả năng tạo ra giá trị kinh tế và việc làm trên quy mô lớn. Được thành lập từ năm 2003, với 26 thành viên, HTX chuyên sản xuất các mặt hàng thủ công xuất khẩu từ lục bình, cói, dây nhựa.

Hiện HTX có 4 khu nhà xưởng với khoảng 150 công nhân, đồng thời tạo việc làm cho khoảng 3.000 lao động ngoài xưởng thông qua 28 tổ, nhóm sản xuất tại Đồng Tháp và Vĩnh Long.

Sản phẩm của HTX Quang Minh đã có mặt tại Hoa Kỳ, châu Âu, Úc và Canada, với kim ngạch xuất khẩu bình quân 5 triệu USD mỗi năm. Thành công của HTX chứng minh khi được tổ chức và quản trị tốt, HTX hoàn toàn có thể trở thành doanh nghiệp của cộng đồng, kết nối nguồn lực phân tán ở nông thôn với những thị trường rộng lớn trên toàn cầu.

Với những ngành nghề như thủ công mỹ nghệ, nông nghiệp, chế biến, HTX không chỉ tạo thu nhập mà còn góp phần giữ chân lao động, phát huy nghề truyền thống và tạo sinh kế ổn định cho hàng nghìn gia đình.

Nhìn từ những mô hình trên, có thể thấy HTX ngày nay đang đảm nhiệm nhiều vai trò cùng lúc. Đó là nơi tập hợp và bảo vệ lợi ích của thành viên, là cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, đầu mối tiếp nhận khoa học công nghệ, tổ chức xây dựng vùng nguyên liệu và chuẩn hóa sản xuất, kết nối sản phẩm địa phương với thị trường trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, khu vực kinh tế tập thể vẫn còn nhiều thách thức. Không ít HTX còn hạn chế về vốn, năng lực quản trị, nhân lực chất lượng cao và khả năng tiếp cận thị trường, công nghệ. Liên kết giữa HTX với doanh nghiệp ở một số nơi chưa bền vững...

Để hóa giải thách thức, vươn tầm trong tương lai, các HTX cần lấy thành viên làm trung tâm, lấy hiệu quả làm thước đo, đổi mới sáng tạo làm động lực và liên kết hợp tác làm nền tảng. Cùng với việc tuyên truyền chính sách, nâng cao nhận thức và đào tạo cán bộ, cần đẩy mạnh hơn nữa liên kết giữa HTX với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức khoa học công nghệ.