HTX BẮT NHỊP "LÀN GIÓ MỚI"
CHUYỂN ĐỔI SỐ

Nhìn lại chặng đường phát triển của kinh tế tập thể những năm gần đây có thể thấy, các HTX đã và đang thay đổi mạnh mẽ cả về tư duy lẫn phương thức hoạt động. Không còn bó hẹp trong vai trò tập hợp các hộ sản xuất, nhiều HTX đã chủ động đầu tư khoa học công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng chuỗi liên kết, chuẩn hóa quy trình sản xuất, hướng tới sở hữu trí tuệ, từ đó mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thúc đẩy chuyển đổi số

Lào Cai là một trong những địa phương thể hiện rõ nét sự chuyển mình của kinh tế hợp tác, HTX. Từ vùng đất còn nhiều khó khăn, các HTX đã trở thành động lực quan trọng giúp người dân khai thác lợi thế tự nhiên, phát triển sản xuất hàng hóa, tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

Những vùng chè, vùng quế, vùng cây ăn quả hay các mô hình chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản ngày càng được tổ chức theo hướng bài bản hơn thông qua vai trò kết nối của HTX. Chính mô hình kinh tế hợp tác đã giúp nhiều hộ dân mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất, từng bước hình thành những chuỗi giá trị bền vững.

Điển hình là HTX Thủy sản Hoàng Kim (xã Thác Bà) đã tận dụng lợi thế mặt nước để phát triển hơn 300 lồng nuôi các loại cá có giá trị kinh tế cao như cá lăng, cá diêu hồng, cá tầm. Điều đáng nói không chỉ nằm ở quy mô sản xuất mà còn ở tư duy gia tăng giá trị.

Thay vì chỉ bán nguyên liệu, HTX đã liên kết với doanh nghiệp để chế biến sâu thành chả cá, giò cá, xúc xích cá lăng đạt chuẩn OCOP 3 sao. Nhờ các hoạt động xúc tiến thương mại, sản phẩm của HTX có thêm nhiều kênh phân phối, gia tăng giá trị và tạo nền tảng phát triển lâu dài.

Một câu chuyện khác cũng cho thấy sức lan tỏa của kinh tế tập thể là trường hợp gia đình anh Lâm A Tướng. Trước khi tham gia HTX Bản Liền (xã Bản Liền), thu nhập của gia đình chỉ khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng.

Khi trở thành thành viên HTX, được hướng dẫn sản xuất chè hữu cơ theo quy trình thống nhất, được bao tiêu sản phẩm và tiếp cận khoa học kỹ thuật, thu nhập của gia đình đã tăng gấp ba lần.

Không chỉ riêng anh Tướng, hàng chục hộ dân khác cũng mạnh dạn mở rộng diện tích chè, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng cao.

Những mô hình như vậy cho thấy HTX đang thực hiện đúng vai trò là cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, giữa sản xuất với thị trường. Thông qua HTX, các hộ sản xuất nhỏ lẻ được tiếp cận vốn, kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và thông tin thị trường; đồng thời có điều kiện tham gia vào các chuỗi giá trị thay vì tự sản xuất, tự tiêu thụ như trước đây.

Đáng chú ý, làn sóng chuyển đổi số đang tiếp thêm động lực để các HTX phát triển. Nhiều đơn vị đã ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, bán hàng trên nền tảng số, quảng bá sản phẩm qua thương mại điện tử, mạng xã hội và các sàn giao dịch trực tuyến.

Việc kinh doanh trên môi trường số không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mặt bằng, nhân công mà còn mở rộng đáng kể phạm vi tiếp cận khách hàng, đưa đặc sản vùng cao đến với người tiêu dùng trên cả nước.

Mạnh dạn “xanh hóa” sản xuất

Song song với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cũng đang trở thành hướng đi tất yếu. Nhiều HTX đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ sinh học, phát triển nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và sản xuất thân thiện với môi trường. Những sản phẩm được tạo ra không chỉ đáp ứng yêu cầu về chất lượng mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.

Có thể kể đến HTX chế biến kinh doanh tổng hợp Đoàn Lương với các sản phẩm từ quả sơn tra đạt OCOP 3 sao nhờ ứng dụng công nghệ sinh học; HTX trà Shan tuyết với sản phẩm xuất khẩu sang thị trường Mỹ và châu Âu; HTX Thắng Lợi ứng dụng công nghệ nhiệt phân săm lốp cũ thành dầu FO-R, góp phần phát triển kinh tế tuần hoàn.

Bên cạnh đó là hàng loạt HTX chuyên sản xuất măng Bát Độ, quế hữu cơ, rau an toàn hay các chuỗi chăn nuôi, dâu tằm, thủ công mỹ nghệ thân thiện với môi trường. Những mô hình này cho thấy phát triển xanh không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành chiến lược cạnh tranh của nhiều HTX.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chất lượng sản phẩm thôi là chưa đủ. Muốn phát triển bền vững, HTX cần sở hữu những tài sản vô hình có giá trị lâu dài, trong đó quan trọng nhất là quyền sở hữu trí tuệ.

Một sản phẩm có chất lượng nhưng không được bảo hộ nhãn hiệu rất dễ bị làm giả, làm nhái hoặc bị doanh nghiệp khác đăng ký trước. Khi đó, công sức xây dựng thương hiệu của HTX có thể bị đánh mất chỉ vì chậm một bước trong việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

Thực tế cho thấy, những HTX thành công thường không chỉ đầu tư cho sản xuất mà còn đầu tư bài bản vào xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu, thiết kế bao bì, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận chất lượng và quảng bá hình ảnh. Đây chính là những yếu tố giúp sản phẩm tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng. Một thương hiệu được bảo hộ không chỉ là tấm "lá chắn" pháp lý mà còn là tài sản có thể khai thác lâu dài trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đẩy mạnh sở hữu trí tuệ

Trước đòi hỏi thực tế, nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ cần trở thành nhiệm vụ thường xuyên trong khu vực kinh tế tập thể. Mỗi HTX cần hiểu rằng sở hữu trí tuệ không phải là câu chuyện của riêng cơ quan quản lý hay doanh nghiệp lớn, mà chính là công cụ bảo vệ thành quả lao động của mình.

Việc đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì, chỉ dẫn địa lý, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc hay các chứng nhận chất lượng cần được xem là một phần trong chiến lược phát triển ngay từ khi hình thành sản phẩm.

Quan trọng hơn, sở hữu trí tuệ phải được gắn chặt với hoạt động quản trị HTX. Ban quản trị cần xây dựng kế hoạch phát triển thương hiệu song hành với kế hoạch sản xuất; coi việc bảo hộ tài sản trí tuệ là khoản đầu tư chứ không phải chi phí phát sinh.

Mỗi sản phẩm OCOP, mỗi đặc sản địa phương nếu được quản lý tốt về chất lượng và được bảo hộ đầy đủ sẽ có nhiều cơ hội chinh phục các thị trường cao cấp, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững cho HTX.

Cùng với đó, cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông để xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong cộng đồng. Người sản xuất cần chủ động đăng ký bảo hộ thay vì chờ đến khi xảy ra tranh chấp. Người tiêu dùng cần ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được truy xuất minh bạch và mang thương hiệu hợp pháp.

Khi thị trường hình thành thói quen tiêu dùng có trách nhiệm, những sản phẩm làm ăn chân chính sẽ có thêm động lực phát triển, còn hàng giả, hàng nhái sẽ dần bị thu hẹp "đất sống".

Để hiện thực hóa mục tiêu này, vai trò của các cơ quan quản lý, Liên minh HTX các cấp và chính quyền địa phương là hết sức quan trọng. Bên cạnh việc hỗ trợ vốn, đào tạo và xúc tiến thương mại, cần tăng cường tư vấn về sở hữu trí tuệ, hướng dẫn HTX xây dựng thương hiệu, hoàn thiện hồ sơ đăng ký bảo hộ, kết nối với các chương trình OCOP, chuyển đổi số và phát triển xanh.

Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ HTX ứng dụng khoa học công nghệ, mở rộng vùng nguyên liệu, xây dựng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và phát triển các chuỗi giá trị có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Có thể thấy, HTX đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với tư duy hiện đại hơn, chuyên nghiệp hơn và hội nhập sâu rộng hơn. Chuyển đổi số giúp HTX vận hành hiệu quả; chuyển đổi xanh giúp nâng cao sức cạnh tranh; còn sở hữu trí tuệ chính là nền móng để bảo vệ giá trị, xây dựng thương hiệu và phát triển lâu dài.

Khi ba trụ cột này được kết hợp hài hòa, kinh tế tập thể sẽ không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới và nâng tầm nông sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.