HTX đổi vận nhờ
đổi mới tư duy sản xuất
và chia sẻ nguồn lực

Ông Nguyễn Tiến Mạnh, Giám đốc HTX nông sản dược liệu Mạnh Hương, xã Gia Phú, cho biết muốn thương mại điện tử thực sự mang lại hiệu quả thì phải bắt đầu từ chính chất lượng sản phẩm

HTX không thể chỉ làm nhiệm vụ thu gom sản phẩm của các thành viên rồi đưa đi tiêu thụ. Nếu muốn đi xa, HTX phải tham gia sâu hơn vào quá trình hình thành giá trị, từ lựa chọn giống, tổ chức vùng nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật cho đến kiểm soát chất lượng đầu ra.

Nhìn rộng hơn, đây không chỉ là câu chuyện của một HTX hay một địa phương. Khi thị trường ngày càng mở rộng và người tiêu dùng ngày càng có nhiều lựa chọn, lợi thế của nông sản không còn nằm đơn thuần ở việc “sản vật vùng miền”.

Một sản phẩm được gắn mác đặc sản nhưng không có quy trình sản xuất rõ ràng, chất lượng không đồng đều, bao bì sơ sài và thiếu thông tin truy xuất nguồn gốc sẽ rất khó cạnh tranh. Đặc biệt trong môi trường số, nơi khách hàng không thể trực tiếp cầm nắm hay nếm thử sản phẩm, niềm tin trở thành một loại tài sản vô cùng quan trọng.

Trong bối cảnh đó, vai trò của các HTX được phát huy. Thông qua việc xây dựng quy chế sản xuất chung, kiểm soát quy trình và tổ chức truy xuất nguồn gốc, HTX giúp biến niềm tin vốn dựa trên quan hệ cá nhân thành niềm tin dựa trên tiêu chuẩn và thương hiệu.

Người tiêu dùng có thể không biết từng hộ nông dân, nhưng họ biết sản phẩm được sản xuất trong một chuỗi có tổ chức, có quy trình và có chủ thể chịu trách nhiệm. Khi thương hiệu của HTX được xây dựng, mỗi thành viên cũng được hưởng lợi từ uy tín chung mà không nhất thiết phải tự mình đầu tư toàn bộ nguồn lực để quảng bá.

Chị Chảo Thị Yến, Giám đốc HTX Tri thức bản địa Goong, xã A Mú Sung (Lào Cai) cũng cho rằng với ngành hàng nông sản, chất lượng là vấn đề cần được đặt lên hàng đầu.

Theo chị Yến, doanh nghiệp, HTX và nông hộ cần chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn. Đây là yêu cầu không dễ thực hiện, nhất là tại những vùng mà phương thức sản xuất truyền thống vẫn còn phổ biến.

Câu chuyện thực tế cho thấy vai trò của HTX, không chỉ tổ chức sản xuất mà còn thay đổi tư duy sản xuất. Muốn tạo dựng thương hiệu, trước hết phải tạo dựng kỷ luật trong sản xuất. Muốn bán hàng cho thị trường lớn, trước hết phải đáp ứng được những yêu cầu chung của thị trường.

Thông qua HTX, các chương trình đào tạo kỹ thuật có thể tiếp cận nhiều hộ sản xuất hơn, việc chuyển giao khoa học công nghệ không còn dừng lại ở từng mô hình riêng lẻ mà có thể được áp dụng trên cả vùng nguyên liệu.

HTX cũng có thể tổ chức cung ứng vật tư đầu vào, hướng dẫn quy trình sản xuất, kiểm tra chất lượng và thu mua sản phẩm theo tiêu chuẩn đã thống nhất. Khi chuỗi liên kết được hình thành, người nông dân không chỉ bán một sản phẩm mà tham gia vào một quá trình sản xuất có định hướng.

HTX càng phát triển theo hướng liên kết chuỗi, lợi ích của thành viên càng không chỉ nằm ở việc bán được sản phẩm. Thành viên có thể được hỗ trợ kỹ thuật, tiếp cận vật tư, sử dụng chung máy móc, tham gia các chương trình đào tạo và hưởng lợi từ thương hiệu chung.

Người lao động làm việc trong HTX cũng có thêm cơ hội việc làm tại chỗ trong các công đoạn sơ chế, chế biến, đóng gói, vận hành kho bãi, bán hàng và logistics.

Nếu sản xuất nông nghiệp chỉ dừng lại ở trồng trọt và bán nguyên liệu thô, giá trị tạo ra sẽ thấp và khả năng tạo việc làm cũng hạn chế. Nhưng khi HTX tổ chức sâu hơn vào các khâu chế biến, thương mại, xây dựng thương hiệu và phân phối, một sản phẩm nông nghiệp có thể tạo ra nhiều công việc hơn ngay tại địa phương.

Trong quá trình mở rộng thị trường, chuyển đổi số đang mở thêm một không gian mới cho nông sản vùng miền. Tuy nhiên, thực tế từ các HTX cho thấy, “lên sàn” chưa đồng nghĩa với bán được hàng.

Một gian hàng trực tuyến có thể được mở trong vài giờ, nhưng để duy trì hoạt động hiệu quả lại đòi hỏi rất nhiều kỹ năng. Hình ảnh phải chuyên nghiệp, thông tin phải đầy đủ, nội dung phải hấp dẫn, đơn hàng phải được xử lý nhanh và khách hàng phải được chăm sóc thường xuyên.

Trong khi đó, nhiều HTX quy mô nhỏ không đủ nguồn lực để xây dựng riêng một bộ phận chuyên trách về thương mại điện tử.

Vì vậy, theo Giám đốc HTX Mạnh Hương Nguyễn Tiến Mạnh, các HTX rất cần được hỗ trợ đào tạo nhân lực có khả năng vận hành hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Từ thực tế này, một hướng đi đáng chú ý là tổ chức dùng chung nguồn lực. Thay vì mỗi HTX phải tự đầu tư toàn bộ nhân lực, thiết bị và công nghệ, có thể hình thành các đội ngũ hỗ trợ số phục vụ cho nhiều HTX.

Một nhóm chuyên môn có thể đảm nhận việc chụp ảnh sản phẩm, thiết kế nội dung, hỗ trợ livestream, quản lý gian hàng và chăm sóc khách hàng cho cả một nhóm nhà sản xuất.

Trong bối cảnh đó, liên kết giữa các HTX để gom đơn, gom hàng và sử dụng chung dịch vụ vận chuyển là giải pháp có ý nghĩa thiết thực. Thay vì từng HTX tự gửi từng đơn hàng nhỏ lẻ, sản phẩm có thể được tập kết, phân loại và vận chuyển theo những tuyến hàng ổn định. Khi sản lượng đủ lớn, chi phí vận chuyển trên mỗi đơn vị sản phẩm sẽ được giảm xuống.

Vai trò của HTX vì thế không nên được nhìn nhận một cách đơn giản như một tổ chức trung gian giữa nông dân và thị trường. HTX phải từng bước trở thành một chủ thể kinh tế thực sự, có năng lực tổ chức sản xuất, điều phối chuỗi giá trị và đàm phán với các đối tác lớn. Khi HTX đủ mạnh, thành viên cũng có thêm tiếng nói trong thị trường.